X
تبلیغات
www.arfan.blogfasis.com

www.arfan.blogfasis.com

سیس دهگلان

يونجه

نام انگلیسی : Alfalfa
نام علمی :   Medicago sativa


  



كليات گياه شناسي

يونجه گياهي است علفي و چند ساله كه ارتفاع آن تا يك متر ميرسد برگهاي آن داراي سه برگچه مي باشد  برگچه هاي نوك تيز، سبز رنگ و بيضي شكل است .

گلهاي يونجه بشكل سبز و برنگ بنفش تيره  يا آبي روشن است ميوه يونجه مانند صدف بوده و دانه داخل ميوه مانند لوبيا ولي كوچكتر از آنزمي باشد  .

يونجه ريشه اي بسيار عميق درد و ريشه آن تا سه متر بداخل زمين نفوذ مي كند و بنابراين منبع ويتامين ها و مواد معدني است كه از خاك مي گيرد .

يونجه از زمانهاي بسيار قديم در ايران كشت مي شده است و در حدود پنج قرن قبل از ميلاد مسيح از ياران به يونان برده شد و در قرن هفتم بعد از ميلاد به اروپا راه يافت . يونجه در ايران در مناطق مركزي و جنوبي به مقدر بسيار زياد كشت مي شود .

زنبور عسل گل يونجه را دوست درد واز آن شهد زيادي  بدست مي آورد و تبديل به عسل مي كند .

پرورش اين گياه در قديم براي تهيه علوفه چهارپايان بوده ولي در حال خاضر بعلت درا بودن مواد مغذي به مصرف غذايي نيز مي رسد .
تركيبات شيميايي:

يونجه سرشار از ويتامين هاي A,C,E,K و همچنين داراي آميلاز كه انزيم مخصوص هضم مواد نشاسته اي است مي باشد .

آنزيم هاي بسياري در يونجه يافت مي شود بعنوان مثال مي توان از امولسين ،‌اينورتاز ، و پكتياز نام برد .

يونجه داراي حدود 20%‌پروتئين مي باشد پروتئين هاي موجود در يونجه عبارتند از :‌

ليزين ،‌آرژنين ، هيستيدين ، آدنين ، فنيل آلانين ،‌آسپاراژين و سيستين . يونجه داراي اسيد فسفريك نيز هست

يونجه همچنين داراي منيزيوم ، آهن و مقدر جزئي ارسنيك و سيليس است

بنابراين يونجه از نظر مواد غذايي بسيار قوي است و غذاي خوبي براي انسان و حيوانات است .
خواص داروئي:

يونجه از نظر طب قديم ايران گرم است . البته تاره آن گرم و تر و خشك شده آن گرم و خشك است

1)يونجه از نظر اينكه داراي بسياري از مواد معدني مي باشد شيره آن براي بچه هايي كه در حال رشد هستند و اسخوان بندي محكمي ندارند بسيار مفيد است . حتي امروزه پودر اين گياه را در داروخانه ها مي فروشند كه آنرا مي توان براي بچه هاي شير خوار مصرف كرد .

براي تهيه شيره يونجه بايد مقدر 300 گرم يونجه را در يك ليتر آب ريخت و آنرا جوشانيد تا مقدر آب آن به نصف تقليل يابد سپس آنرا صاف كرده و مقدر كمي عسل به آن اضافه كنيد كه بصورت شربت دارايد . مقدر مصرف براي طافال 200 گرم در روز است و براي اطفال شيرخوار حدود 50 گرم يم باشد كه مي توان به شير آنها اضافه نمود .

اشخاص بزرگسال هم براي بالا بردن انرژي مي توانند از اين شيره استفاده كنند

2) يونجه رابصورت تازه و يا جوانه آنها رابا سالاد ميل كنيد . جوانه يونجه را بصورت بسته بندي شده مي توانيد از سوپر ماركتها خريدري كنيد .

3)يونجه ملين است

4)يونجه دو برابر اسفناج آهنم درد بنابراين خونساز است و براي كسانيكه به كم خوني مبتلا هستند مفيد است

5)يونجه بعلت درا بودن آهن براي درمان بيماير راشيتيسم بكار مي رود

6)عوارض كمبود ويتامين ث با خوردن يونجه از بين ميرود

7)يونجه تازه در بسياري از كشورها مانند چين و روسيه و آمريكا به مقدر زياد بجاري اسفناج مصرف مي شود

8)يونجه را در داروخانه ها و فروشگاههاي گياهان دارويي و يا برخي از داروخانه ها بصورت پودر ، كپسول و قرص بفروش مي رسانند . مقدرمصرف آن سه قرص در روز است

9)با همه مزايايي كه يونجه درد در خوردن تازه آن نبايد زياده روي كرد زيرا بسيار نفاخ است و حتي حيواناتي كه به مقدر زيا د از آن مي خورند بعلت گاز زياد ممكن است تلف شوند

10)ضماد پخته يونجه را اگر روزي چند بار روي اعضايي كه رعضه دارند بگذاريد آنها را شفا مي دهد

11)تخم يونجه قاعده آور است و براي اين منظور تخم يونجه را بصورت دم كرده مصرف كنيد

12)دم كرده يونجه درمان اسهال است

13)براي نرم كردن سينه و تسكين سرفه روزي 2-3 فنجان دم كرده تخم يونجه را مصرف كنيد

14)براي درمان لقوه و رعشه تخم يونجه را در روغن زيتون بريزيد و مدت يك هفته جلوي آفتاب بگذاريد سپس آنرا صاف كنيد و روزي چند قاشق از آنرا بخوريد و همچنين روي اعضايي كه رعشه دارند بماليد.

15)يونجه حاوي مقدرزيادي ويتامين است . كوبيده آن زخم را بسرعت اليتام داده و از خونريزي جلوگيري مي كند .
طرز استفاده:

به مبحث نسخه پيچي گياهان دارويي براي بيماري مورد نظر مراجعه نماييد
مضرات :

مضرات خاصي براي آن بيان نشده است .
+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 17:56  توسط کریمی  | 

کردستان

كه‌ تۆیان كوشت ده‌ستیان شكێ‌، به‌هێزترین ئه‌ستوونده‌كی‌ تاوڵی‌ مرادی‌ كورد شكا.
كه‌ تۆیان كوشت چاویان كوێر بێ‌، گشت كوردستان زریكاندی‌.
كه‌ تۆیان كوشت كۆستیان كه‌وێ‌، گڕ كه‌وته‌ خه‌رمانی‌ كورد هه‌تا بۆی‌ كرا سووتاندی‌
جرجه‌ مشكی‌ خاوه‌ن گه‌رای‌ شوومی‌ تاعوون، وایانزانی‌ ئیدی‌ ده‌ریا، ته‌نانه‌ت یه‌ك هه‌ناسه‌ش وێی‌ ناكه‌وێ‌ تا وه‌خرۆش كه‌وێته‌وه‌. وایانزانی‌ ئه‌وی‌ چوو چوو. نایه‌ته‌وه‌، نه‌یانزانی‌ گڕكان دوای‌ دامركانیشی‌ سه‌رله‌نوێ‌ گڕ ده‌گرێته‌وه‌.
كوردستانیان نه‌ناسیبوو، نه‌یانزانی‌ كوردستان گشتی‌ گڕكانه‌. له‌ نێو دڵی‌ زامداری‌ دا ژانه‌كانی‌ هه‌ڵ‌ده‌گرێ‌، په‌نگ به‌ خه‌فه‌ته‌كان ده‌دا، فرمێسكه‌كان ده‌خواته‌وه‌، جارجار خۆی‌ راده‌چڵه‌كێنێ‌‌و هه‌رمانی‌ خۆی‌ ده‌سه‌لمێنێ‌. به‌ ئاگری‌ یادی‌ شه‌مه‌ كوژراوه‌كان هه‌ر ده‌كوڵێ‌، هه‌ر ده‌كوڵێ‌ هه‌تا هێنده‌ی‌ باڵای‌ به‌رزی‌ سه‌ربه‌رزیی‌ سه‌رداره‌كانی‌ گڕده‌گرێ‌.
+ نوشته شده توسط رشاد در دوشنبه دهم تیر 1387 و ساعت 18:52 | 6 نظر 6 نظر

 

به کدامین گناه کشته شدید ؟!!!

۱۸ تیرماه سال ۷۸ را از یاد نبریم...

+ نوشته شده توسط رشاد در دوشنبه دهم تیر 1387 و ساعت 18:43 | نظر بدهید نظر بدهید

تحصن دانشجویان دانشگاه کردستان

 

تعداد زیادی از دانشجویان دانشگاه کردستان روز دوشنبه مورخ 25/2/85 تحصنی چند ساعته و کاملا آرام تشکیل داده و خواستار دفاع از حقوق دانشجویی و انسانی خود بودند.این تجمع در حالی صورت گرفت که تعداد زیادی از مامورین حراست دانشگاه و مسئول امور فرهنگی دانشگاه گرد این تجمع حلقه بسته بودند.براستی چرا باید به خواسته های این قشر عظیم و عزیز اجتماع توجهی نشود .

مگر چه از طلبه های دینی کم دارند .تقاضای این تجمع چند نفری  رسیدگی به امور فرهنگی دانشگاه بود.اینان می گویند که از چند مدت پیش اجرای همایش ها و بزرگ داشت های بزرگان کرد و فارس درست در دقیقه نود از سوی امور فرهنگی دانشگاه لغو میشده.

این دانشجویان که در متن بیان نامه خود با خط بزرگ نوشته بودند  نگذارید زمزمه هایمان به فریاد تبدیل شود در محیطی مملو از مامورین حراست کار خود را کاملا آرام و بدون هیچ گونه درگیری انجام دادند. اما بشنوید از نتیجه کار . خب معلومه دیگه مثل همیشه سرکوب و سرکوفت.بله متاسفانه توسط  دوربین های مامورین و آقایون " برادر" اسامی تک تک این افراد یادداشت شد و روز سه شنبه از ورود این دانشجویان به داخل محیط دانشگاه جلوگیری به عمل آمد.

چرا ؟

تا کی در میهن ما باید این کارها و این اعتراضات را خفه کرد .سرانجام روزی این زمزمه هایمان به فریادی بلند و کر کننده مبدل خواهد شد .

                                                                         به امید آزادی

+ نوشته شده توسط رشاد در چهارشنبه بیست و هفتم اردیبهشت 1385 و ساعت 21:28 | 5 نظر 5 نظر

گومه شین

                      ــ پیت  ناخنکیندریم  گومه شین، له خوبایی  ئه ی  گومه شین

ره نگه  به وه ی  شه پوله کانت  به  گرمه و  لرفه و  هاوار  و  هه ره شه ن

گیژ  ده خون  خو  به  دیواری  هه رولی  شاخا  ده ده ن

بایی  بوبی  و  رفاند بیتت،

ئه و  هاوری،  ئاو  هاو  سه نگه ر،  ئاو  روله ی  شیرین

ئه ی  وه یشوومه ی  نه هات  به س  له  پیش چاوی

جاندارو  په له وه ری  به سته زمان  ده ورو و  پشتت  خوبایی  که

به  قاقای  ره ش  به  نیو  چاوانی  واگرژت ،

ئاوازی  ده لووشم  ده گوژم  به ست  خوین

– وست  به  تاویک  مه لوورینه  گوی  رادیره  بزانه  به  گژکی  داهاتووی   بمناسه  و  به  

هه موو  چومان  و  خه لیج  و  روخم  بناسینه

- له مپه ره که ی  ده ریای دووکان  که  پیش  به  تو  چه ن رووباری  له  تو  به  لرفه تر  ده گری ده سکردم

- ئه و  که شتیه  مه زنانه ی  هه زار  شه پولی   سه رکیشی  تو  ده شیلی،  ده سکردم

- ئه و  ئاگره ی  که   سته مکا ر هه لده قرچینی  ده سکردم،

- من  کارگه رم  من ره نجبه رم  من  ئینسانی  تیکوشه ری  جه نگاوه رم

پاش وه ی  سه ری  سه رکوتگه رم  پان کردووه، ئه مجار  دیمه  سه رینی  تو  له خوبایی

شه رت  بی  وه ها  بتبه ستمه وه  به هاورازا  به نشیوا

وینه ی  ئه سپیکی  ده سته مو  به ده شت  و  ده را  خوش  ئازو

وابتبه م  و  بتگیرمه وه،  له  بن  هه موو   داریک  هه موو  بنچکیک دا،

چوک  دابده ی  سوجده  ببه ی  بو  دار  بو  گول  بو  گه نم  بو  ئاوه دانی،

ده ستی  ماندوو  پر  بکه ی  له  هه رزانی

له سه ر  ده رکه ی  خه یالی  زیانه خوری  و  خنکاندن  و  مال   ویرانی.............

نوشته آروين

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه چهاردهم اردیبهشت 1385 و ساعت 14:6 | 2 نظر 2 نظر

<<<<ميژوي ئيمه<<<<

 

1 ي خاكه ليوه………..………….له سيداره داني قازي موحه ممه د (پيشه واي نه مر)1947

29 ي خاكه ليوه………………………...كوچي دوايي ماموستا هيمن 1986

11 ي گولان ……………….………….يه كي مانگي مه ي روژي جيهاني كريكار

17 ي گولان…………………..……….كوچي دوايي قانع1695

29 ي جوزه ردان……………..………..كوچي دوايي پيره ميردي نه مر 1950

1 ي پوشپه ر …………………...……..له دايك بووني ناسري ره زازي 2655 كوردي

5 ي پوشپه ر ………………...………..كوچي دوايي ماموستا حه سه ن زيره ك 1972

27 ي خه رمانان……………...………..كوچي دوايي هونه رمه ند مه رزه ي فه ريقي 2005

17 ي ره زبه ر ………………....……..كوچي دوايي شيخ مه حموودي نه مر 1956

21 ي خه زه لو ه ر …………………….كوچي دوايي شاعير دلدار1948
11 ي به فرانبار ……………………….سه ره تاي سالي 2007 ميلادي

3 ي ريبه ندان ………………………...كوچي دوايي ماملي 1999

2 ي ره شه مه ………………….……..كوچي دوايي ماموستا هه ژار1991

25 ي ره شه مه……………………….بوردماني شيميايي هه له بچه ي شه هيد

 

 

هه ر له حه وزي شاري بوكان تا مه ياني چوار چرا

داري خنكانن چه كاوه و ، په ت له گه ردن هه لخرا

 

چي بوو ئاواتي ئه وانه ي وا له سيداره دران؟

غه يري دلسوزي ولات و دوژمني داگير كه ران

 

 

 

براكانم ئازاري زا مه كانتانم

هاوريه كانم هوده مي روژ و شه و تانم

دوورم ليتان ، به لام

كه سه كانم من هه ميشه له گه لتانم

هاو خوينتانم، هاوبيرتانم

من گيان فيداي كوردستانم

ئه گه ر چي رويي ، قه ت ناچي له يادم

ده كه م يادت ، به يادي تووه شادم

                                               هيمن

 

 

+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه هشتم اردیبهشت 1385 و ساعت 18:9 | 3 نظر 3 نظر

كاميارانه كه م شاري شيرينم

 

جيگاي كورداني چاك و دليرم

 

توگولستاني شه هيده كانمي

 

تو نيشتماني چاك و جوانمي

 

شاهوت به به رزي ئالاي كوردستان

 

هه مو لاوانت ئه تپه ره ستن به گيان

 

دلت دروازه ي سنه وكرماشان

 

ئازادي تويه ئاوات هه مومان

 

له ژاوه روي توهه تاكو سيروان

 

ئه خوينم بو تو ئه ي شاري كوردان

 

فه رشاد

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 19:45 | 6 نظر 6 نظر
ناسيوناليسم كردي و تأثير آن بر روند دمكراسي در ايران
//

ناسيوناليسم كردي و تأثير آن بر روند دمكراسي در ايران
سلام. ب
در شماره‌ي 292 مورخ 28 شهريور 83 روزنامه‌ي شرق، مقاله‌اي تحت عنوان «ناسيوناليسم مدني طرحي براي دستيابي شهروندان كرد به حقوق خويش» به قلم حميدرضا جلائي‌پور چاپ شده‌است. نامبرده نوشته‌ي خود را در چهار قسمت ارائه مي‌كند:
1. تأثير ناسيوناليسم كردي بر روند دمكراسي در ايران 2. راهبردهاي ناسيوناليست‌هاي كرد در شش‌ دهه‌ي گذشته. 3ـ مسئله‌ي جهاني‌شدن و ناسيوناليسم كردي. 4ـ ارائه‌ي راهبردي تحت عنوان ناسيوناليسم مدني براي دستيابي شهروندان كرد به حقوق خويش.
هر چند كه روي تك‌‌تك اين بندها صحبت‌هاي زيادي هست اما آن‌چه كه موضوع اين نوشتار است بند اول مقاله‌ي مذكور يعني تأثير ناسيوناليسم كردي بر روند دمكراسي در ايران مي‌باشد.
آقاي جلايي‌پور در ابتداي نوشته‌ي خود اين پرسش را طرح مي‌كند كه آيا ناسيوناليسم كردي در تاريخ معاصر خصوصاً در شش‌ دهه‌ي گذشته به تقويت‌ سازوكارهاي دمكراسي در ايران كمك كرده‌است؟ بعد خود پاسخ مي‌دهد كه ناسيوناليسم كردي نه تنها موجب تقويت دمكراسي نشده بلكه از نتايج ناخواسته‌ي ناسيوناليسم كردي تقويت «اقتدارگرايي» در ايران بوده‌است.
شكي نيست كه حكومت‌هاي اقتدارگرا همواره با سركوب جنبش‌هاي ناسيوناليستي در جهت تحكيم پايه‌هاي قدرت گام برداشته‌اند. اما اين دليل نمي‌شود كه ما چنين برداشت كنيم كه ناسيوناليسم كردي در ايران مانع روند ساز و كار دمكراسي شده‌است، بلكه بلعكس.
جامعه‌ي ايراني با انقلاب مشروطه با اصول و پايه‌هاي دمكراسي آشنا شد و مفاهيمي هم‌چون آزادي‌‌، پارلمان، تفكيك قوا و... وارد فرهنگ سياسي مردم شد و از اين تاريخ تا سال 32 (بجز دوران حكومت رضاخان) روشنفكران و طرفداران نهضت مشروطه توانستند موفقيت‌هاي چشمگيري به‌دست آورند اما در سال 32 شاه ديگر تاب نياورد و با كودتاي 28 مرداد دولت ملي را ساقط، مصدق و اطرافيانش را دستگير و روانه‌ي زندان ساخت، بسياري از روشنفكران محكوم به حبس و عده‌اي از اعضاي حزب توده اعدام شدند. كنسرسيوم نفتي بعد از كودتا به تصويب رسيد. شاه ارتش را با پول نفت و كمك‌هاي آمريكا بازسازي كرد و تعداد آن را به 200 هزار نفر رساند (1) خريدهاي كلان نظامي انجام گرفت و بدين ترتيب بخش عظيمي از بودجه براي جاه‌طلبي شاه هزينه شد.(2) همچنين در سال 1336 سازمان مخوف ساواك به كمك سيا و موساد ايجاد شد و چندي بعد به مؤثرترين ابزار سركوب تبديل گرديد و اين روند تا سال 1357 ادامه پيدا كرد. سئوال اين‌جاست كه آيا مي‌توان چنين قضاوت كرد كه چون عملكرد مشروطه‌خواهان و به‌دنبال آن‌ها طرفداران مصدق چنين بوده‌است كه موجب ظهور كودتاي 28 مرداد گرديده و در نتيجه موجب تقويت اقتدارگرايي شده‌است پس عملكرد مشروطه‌خواهان در روند شكل‌گيري دمكراسي در ايران اثرات منفي داشته‌است؟ پرواضح است كه جواب به اين پرسش منفي است چرا كه ميراث جامعه‌ي ايراني از دمكراسي ريشه در كاركرد مشروطه‌خواهان دارد و اين‌كه چرا روند سازوكار دمكراسي در ايران بهبود نيافته‌است را بايد در عواملي نظير نوع حاكميت در طول تاريخ ايران و ساختار اجتماعي جامعه‌‌ي آن بررسي كرد.
تجربه‌ي جمهوري مهاباد موجب گرديد تا مفاهيمي هم‌چون دولت مستقل، دمكراسي و... وارد فرهنگ مردم مناطق كردنشين ايران شود و كردها را ترغيب كند تا براي رسيدن دوباره به اين تجربه‌ي تاريخي تلاش مضاعفي از خود نشان دهند. ناسيوناليسم كردي چه قبل از تشكيل جمهوري و چه بعد از انحلال آن همواره با فعاليت‌هاي فرهنگي در ميان جامعه‌ي كردستان سعي داشته آگاهي سياسي كردها را تا جايي كه مي‌تواند بالا ببرد تا از اين راه بتوانند با هم ارتباط برقرار كنند. مجموع اقدامات احزاب كردي قبل و بعد از جمهوري مهاباد (قبل از جمهوري مهاباد كومله ژ.ك) موجب شد تا بينش سياسي جامعه‌ي كردي ايران تا حدود زيادي تقويت شود و اين مسئله به نوبه‌ي خود موجب شده‌است تا زمينه‌ي پذيرش يك حكومت دمكراتيك در جامعه‌ي كردي ايران به مراتب گسترش يابد. دليل راسخ بر اين ادعا حوزه‌ي فعاليت احزاب كردي است، شهرهاي كردنشيني چون ايلام و كرمانشاه كه فعاليت احزاب كردي را بسيار كمتر به خود ديده‌است از حيث آگاهي سياسي عمومي در حد بسيار پاييني قرار دارد و اين مسئله موجب گرديده تا حكومت‌هاي مركزي در طول تاريخ توجه بسيار كمتري نسبت به اين شهرها داشته‌باشند و به تبع آن دچار فقر فرهنگي مضاعفي شده‌اند. در مجموع مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه ناسيوناليسم كردي اگر هيچ دستاوردي براي ملت كرد نداشته است، حداقل زمينه‌ي پذيرش يك حكومت دمكراتيك را در كردستان فراهم ساخته‌است. اين گفته‌ي حسين بشيريه كه مي‌گويد «ايران ظرفيت بيش از يك شبه دمكراسي را ندارد» بدين معني است كه جامعه‌ي ايران نتوانسته است بستر مناسبي براي بروز و رشد حركت‌هاي دمكراتيك در خود ايجاد كند اين گفته با توجه به آن‌چه گذشت در ارتباط با كردها كمتر صدق پيدامي‌كند.
منابع:
1و 2: ابراهاميان‌، ايران بين دو انقلاب.

منبع:هفته نامه روژ هه لات شماره ۱۸

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 13:33 | نظر بدهید نظر بدهید

توهين به دمكراسي

فرهاد امين‌پور

درگيري‌هاي هفته‌ي گذشته در شهرهاي كردنشين تركيه نشان داد كه نمايندگان ايدئولوژي شبه دمكراتيك حاكم بر اين كشور بي‌آن‌كه خود بدانند هنوز به سختي بر لبه‌ي گرداب دمكراسي ايستاده و براي فرونيفتادن به درون آن دست و پا مي‌زنند، زيرا راه رسيدن به اتحاديه‌ي اروپا از روي جنازه‌هاي كودكان كرد نمي‌گذرد.

به طور ساده نسبت دمكراسي و حكومت‌هاي جهان به سه گونه است: 1. نظام‌هايي كه دمكراتيك‌اند، 2. حكومت‌هايي كه در حال گذار به سوي دمكراسي‌اند و 3. حكومت‌هايي كه به هيچ وجه نمي‌خواهند دمكراتيك شوند و تمامي تلاش خود را براي دوري گزيدن از چنين وضعيتي به كار مي‌گيرند. تكليف گروه اول و سوم تا حد زيادي مشخص است. خصوصاً گروه سوم كه به واسطه‌ي انكار ارزشي دمكراسي اصلاً در دايره‌ي چنين بحثي نمي‌گنجد. اما در ميان دسته‌ي دوم دو رويكرد متفاوت ديده مي‌شود: رويكرد اول اجتناب‌ناپذيري دمكراسي را پذيرفته و درصدد گذار منطقي و كم هزينه به سوي آن است و رويكرد دومي نيز در اين ميان وجود دارد كه در ظاهر مي‌خواهد به سرعت دمكراتيك شود اما بخش بزرگي از كنش‌هايش در جهت نفي اين قصد‌مندي و معطوف به پاسداري از گذشته است. تركيه نمونه‌ي گويايي براي اين مبحث خاص است. البته در دنياي كنوني كه فرآيند حركت از وضعيت سوم به وضعيت اول هر روز سرعت بيشتري مي‌گيرد، وجود يك يا دو نمونه براي هر كدام از اين گزينه‌ها مي‌تواند پشتوانه‌ي خوبي براي درستي بحث باشد. ايدئولوژي حاكم بر تركيه از يك سو قصد ورود به اتحاديه‌‌اي را دارد كه امروزه بزرگ‌ترين و اصيل‌ترين كلوپ سيستم‌هاي دمكراتيك جهان است و از ديگر سو به هيچ شيوه‌اي قصد دست شستن از ايده‌ي از اعتبار ساقط شده‌ي «ملت‌سازي اجباري» را كه آتاتورك در اين كشور بنا نهاد، ندارد. غافل از اين‌كه اين امكان بيش از هر جاي ديگري در بسترهاي دمكراتيك ممكن مي‌شود، زيرا دمكراسي در ميان ديگر انواع حاكميت‌ها تاكنون براي ايجاد ملت‌هاي بزرگ و شكل يافته از اقوام و عقايد متفاوت، بيشترين موفقيت را داشته و به خوبي توانسته‌است تعين‌بخش اتحاد در حين اختيار يا وحدت در حين كثرت باشد.

دمكراسي نيرومندتر از آن است كه در اوج جهان‌گشايي‌ كنوني‌اش مجبور به پذيرش مدل‌هاي متناقض و مجعول از خويش باشد. دمكراسي در يك قرن گذشته به خوبي توانسته‌است از عهده‌ي تجلي به زور سياسي شده‌ي بسياري از ايدئولوژي‌ها برآيد كه ماركسيسم و فاشيسم نمونه‌هاي عظيم و تكرارناشدني آن‌ بوده و اينك نيز با بهره‌گيري از پويايي ليبراليسم، در حال به زانو درآوردن و در خود هضم ساختن انديشه‌هايي است كه ادعاي‌ درانداختن وضعيتي جديد و ايجاد عدالت و زيبايي داشتند كه از آن جمله مي‌توان به فمينيسم و پست‌مدرنيسم به شدت هيجان‌زده در دهه‌هاي گذشته اشاره كرد. در قياس با چنين تاريخي تقلاي ايدئولوژي‌هاي سركوبگر و به ظاهر متجددي چون پان‌تركيسم براي قبولاندن هيكل متناقض خود به دمكراسي بسيار مضحك به نظر مي‌رسد. آيا دولتي كه بدون كمترين خويشتن‌داري مردم‌اش را به گلوله ببندد و هم‌زمان اتحاديه‌ي اروپا را به دليل عدم پذيرش خود نكوهش ‌كند مي‌تواند از يك سيماي سياسي قابل دفاع برخوردار باشد؟

بحران روزهاي اخير در تركيه كه به كشته و زخمي شدن تعدادي از مردم كرد اين كشور و خصوصاً كودكان انجاميد بار ديگر هوشمندي دولت‌مردان ترك براي رسيدن به رؤياي ديرينه‌ي خود جهت عضويت در اتحاديه‌ي اروپا را با چالش و ترديد مواجه ساخت.

به راستي براي درك اين‌كه فقط دمكراسي بزرگ‌ترين و پوياترين فرآيند ملت‌سازي را در درون خويش دارد، هر روز ديرتر مي‌شود و هزينه‌ها هر لحظه بيشتر. مردم كرد تركيه اگرچه به دليل تلاش براي حفظ هويت انساني خويش همواره از سوي نمايندگان ايدئولوژي حاكم مورد آزار قرار گرفته‌ و عقب نگه داشته شده‌اند اما از شعور سياسي و تاريخي كافي براي درك مزاياي حضور در اتحاديه‌ي اروپا برخورداراند و هرگز نمي‌خواهند مانعي براي ماندن اين كشور در پشت دروازه‌هاي اين اتحاديه باشند. اين ترك‌ها هستند كه به واسطه‌ي در اختيار داشتن ابزارهاي قدرت و سركوب‌ مي‌توانند معادله‌ي پرهزينه و دردناك‌ كنوني را دگرگون ساخته و كل جامعه را براي عبور سريع‌تر از اين وضعيت مهيا نمايند. اصرار به غيرقابل تغيير بودن گذشته و قوانين نژادپرستانه‌ي كنوني تنها به معني اصرار بر تداوم بحران‌ها و برخوردهاست.

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 13:13 | نظر بدهید نظر بدهید

 خلاصه اي از زندگی نامه هيمن

وی در روستای لاچین از توابع مهاباد در شمال غرب ایران دیده‌ به‌ جهان گشود. پس از به پایان رساندن آموختن در خانقاه شیخ برهان در شرفکند، هیمن در سال 1942 همراه با دوست خود هژار به‌ جمعیت احیای کرد (کومه‌لهٔ ژیانه‌وهٔ کورد) پیوست. در جمهوری مهاباد (ژانویه تا دسامبر ۱۹۴۶) به‌ عنوان شاعر ملی جمهوری کردستان ملقب شد و منشی حاجی بابا شیخ، نخست وزیر آن جمهوری گشت.

پس از سقوط جمهوری، هیمن به‌ شهر سلیمانیه در کردستان عراق پناهنده‌ شد و در آنجا اقامت گزید. در آنجا دستگیر شد ولی مخفیانه به لاچین بازگشت. پس از قرارداد آشتی ۱۱ مارس ۱۹۷۰ میان مبارزه‌گران کرد و حکومت عراق، هیمن به بغداد رفته و در آنجا اقامت گزید و عضو فعال فرهنگستان علوم کرد شد.

هیمن پس از سرنگونی پادشاهی پهلوی (۱۹۷۹) در ایران یک انتشاراتی کردی به نام انتشارات صلاح‌الدین ایوبی در شهر ارومیه برپا کرد. آن انتشاراتی از بهار ۱۹۸۵ یک فصلنامه فرهنگی به نام سروه (نسیم) به چاپ می‌رساند که هیمن تا زمان درگذشتش مسئول آن فصلنامه بود.

آثار و تالیفات هیمن

  • "تاریک‌ و‌ روون"، مجموعه‌ اشعار 1974
  • "نالهٔ جودایی"، مجموعه‌ اشعار 1979
  • "پاشه‌روکی ماموستا هیمن"، مجموعه‌ مقالات، مهاباد 1983
  • "چه پكيك گول و چه پكيك نيرگز"

هیمن در روزنامه‌های کوردستان، هه‌واری کورد (فریاد کرد)، هه‌واری نیشتمان (فریاد میهن)، گروگالی مندالان (قیل‌وقال کودکان)، آگر (آتش) و هه‌لاله (لاله) نیز می‌نوشت

برگرفته از سایت ویکی پدیا                                         

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 13:13 | یک نظر یک نظر

ملوانكه ي شين

 

بگري

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

من گولي سه د ئاره زوي ژينم له خاكا خه وتووه

خاكي مه يداني خه بات ره نگيني خويني من بووه

 

دامه نيشه دايه گيان بو هاتني من چاوه ري

دلنيا به ،به سيه تي ، بو ده نگي ده رگا مه گره گوي

 

دايه گيان سويندم به فرميسكي گه ش و ئيشي دلت

دايه گيان سويندم به جه ور و مه ينه تي بي حاسلت

 

من ده ميكه جه رگي سوتاندوم هه ناسه ي سه ردي گه ل

دلپري كردوم خه مي ده سكورتي و ره نگ زه ردي گه ل

 

من كوري كوردي شه هيدي ري ي خه باتم دايه گيان

كوتري خوينين په ري باخي ولاتم دا يه گيان

 

هه روه كو بيگانه يي دل پر له ناكامي و گري

له م هه مو ده سته، نه بو ده ستي ،كه بي و ده ستم گري

 

من له شاري خوم غه ريب و بو هه مو بيگانه خوم

كوتري كوژراوي ريگاي لانه خوم،بي لانه خوم

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

دايه گيان ئه و كيژه وا ئه تويس به بووكي تو بيت

خوت بده نيشاني جاري با به هيواي من نه بيت

 

تاكو بت بيني كه ره ش پوشي له سه ر تا پاته وه

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

                                             

                                                    شه ريف

+ نوشته شده توسط رشاد در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 20:43 | نظر بدهید نظر بدهید
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه يي تازه
ريي كاني قوبان مونتظيري جلوه نازه
به رده ر گه كه تان قيبله ي روي ئه هلي نيازه
ئيواره يه وا هه  لگره سا گوزه اي تازه
چه ن جوانه به رو مغريب ئه چي زه رده ئه دا ليت
پرشنگي خشل ئه بلق ئه كا دوري به ري ريت
روژي ده مي كه ل حاضره بو بو پيشكه شي به ر پيت
ئيواره يه وا هه لگره سا كوزه اي تازه
ئيواره يه وا ده ر كه وه سا جوانه كچي دي
ئه ي وردي قصه و به سته ي گشت كور گه لي سه ر ري
سوتاوي جوانيتن هه مو كي كوري كي بي
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه اي تازه
وه ك سويسكه برو ئاسكه نيگاي چاوي ره ش و مست
پر ئيشوه بچرخينه ئيتر هيچ مه به ده ربست
چه ن مال ئه رمي چه ن شل ئه بي هيزي دل و ده ست
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه ي تازه
وه ختي كه ئه چي چه شني نه سيم له نجه به رو مال
ئه گريجه ي ته ر پخشه له سه ر كولم و خه ت وخال
شه ريانه شه مال پنجه له سه ر ره نگي گه ش و ئال
ئيواره يه وا هه لگره سا كوزه ي تازه
گوران
+ نوشته شده توسط رشاد در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 19:50 | نظر بدهید نظر بدهید

حه‌سه‌ن زیره‌ک، ئه‌و ده‌نگه‌ی مردن و کۆن بوونی بۆ نییه‌

 

33 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، رۆژی 5ی پووشپه‌ڕی ساڵی 1351ی هه‌تاوی، هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ی کورد، له‌ نێو خه‌م و په‌ژاره‌ی ئه‌ویندارانی ده‌نگه‌که‌یدا و له‌ نێو ماته‌می دڵسۆزانی گۆرانی کوردیدا، له‌ شاری بۆکان چاوی به‌ یه‌گجاری له‌ سه‌ر یه‌ک دانا و دڵی پڕ له‌ تاسه‌ و ئه‌وینی هیوا و هومێدی له‌ لێدان که‌وت .

ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ خۆشه‌ویسته‌ گۆرانی بێژی گه‌وره‌ی کورد حه‌سه‌ن زیره‌ک بوو. حه‌سه‌ن زیره‌ک ئه‌وه‌ کورده‌ ساکار و خاوه‌ن به‌ به‌هره‌ییه‌یه‌ که‌ به‌ درێژای ته‌مه‌نی خۆی له‌ گه‌ڵ گۆرانی کوردی ژیا و چریکه‌ به‌سۆز و هه‌ست بزوێنه‌که‌ی تا خامۆش بوونی چرای ته‌مه‌نی، خامۆش نه‌بوو. هونه‌رمه‌ندێک که‌ ژیانی پڕ له‌ مه‌ینه‌تی خۆی بۆ بووژانه‌وه‌ی گۆرانی کوردی ته‌رخان کرد و گیانێکی تازه‌ی وه‌به‌ر گۆرانی کوردی نا .

موکور یان هه‌میشه‌ زێد و مه‌وته‌نی شاعیران و هونه‌رمه‌ندانی گه‌وره‌ بووه. حه‌سه‌ن زیره‌کیش له‌و مه‌ڵبه‌نده‌ چاوی به‌ جیهان پشکوتووه‌. له‌ ساڵی 1300ی هه‌تاوی واته‌ 84 ساڵ له‌مه‌وپێش له‌ دایک بووه‌ .

دیاره‌ شوێنی له‌ دایکبوونی زۆر روونی نییه‌، هێندێک له‌و که‌سانه‌ی که‌ ئاگایان له‌ ڕابردووی ناوبراو هه‌یه‌ ده‌ڵێن له‌ بۆکان له‌ دایک بووه و زۆر که‌سیش له‌وانه‌ی که‌ له‌ نزیکه‌وه‌ دیناسن، گوندی "هه‌رمێله" که‌ له‌ نێوان شاری سه‌قز و بۆکان هه‌ڵکه‌وتووه‌ به‌ شوێنی له‌ دایکبوونی ده‌زانن. باوکی ناوی عه‌بدوڵا و دایکی ئامینی ناو بووه‌. باوکی له‌ لای خانان ئاغای گوندی هه‌رمێله‌ کاری کردووه‌، له‌ به‌ر لێهاتووی به‌ زیرک ناوی ده‌رکردووه‌. ناوبراو جگه‌ له‌ حه‌سه‌ن دوو کوڕی دیکه‌ی به‌ ناوه‌کانی حسێن و مینه‌ هه‌بووه‌. حه‌سه‌ن منداڵ ده‌بێ که‌ باوکی ده‌مرێ. به دوای مردنی باوکیدا بنه‌ماڵه‌که‌یان له‌ دێ بار ده‌کا و ده‌چنه‌ شاری سه‌قز. پاشان دایکی حه‌سه‌ن شوو ده‌کاته‌وه‌ و حه‌سه‌ن زیاتر نازی لێ ده‌شێوێ. له‌ ته‌مه‌نی 12 ساڵی را ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ هه‌رمێله‌ و له‌ لای خانان ئاغای ئه‌و دێیه‌ به‌ کارکه‌ر داده‌مه‌زرێته‌وه‌ .

هه‌ر له‌و ته‌مه‌نه‌دا ده‌نگه‌ خۆشه‌که‌ی سه‌رنجی خه‌ڵکی ئه‌و دێیه‌ بۆ لای خۆی راده‌کێشێ و هه‌موو هه‌وڵی ئه‌ویان ده‌بێ حه‌سه‌ن له‌ ده‌نگه‌ خۆشه‌که‌ی بێ به‌شیان نه‌کا. که‌ خانان ده‌بینێ حه‌سه‌ن ده‌نگی ئاوا خۆشه‌، هه‌ر چه‌ند مه‌یته‌ریشی بووه‌، ئه‌مجار پتر به‌ حه‌سه‌ن ڕاده‌گا و ڕێگا ده‌دا زیره‌ک بێته‌ دیوه‌خا و به‌ گۆرانییه‌کانی کۆڕی میوانانی خان بڕازێنێته‌وه‌. له‌و لاشه‌وه‌ حه‌سه‌نی مێرمنداڵ و ده‌نگ خۆش بۆ شه‌و داوه‌ت و ڕه‌شبه‌ڵه‌کی کوڕان و کچانی دێ، خۆ ده‌کوتێ و به‌زمی شه‌وانه‌یان خۆش ده‌کا .

دوای ساڵێک هه‌رمێله‌ و لای خانان به‌ جێ دێڵێ و روو ده‌کاته‌ شاره‌کان، به‌ شاگرد که‌بابچیه‌تی و ورده‌ کاری دیکه‌ ژیان ده‌باته‌ سه‌رێ. ساڵی 1320 دیسان دێته‌وه‌ هه‌رمێله‌ و وه‌ک تفه‌نگچی له‌ ماڵی خانان داده‌مه‌رزێ، پاشان له‌ گه‌ڵ ناوبراو تێکده‌چێ و واز له‌ تفه‌نگچیه‌تی و ئازار و ئه‌زیه‌تی خه‌ڵک له‌ پێناو ئاغادا دێنێ، ده‌چێته‌ سه‌قز و ده‌بێته‌ شاگرد شۆفیری مینه‌ خانی ئه‌رده‌ڵان و له‌ نێوان سه‌قز و بانه‌دا ده‌ست به‌ کار ده‌کا .

ڕۆژێک له‌ ڕۆژان کوڕه‌ جه‌حێڵه‌یه‌کی گوندی قوڕه‌ده‌رێ به‌ ناوی مه‌حموود نارنج، ده‌که‌وێته‌ به‌ر ماشێنه‌که‌ی و ده‌کوژرێ. له‌و ترسانه‌ سه‌ری خۆی هه‌ڵده‌گرێ و یاڵ به‌ یاڵ، گوند به‌ گوند و شار به‌ شار ده‌گه‌ڕێ تا   له‌ وڵاتی عێراق ده‌گرسێته‌وه‌. به‌ره‌ به‌ره‌ ده‌گاته‌ شاری به‌غدا و له‌وێ به‌ هۆی چه‌ند که‌سێک له‌ میوانخانه‌ی "شومال الکه‌بیر" داده‌مه‌زرێ. ئاشرایه‌ که‌ هه‌ستی هونه‌ری و ده‌نگخۆشییه‌که‌ی لێره‌شدا له‌ سینگ و گه‌روویدا به‌ند نابێ، که‌ ئه‌و به‌هره‌ هونه‌رییه‌ و ئه‌و چریکه‌ به‌ جۆشه‌ی تێدا به‌دی ده‌کرێ، ناسیاوانی ساڵی 1332ی هه‌تاوی ده‌یبه‌نه‌ به‌شی کوردی رادیۆ به‌غدا، به‌م جۆره‌ مه‌یدانێکی باش بۆ خۆ نواندنی گۆرانیبێژی لاو په‌یدا ده‌بێ و ئه‌مجار ده‌نگی زیره‌ک به‌ سه‌ر شه‌پۆله‌ رادیۆییه‌کاندا سنووره‌کان ده‌بڕێ .

حه‌سه‌ن زیره‌ک له‌ ماوه‌ی مانه‌وه‌ی له‌ به‌غدا ده‌یان گۆرانی تۆمار ده‌کا، ئه‌م گۆرانییانه‌ ناو و ئاوازه‌ی زیره‌ک به‌ کوردستاندا بڵاو ده‌که‌نه‌وه‌ و ده‌یکه‌نه‌ ناسیاو و خۆشه‌ویستی گه‌له‌که‌ی. زیره‌کی گۆرانیبێژ له‌ ماوه‌ی نزیک به‌ ده‌ساڵ مانه‌وه‌ له‌ عێراقدا ده‌بێته‌ دۆست و ئاشنای زۆر هونه‌رمه‌ند و گۆرانیبێژی به‌ناوبانگی کورد، له‌ ئه‌زموون و ڕێنوێنییه‌کانیان که‌ڵک وه‌رده‌گرێ و سرنجیان بۆ لای مایه‌ به‌هره‌ هونه‌رییه‌ که‌م وێنه‌که‌ی خۆی ڕاده‌کێشێ .

پاش سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی 1339ی هه‌تاوی ناچار ده‌بێ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئێران. هۆی ناچارییه‌که‌شی ئه‌وه‌ بوو که‌ گۆرانی بۆ جێژی هاتنه‌ سه‌ر ته‌ختی مه‌له‌ک فه‌یسه‌ڵی دووهه‌م کوتبوو. له‌ ئێران توانی خۆی بگه‌یه‌نێته‌ ڕادیۆی شاره‌کانی تاران، کرماشان و ته‌ورێز و له‌وێوه‌ ده‌نگ و گۆرانییه‌کانی به‌ گوێی ئۆگرانی ده‌نگه‌که‌ی بگه‌یه‌نێ. هه‌ر له‌و ساڵانه‌دا له‌ ڕادیۆی تاران له‌گه‌ڵ مێدیا زه‌ندی ده‌بێته‌ ناسیا و پێکه‌وه‌ ژیانی هاوبه‌ش پێک دێنن که‌ ئاکامی ئه‌و ژیانه‌ دوو منداڵ به‌ ناوه‌کانی ساکار و ئاره‌زوو ده‌بێ. ساڵی 1347ی هه‌تاوی حه‌سه‌ن زیره‌ک ماڵه‌که‌ی دێنێته‌ شاری بانه‌ و له‌وێ له‌ کانی مه‌لا ئه‌حمه‌د چایخانه‌یه‌ک داده‌مه‌زرێنێ، دیاره‌ شان به‌ شانی ئه‌وه‌ کاره‌ش له‌ گۆرانی کوتن و کاری هونه‌ری ناوه‌ستێ و له‌ به‌زم و شادی خه‌ڵکدا به‌شداری ده‌کا و به‌ بۆنه‌ی جۆراوجۆره‌وه‌ گۆرانی تۆمار ده‌کا. پاشان ده‌چێته‌ شاری مه‌هاباد و له‌ دواکاته‌کانی ژیانیشیدا ده‌چێته‌ شاری شنۆیه‌. له‌ شاری شنۆ به‌ کار و کاسپی ژیان تێپه‌ڕ ده‌کا .

حه‌سه‌ن زیره‌ک پێی وایه‌ کورد بوون گیر و گرفتی سه‌ر ڕێگای هونه‌ره‌که‌یه‌تی بۆیه‌ بۆ خۆی له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێ: "نا پێم خۆشه‌ کاسپی لێ ده‌که‌م، چونکه‌ هونه‌ر له‌ نێو کورددا قه‌دری نه‌ما، هونه‌ر بۆ من به‌هره‌یه‌کی نه‌دا، هونه‌ر بۆ من کارێکی نه‌کرد که‌ به‌ شوێندیدا بچم. چونکه‌ کوردم و به‌ زمانی کوردی قسه‌ ده‌که‌م ."

له‌ ژیانی حه‌سه‌ن زیره‌کدا چه‌ند خاڵێک به‌ دی ده‌کرێن که‌ به‌داخه‌وه‌ وه‌ک خاڵێکی کز به‌ ڕابردووی ناوبراوه‌وه‌ دیارن، حه‌سه‌ن زیره‌ک هاتووه‌ هه‌ڵبه‌ستی "نه‌ورۆز"ی پێره‌مێردی که‌ له‌ ڕاستی دا وه‌ک یه‌کێک له‌ سرووده‌ میلله‌کانی کورد چاوی لێ ده‌کرێ، به‌ خاتری پێ هه‌ڵگون به‌ شای جینایه‌تکاری ئێران، ده‌ستکاری کردووه‌. هه‌روه‌ها ناوبراو به‌ تاریفی 21ی ئازه‌ردا چووه‌ته‌ خوار، واته‌ به‌و ڕۆژیدا هه‌ڵکوتووه‌ که‌ ڕژێمی شا کۆتایی به‌ ته‌مه‌نی هه‌ردوو حکومه‌تی میللی ئازه‌ربایجان و کوردستان هێنا .

دیاره‌ به‌ دڵنیایه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک گه‌ل و نیشتمانی خۆی خۆش ویستووه‌. ئه‌وه‌ خۆشه‌ویستیه‌ی جگه‌ له‌ خزمه‌ت به‌ گۆرانی کوردی، له‌ زۆر گۆرانیشدا بۆ وێنه‌ له‌ لای لایه‌که‌یدا به‌دی ده‌کرێ. به‌ڵام وا دیاره‌ گێره‌ و کێشه‌ی ژیان و فشاری ساواکی شا، ناچاری کردووه‌ لاوازی نیشان بدا و تووشی ئه‌م جۆره‌ گۆرانیانه‌ بێ. هۆیه‌کی دیکه‌ی ئه‌و لاوازی نیشاندانه‌ ئه‌وه‌ بووه‌، که‌ زیره‌ک مرۆڤێکی نه‌خوێنده‌وار و ساویلکه‌ بووه‌ و له‌ باری تێگه‌یشتنی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسیه‌وه‌ له‌و پله‌یه‌دا نه‌بووه‌ له‌م جۆره‌ هه‌ڵانه‌ خۆی ببوێرێ .

ئێستا زیره‌ک نه‌ماوه‌ به‌ڵام ده‌بێ بۆ هه‌موو هونه‌رمه‌ندێک ئه‌وه‌ کرده‌وه‌ی زیره‌ک ببێته‌ ئه‌زموون. هونه‌ر مه‌ندانی کورد، هه‌ر ئه‌ندازه‌ له‌ ڕژیمه‌ دژ به‌ کورد و دیکتاتۆره‌کان دووری بکه‌ن، خۆیان له‌ گه‌له‌که‌یان نزیکتر ده‌که‌نه‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وه‌ دوور کردنه‌وه‌یه‌ نرخی قورس و گرانی ده‌وێ. ده‌ڵێن پاش مرددوان ڕه‌حمه‌ت باشه‌. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ که‌مته‌رخه‌مییه‌ی زیره‌ک له‌ سه‌ر دڵمان نه‌بێته‌ گرێ، بۆ ئه‌وه‌ی دڵنیا بین که‌ زیره‌ک کوردستانی هه‌ر خۆش ویستووه‌. با بڕوانینه‌ چه‌ند دێڕ له‌ هۆنراوی لایه‌ لایه‌که‌ی :

رۆڵه‌ کوردستان چاوی له‌ ڕێته‌

نیشمان هیوای دواڕۆژی پێته‌

ڕۆڵه‌ تۆش وه‌ک من داده‌ی ناڵه‌ت بێ

له‌ جه‌وری فه‌لک تۆش سکاڵات بێ

ڕۆڵه‌ تۆ پاکی له‌ ده‌رگای یه‌زدان

با ڕزگاری بکا خاکی کوردستان

به‌ ڕاشکاوی ده‌توانین بڵێین که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک، چ ئه‌وه‌ کاته‌ی که‌ زیندووه‌ بووه‌ و چ ئێستا که‌ نزیک به‌ 33 ساڵ به‌سه‌ر مه‌رگیدا تێده‌په‌ڕێ، له‌ نێو هه‌موو به‌شه‌کانی کۆمه‌ڵی کورده‌واریدا خۆشه‌ویست بووه‌ و خۆشه‌ویست ماوه‌ته‌وه‌. یه‌که‌م هۆ بۆ ئه‌وه‌ ڕاستییه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک خاوه‌نی ده‌نگی خۆش و که‌م وێنه‌ بووه‌، دیاره‌ ناکرێ پێوانه‌ی تایبه‌تی بۆ ده‌نگخۆشی په‌یدا بکه‌ین، چوونکه‌ تا ڕاده‌یه‌کی زۆر خۆش یان ناخۆش بوونی ده‌نگێک به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ سه‌لیقه‌ و زه‌وقی گوێگر، به‌و حاڵه‌ش ده‌نگی حه‌سه‌نزیره‌ک له‌ نێو سه‌لیقه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا هه‌ر وه‌ک ده‌نگێکی خۆش و دڵگیر وه‌رگیراوه‌. جگه‌ له‌مه‌ش زیره‌ک شاڕه‌زاییه‌کی تایبه‌تی له‌ گوتنی گۆرانییه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا هه‌بووه‌. جاری وایه‌ گۆرانیه‌ک ده‌ڵێ که‌ سێ هه‌وای تێدایه‌، به‌ هاسانی هه‌واکان ده‌گۆڕێ و دێته‌وه‌ سه‌ر هه‌مان هه‌وای هه‌وه‌ڵی وه‌ک (نازداری بێ به‌هانه‌) کاتێک حه‌سه‌ن ده‌نگ هه‌ڵدێنێ و تێهه‌ڵده‌کاتێ، ده‌نگێکی به‌جۆش و له‌ دڵان خۆش پڕ به‌ گه‌روو له‌ سینگیه‌وه‌ هه‌ڵده‌ستێ و شه‌پۆله‌کانی هه‌وا ده‌بڕێ. وشه‌کان گیان ده‌گرن و مانای ڕاسته‌قینه‌وه‌ خۆیان به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌ده‌ن. هه‌ستێکی ده‌روونی چ شاد و چ خه‌مین که‌ پاڵی به‌ گۆرانیبێژه‌وه‌ ناوه‌ چریکه‌ی بێ و بۆ گوێگر به‌ هاسانی ده‌ناسرێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش نیشانه‌ی ڕه‌سه‌نایه‌تی هونه‌رمه‌ند و به‌هره‌ هونه‌ریه‌که‌یه‌تی، گۆرانیبێژ ئه‌گه‌ر خۆش و شادی له‌ دڵیدا په‌نگ نه‌خواته‌وه‌ ناتوانێ گۆرانییه‌کی شاد پێشکه‌ش بکات و ئه‌گه‌ر ئۆف و ژان جه‌رگ و هه‌ناوی ئه‌نج ئه‌نج نه‌کردبێ، ناتوانێ گۆرانییه‌کی سه‌رکه‌وتووی غه‌مگین بڵێ. هونه‌رمه‌ند ئه‌گه‌ر به‌ پێچه‌وانه‌ی باره‌ ده‌روونیه‌که‌ی بجوڵێته‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ستی خۆی درۆی کردووه‌، به‌رهه‌مێکی باش و سه‌رکه‌وتووی نابێ. حه‌سه‌ن زیره‌ک ئه‌و بار و حاڵه‌ته‌ ده‌روونیه‌ی بۆ گوتن و ده‌نگ هه‌ڵبڕین پاڵی پێوه‌ناوه‌ بۆیه‌ که‌ خه‌مباره‌ گۆرانییه‌کانیشی بۆنی بۆسۆی هه‌ناوی و هه‌ڵقرچانی جه‌رگی و شێوه‌ی فرمێستکه‌کانی پێوه‌دیاره‌، که‌ شادیشه‌ و به‌ شادی و خۆشی ده‌ستی بۆ بناگوێی بردووه‌، گه‌وره‌ و چووکه‌ و ژن و پیاو، منداڵ و لاو ته‌نانه‌ت تۆبه‌کاره‌کانیش تۆبه‌یان شکاندووه‌ و تێکه‌ڵی شایی و شادی و به‌زم و هه‌ڵپه‌ڕێکه‌ی زیره‌ک بوون .

هۆیه‌کی دیکه‌ی خۆشه‌ویستی حه‌سه‌ن زیره‌ک ساده‌و ساکاربوونیه‌تی، ئه‌و له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی هه‌ژار و ده‌ست ڕه‌نگینی لادێ چاوی کراوه‌ته‌وه‌ و دایک و باوکی خۆی به‌ ڕه‌ش و رووتی دیوه‌، به‌ کارکه‌ری له‌ ماڵاندا باوی شان و پیلی خۆش بووه‌، که‌ گه‌وره‌ش بووه‌ فێر نه‌بووه‌ ڕابردووی خۆی له‌ بیر به‌رێته‌وه‌ و هه‌وایه‌کی دیکه‌ی بێته‌ که‌له‌ی، وه‌ک چۆن له‌ منداڵیدا به‌و په‌ڕی خۆشی و ڕه‌زامه‌ندی شه‌و و شه‌و داوه‌تی نێو خۆڵه‌پۆتێی نێو دێی هه‌رمێله‌ی بۆ کوڕ و کچه‌ ڕه‌نگ زه‌رده‌کانی وه‌ک خۆی گه‌رم داهێناوه‌، دواتریش که‌ ئاوازه‌ی هونه‌ریه‌که‌ی ئێران و ئێراقی داگرتووه‌، فه‌رقی به‌ دیوه‌خانی ئاخا و گوێی ته‌ندووری پاڵه‌ و سه‌پانی لادێی نه‌کردووه‌. ته‌نانه‌ت ماڵه‌ قورماویه‌کان و ده‌ست و په‌نجه‌ قڵه‌شیوه‌کانی زۆرتر به‌ خۆمانه‌ زانییه‌وه‌ و مه‌لی هونه‌ری لێره‌دا خۆشتر فڕیوه‌ .

بۆیه‌ کاتێک شادی و هه‌ڵپه‌ڕکێیه‌کی به‌ دی کردووه‌، بێ ئه‌وه‌ی ڕه‌سمه‌ن لێیان گێڕابێته‌وه‌ خۆی لێ نزیک کردووه‌ته‌وه‌ و بۆ دڵخۆشی خه‌ڵکه‌که‌ گۆرانی کوتووه‌. ڕێ نه‌که‌وه‌تووه‌ که‌سێ داوای گۆرانی لێ کردبێ دڵی شکاندبێ و ویسته‌که‌ی به‌ جێ نه‌هێنابێ. حه‌سه‌ن زیره‌ک دۆست و برا نزیکه‌کانی خۆشی زۆتر له‌ نێو خه‌ڵکی ئاساییدا هه‌ڵبژاردووه‌، با ئه‌وه‌ش بڵێین که‌ به‌شی زۆر ژیانی خۆی به‌ کار و کاسپی و ڕه‌نجدان بردووه‌ته‌ سه‌ر، شاگرد شۆفیری کردووه‌ له‌ هۆتێل و قاوه‌خانه‌کاندا به‌رده‌ستچی بووه‌، دووکان و چایخانه‌ی هه‌بووه‌، ئیدی نه‌یویستووه‌ هونه‌ره‌که‌ی ته‌نیا سه‌رچاوه‌ی داهاتی ژیانی بێ. ئه‌م کار و تێکۆشانه‌ش له‌ خه‌ڵک و ده‌رد و ژان و هه‌ست و ئازاره‌کانیان نزیکی کردووه‌ته‌وه‌ .

بێگومان یه‌کێک له‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی گۆرانییه‌کانی حه‌سه‌ن زیره‌کی نه‌مر، پشت به‌ستنی به‌ گۆرانی فۆلکلۆرییه‌. ڕه‌نگه‌ ئێمه‌ی ئاسایی و ته‌نانه‌ت گۆرانیبێژێکیش به‌ زه‌حمه‌ت بتوانێ ناوی سه‌دان گۆرانی فۆلکلۆری کوردی فێر بین، که‌چی حه‌سه‌ن زیره‌ک نه‌ک هه‌ر ناوی سه‌دان، هیچ به‌ڵکوو ناوی هه‌زاران گۆرانی کوردی ده‌زانێ و هه‌ڵبه‌ست و به‌نده‌کانیشی فێر بووه‌، هه‌روه‌ها ئاهه‌نگه‌که‌شی ده‌زانین و ده‌نگ و زه‌قی خۆی کرده‌ خوێنێکی تازه‌ بۆ بووژانه‌وه‌ و گیانی پێدان. دیاره‌ ئه‌م زانینه‌، جگه‌ له‌و ئیلاقه‌ و ئۆگرییه‌ی حه‌سه‌ن زیره‌ک به‌ گۆرانی کوردی سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ به‌رهه‌می گه‌ڕانی حه‌سه‌ن زیره‌ک به‌ سه‌دان دێ و ده‌یان شاری کوردستاندایه‌ .

زیره‌کی گۆرانیبێژ، چاوی به‌ زۆر ناوچه‌ و مه‌ڵبه‌ندی کورستان کوتووه‌، لێیان ماوه‌ته‌وه‌، له‌ خه‌ڵکه‌که‌ی میوان بووه‌ و هه‌ڵسان و دانیشتنی له‌گه‌ڵیان بووه‌ و له‌گه‌ڵ شێوه‌ی ژیانیان و جڵوبه‌رگ و هه‌ڵسوکه‌تیان ئاشنا بووه‌. ئه‌و گۆرانییانه‌ی له‌ خه‌ڵکه‌وه‌ بیستوویه‌، فیر بووه‌. ئه‌گه‌ر له‌ لایه‌ک فێربوونی ئه‌م گۆرانییانه‌ حه‌سه‌ن زیره‌کیان له‌ به‌ره‌وپێشچوون له‌ گۆرانیبێژیدا یارمه‌تی داوه‌، له‌ لایه‌کی دیکه‌ش دیتنی سروشتی دڵگر و جوانی ناوچه‌ جۆربه‌جۆره‌کانی کوردستان و دیمه‌نه‌ ڕه‌نگاو ڕه‌نگه‌کانی ژیانی خه‌ڵکه‌که‌ له‌ لای زیره‌ک بوونه‌ته‌ هه‌وێنی گۆرانی. ئه‌و دیویه‌تی که‌ خێڵ به‌ره‌وژوور بووه‌ته‌وه‌، کیژانی دیتووه‌ که‌ بۆ کارگ و ڕێواسان روویان له‌ مێرگۆڵان کردووه‌، خاڵۆی جوتیاری دیوه‌ که‌ به‌ گشت ناخی زه‌ویدا ڕۆچووه‌ و بژیوی خۆی لێ په‌یدا کردووه‌. بێری شه‌نگ و شۆخی دیوه‌ که‌ کوڵمه‌ سووره‌کانی له‌ ڕێگای بێر و هاوێردا تاوه‌سووت بووه‌. له‌ ئازاره‌کانی ژنی گوله‌ی مێردان و کچی نابه‌دڵ به‌ شوودراو تێگیشتووه‌، ده‌ردی ئه‌وه‌ لاوه‌ی بۆ ئیجبارییان بردووه‌ و ده‌زگیرانه‌که‌ی به‌جێ هێشتووه‌، زانیوه‌. مه‌رقه‌دی کاکه‌ جانی سه‌هۆڵان و پیری بورهان و کاکه‌ ئه‌حمه‌دی سولێمانی دیوه‌ که‌ ڕۆژانی جێژن لاوه‌کان ده‌ستیان له‌ کێلی وه‌رهێناوه‌ و بۆ نیازی دڵی خۆیان لێیان پاڕاونه‌ته‌وه‌، به‌ لایه‌ لایه‌ی ژنی کوردی بۆ کۆرپه‌که‌ی گوێی زرینگاوه‌ته‌وه‌. که‌وی به‌فری نیساران و دنووکی سووری که‌وێ، هاتووچووی ده‌سته‌ کچی لادێ به‌ ڕێگای کانی و کارێزێدا نم نمی بارانی به‌هاران و خۆڕه‌ی ئاوی گاده‌ر و بۆنی مێخه‌کبه‌ند و شه‌مامه‌ی چوار بێستانی هه‌موو ڕۆژێک له‌ ژیانی خۆیدا به‌ره‌ورووی بوونه‌وته‌وه‌. بۆیه‌ کاتێک گۆرانی ده‌ڵێ، هه‌موو لایه‌ک به‌ هی خۆیانی ده‌زانن، ئه‌وه‌ی غه‌ریب ماوه‌ته‌وه‌ له‌ تاران، ئه‌وه‌ی به‌ ڕێبواری عاشق بووه‌، ئه‌و پیره‌ی له‌ سه‌ره‌مه‌رگ دایه‌ و فه‌سڵی ئه‌وه‌ی هاتووه‌ بیبه‌ن بۆ سه‌ر قه‌برێ و به‌ کورتی هه‌ر که‌سێکی پێی له‌ دونیای دڵداری و ژوان و خۆشه‌ویستی و بێمورادی و ماچ و شه‌و ڕامووسان نابێ، ته‌زووی به‌ له‌شیدا دێ. چریکه‌ی زیره‌ک به‌ هاوار و ناڵه‌ی خۆی زانیوه‌. له‌ پاداشی ئه‌و خۆمانه‌ بوونه‌دا ناچار بڵێی ده‌ک هه‌زار ڕه‌حمه‌ت له‌ گۆڕت بێ .

حه‌سه‌ن زیره‌ک له‌گه‌ڵ زۆر گۆرانیبێژی کورد گۆرانی گوتووه‌، بۆ نموونه‌ ده‌توانین محه‌ممه‌دی ماملێ ، مه‌لا حسێنی عه‌بدولازاده‌، عوسمان بۆکانی و ئه‌حمه‌د شه‌ماڵ ناوبه‌رین. گۆرانی "ماڵی بابم بێ وه‌فا" یه‌کێک له‌و گۆرانییانه‌یه‌ که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک، محه‌ممه‌دی ماملێ و مه‌لا حسێنی عه‌بدولازاده‌، ساڵی 1338ی هه‌تاوی پێکه‌وه‌ به‌ یارمه‌تی تیپی موسیقای کرماشان تۆماریان کردووه‌. "به‌رهه‌ڵبێنه‌" و "هه‌واره‌، گوڵم هه‌واره‌" دوو گۆرانی دیکه‌ن که‌ زیره‌ک و محه‌ممه‌دی ماملێ پێکه‌ویان کوتوون .

حه‌سه‌ن زیره‌ک گۆرانی فارسی و تورکیشی هه‌یه‌، له‌ جۆره‌ گۆرانییانه‌دا حه‌سه‌ن زیره‌ک هه‌ڵبه‌ستی کوردی تێکه‌ڵاو کردوون. یه‌کێک له‌و گۆرانییه‌ خۆشانه‌ که‌ به‌ زمانی ئازه‌ری کوتوویه‌تی گۆرانییه‌که‌ به‌ ناوی "گویلدر " .

زیره‌کی ده‌نگخۆش هێندێک تایبه‌تمه‌ندی دیکه‌شی هه‌بووه‌ که‌ ئه‌ویان له‌ هونه‌رمه‌ندانی دیکه‌ جیا کردووه‌ته‌وه‌. ڕاسته‌ به‌شی زۆری له‌ گۆرانییه‌کانی، گۆرانی فولکلۆرین که‌ له‌ پێشدا له‌ نێو خه‌ڵکدا باو بوون، به‌ڵام زۆر گۆرانی هه‌یه‌ که‌ هه‌م هه‌ڵبه‌سته‌که‌ی و هه‌م ئاهه‌نگه‌که‌ی هی خۆیه‌تی، واته‌ ئه‌گه‌ر چی نه‌خوێنده‌وار بووه‌ توانیوه‌یتی ده‌موده‌ست هه‌به‌ڵستی زۆر جوان بهۆنێته‌وه‌ و مه‌به‌سته‌کانی دڵی خۆی پێده‌رببڕێ و هه‌روه‌ها ئاهه‌نگیشیان بۆ دابنێ .

دیاره‌ زیره‌ک له‌ هه‌ڵبه‌ستی شاعیرانیش که‌ڵکی وه‌رگرتووه‌، نالی، وه‌فای، سه‌ید کامیل، کوردی، هێمن و پیره‌مێرد له‌و شاعیرانه‌ن که‌ زیره‌ک هه‌ڵبه‌سته‌کانی کردوون به‌ گۆرانی. به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌خوێنده‌وار بووه‌، زۆر جار پێت یان وشه‌یه‌کی له‌ بیر نه‌ماوه‌، ده‌ستکاری هه‌ڵبه‌سته‌کانی کردووه‌، به‌و حاڵه‌ش که‌ هه‌ڵبه‌ستێکی کردووه‌ به‌ گۆرانی، ڕۆحی وه‌به‌ر ناوه‌، مرۆڤ که‌ هه‌ڵبه‌ستێک به‌ نووسراوه‌ ده‌بینێ، پاشان به‌ ده‌نگێکی خۆش وه‌ک گۆرانی دیبیستێ، تام و جێژێکی تایبه‌تی لێ وه‌رده‌گرێ. هه‌ڵبه‌ستی "شه‌و"ی سه‌ید کامیل به‌ڵگه‌یه‌کی باشه‌ بۆ ئه‌م قسه‌یه‌ .

ژن و دڵداری مایه‌ی و هه‌وێنی ئه‌سڵی گۆرانییه‌کانی زیره‌ک پێک دێنن، دیاره‌ ئه‌وه‌ هه‌ر ته‌نیا تایبه‌تمه‌ندی گۆرانییه‌کانی ئه‌وه‌ گۆرانیبێژه‌ نییه‌، زۆربه‌ی گۆرانییه‌ کوردییه‌کان هه‌ر وان. وا دیاره‌ ئێستاش له‌ کوردستانی ئێمه‌دا گۆرانی هه‌ر ته‌نیا ئه‌رکی ئه‌وه‌یه‌ سۆز و هه‌وستی پیاو به‌رامبه‌ر به‌ کچ و ژن ده‌رببڕێ .

گۆرانی ده‌توانێ له‌ زۆر لایه‌نی دیکه‌ی ژیانی ئینسان وێنه‌ بگرێ و بینوێنێ، که‌چی گۆرانیبێژانی کورد زۆر بایه‌خیان به‌و مه‌سه‌له‌یه‌ نه‌داوه‌. که‌م گۆرانی حه‌سه‌ن زیره‌ک هه‌یه‌ بۆ ژن نه‌گوترابن، ئیلاقه‌یه‌ک که‌ له‌ زۆر ژن خواستن و ژن هێنان و زه‌ماوه‌نده‌ په‌یتا په‌یتاکانیشدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌ .

ساڵی 1351ی هه‌تاوی نه‌خوشییه‌ک که‌ له‌ مێژ بوو حه‌سه‌ن زیره‌کی ئازار ده‌دا، لێی تووند کرد، چه‌ند جار له‌ نه‌خۆشخانه‌کانی ورمێ و بۆکان خه‌واندیان، به‌ڵام نه‌خۆشییه‌که‌ی که‌ شێرپه‌نجه‌ بوو، ده‌ست به‌ردار نه‌بوو، لێره‌شدا زیره‌ک زواز له‌ گۆرانی گوتن ناهێناێ :

له‌ پڕدا پیریم لێ وه‌ده‌رکه‌وت

به‌ختیش وه‌کوو خۆم هات و لێی خه‌وت

فتیله‌ی عومرم هاتووه‌ته‌ گـــــــــــــــــــزی

هه‌ر بینا ئه‌ویش له‌ سووتان کــــــــــه‌وت

ئه‌سپی ته‌بیعه‌ت هه‌روا خۆش ڕۆیـــــــــه‌

به‌ بێ ئاوزه‌نگی له‌ ڕه‌وت نه‌کـــــــــــه‌وت

سه‌رئه‌نجام ڕۆژی5ی پووشپه‌ڕی ساڵی 1351ی هه‌تاوی چرای ته‌مه‌نی له‌ سووتان که‌وت و په‌پووله‌ی گیانی قه‌فه‌سه‌ی سینگی پڕ له‌ ماته‌می به‌جێ هێشت. مه‌رگی حه‌سه‌ن زیره‌ک وه‌ک بۆمبێک له‌ نێو کوردستاندا ته‌قییه‌وه‌ و شه‌پۆله‌کانی خه‌م و ماته‌می له‌ ده‌ستچوونی له‌ سنووره‌کانی کوردستان تێپه‌ڕی. له‌ سه‌ر وه‌سیه‌تی خۆی له‌ داوێنی کێوی "ناڵه‌شکێنه‌"ی بۆکان به‌ خاک سپێردرا. گۆڕه‌که‌ی بوو به‌ زیاره‌تگای لایه‌نگران و ئه‌ویندارانی. ئه‌م هه‌ڵبه‌ستانه‌ش بوونته‌ ڕازێنه‌ره‌وه‌ی کێله‌که‌ی :

بڕوانه‌ کتێبه‌که‌ی، زیاره‌تیکه‌ کێله‌که‌ی

کوردی زیندوو کرده‌وه‌ زیره‌ک به‌ هونه‌ره‌که‌ی

 

زیره‌ک زۆرت کرد خزمه‌تی هونه‌ر      ژینت له‌ پێناو هونه‌ر برده‌ سه‌ر

رۆژگارت ساتێ به‌ بێ خه‌م نه‌بوو      به‌ڵام له‌ هونه‌ر هیچت که‌م نه‌بوو

 

سه‌رچاوه‌: ئارشیوه‌ کۆلکه‌زێڕینه‌ی ڕادیۆ ده‌نگی کوردستانی ئێران .

 

 

هه‌واڵ

ستۆکهۆڵم، 25ی مانگی 6ی 2005

 

هيوا

وبلاگ جي ژوان

+ نوشته شده توسط رشاد در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 19:47 | یک نظر یک نظر

 

 

به ده ربه ده ری یان له مالی خـــوم                           له خاکی عرب،له ئیرا ن و روم

 

کوک و پوشته بم، روت و رجال بم                           کوشکم ده قات بی، ویرانه مال بم

 

ثاز و رزگار بم شادان و خندان                                   یان زنجیر له مل له سوچی زندان

 

ساغ بم جحیل بم بگرم گوی سوانان                             یان زار زار له نخوش خانان

 

دانیشم له سر تختی خونکاری                                       یان له کولانان بکم هژاری

 

کوردم و له ریی کوردو کورد وستان                        سه ر له پیناوم گیان له سر دستان

 

به کوردی دژیم به کوردی دمرم                                  به کوردی ده یدم وه رامی قه برم

 

به کوردی دیسان زیندوه ده بمه وه                             له و دنیایش بو کورتی هل دچمه وه

 

ماموستا  هه ژار

        

 

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه بیست و چهارم فروردین 1385 و ساعت 21:14 | یک نظر یک نظر
كاربر گرامي جهت دريافت دعوتنامهGmail با اين آدرس تماس بگيريد .

لطفا عنوان مطلب را        Invite Gmail   در نمائيد.                       

Rparvizi@gmail.com

+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه یازدهم فروردین 1385 و ساعت 9:51 | یک نظر یک نظر
+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه یازدهم فروردین 1385 و ساعت 1:4 | نظر بدهید نظر بدهید
با سلام

وبلاگ روژ هه لات بلاگ را به تمام دوستداران سرزمین سبز کردستان تقدیم می کنم

تا چند روز آینده مطالب دیدنی زیادی در این سایت خواهید دید.منتظر باشید

 

                                              رشاد پرویزی

 

+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه یازدهم فروردین 1385 و ساعت 0:46 | 2 نظر 2 نظر
درباره وبلاگ
روژهه لات بلاگ
طراح قالب



 طراح قالب: رضا امین زاده

Powered By
BLOGFA.COM

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 17:36  توسط کریمی  | 

كه‌ تۆیان كوشت ده‌ستیان شكێ‌، به‌هێزترین ئه‌ستوونده‌كی‌ تاوڵی‌ مرادی‌ كورد شكا.
كه‌ تۆیان كوشت چاویان كوێر بێ‌، گشت كوردستان زریكاندی‌.
كه‌ تۆیان كوشت كۆستیان كه‌وێ‌، گڕ كه‌وته‌ خه‌رمانی‌ كورد هه‌تا بۆی‌ كرا سووتاندی‌
جرجه‌ مشكی‌ خاوه‌ن گه‌رای‌ شوومی‌ تاعوون، وایانزانی‌ ئیدی‌ ده‌ریا، ته‌نانه‌ت یه‌ك هه‌ناسه‌ش وێی‌ ناكه‌وێ‌ تا وه‌خرۆش كه‌وێته‌وه‌. وایانزانی‌ ئه‌وی‌ چوو چوو. نایه‌ته‌وه‌، نه‌یانزانی‌ گڕكان دوای‌ دامركانیشی‌ سه‌رله‌نوێ‌ گڕ ده‌گرێته‌وه‌.
كوردستانیان نه‌ناسیبوو، نه‌یانزانی‌ كوردستان گشتی‌ گڕكانه‌. له‌ نێو دڵی‌ زامداری‌ دا ژانه‌كانی‌ هه‌ڵ‌ده‌گرێ‌، په‌نگ به‌ خه‌فه‌ته‌كان ده‌دا، فرمێسكه‌كان ده‌خواته‌وه‌، جارجار خۆی‌ راده‌چڵه‌كێنێ‌‌و هه‌رمانی‌ خۆی‌ ده‌سه‌لمێنێ‌. به‌ ئاگری‌ یادی‌ شه‌مه‌ كوژراوه‌كان هه‌ر ده‌كوڵێ‌، هه‌ر ده‌كوڵێ‌ هه‌تا هێنده‌ی‌ باڵای‌ به‌رزی‌ سه‌ربه‌رزیی‌ سه‌رداره‌كانی‌ گڕده‌گرێ‌.
+ نوشته شده توسط رشاد در دوشنبه دهم تیر 1387 و ساعت 18:52 | 6 نظر

 

به کدامین گناه کشته شدید ؟!!!

۱۸ تیرماه سال ۷۸ را از یاد نبریم...

+ نوشته شده توسط رشاد در دوشنبه دهم تیر 1387 و ساعت 18:43 | نظر بدهید

تحصن دانشجویان دانشگاه کردستان

 

تعداد زیادی از دانشجویان دانشگاه کردستان روز دوشنبه مورخ 25/2/85 تحصنی چند ساعته و کاملا آرام تشکیل داده و خواستار دفاع از حقوق دانشجویی و انسانی خود بودند.این تجمع در حالی صورت گرفت که تعداد زیادی از مامورین حراست دانشگاه و مسئول امور فرهنگی دانشگاه گرد این تجمع حلقه بسته بودند.براستی چرا باید به خواسته های این قشر عظیم و عزیز اجتماع توجهی نشود .

مگر چه از طلبه های دینی کم دارند .تقاضای این تجمع چند نفری  رسیدگی به امور فرهنگی دانشگاه بود.اینان می گویند که از چند مدت پیش اجرای همایش ها و بزرگ داشت های بزرگان کرد و فارس درست در دقیقه نود از سوی امور فرهنگی دانشگاه لغو میشده.

این دانشجویان که در متن بیان نامه خود با خط بزرگ نوشته بودند  نگذارید زمزمه هایمان به فریاد تبدیل شود در محیطی مملو از مامورین حراست کار خود را کاملا آرام و بدون هیچ گونه درگیری انجام دادند. اما بشنوید از نتیجه کار . خب معلومه دیگه مثل همیشه سرکوب و سرکوفت.بله متاسفانه توسط  دوربین های مامورین و آقایون " برادر" اسامی تک تک این افراد یادداشت شد و روز سه شنبه از ورود این دانشجویان به داخل محیط دانشگاه جلوگیری به عمل آمد.

چرا ؟

تا کی در میهن ما باید این کارها و این اعتراضات را خفه کرد .سرانجام روزی این زمزمه هایمان به فریادی بلند و کر کننده مبدل خواهد شد .

                                                                         به امید آزادی

+ نوشته شده توسط رشاد در چهارشنبه بیست و هفتم اردیبهشت 1385 و ساعت 21:28 | 5 نظر

گومه شین

                      ــ پیت  ناخنکیندریم  گومه شین، له خوبایی  ئه ی  گومه شین

ره نگه  به وه ی  شه پوله کانت  به  گرمه و  لرفه و  هاوار  و  هه ره شه ن

گیژ  ده خون  خو  به  دیواری  هه رولی  شاخا  ده ده ن

بایی  بوبی  و  رفاند بیتت،

ئه و  هاوری،  ئاو  هاو  سه نگه ر،  ئاو  روله ی  شیرین

ئه ی  وه یشوومه ی  نه هات  به س  له  پیش چاوی

جاندارو  په له وه ری  به سته زمان  ده ورو و  پشتت  خوبایی  که

به  قاقای  ره ش  به  نیو  چاوانی  واگرژت ،

ئاوازی  ده لووشم  ده گوژم  به ست  خوین

– وست  به  تاویک  مه لوورینه  گوی  رادیره  بزانه  به  گژکی  داهاتووی   بمناسه  و  به  

هه موو  چومان  و  خه لیج  و  روخم  بناسینه

- له مپه ره که ی  ده ریای دووکان  که  پیش  به  تو  چه ن رووباری  له  تو  به  لرفه تر  ده گری ده سکردم

- ئه و  که شتیه  مه زنانه ی  هه زار  شه پولی   سه رکیشی  تو  ده شیلی،  ده سکردم

- ئه و  ئاگره ی  که   سته مکا ر هه لده قرچینی  ده سکردم،

- من  کارگه رم  من ره نجبه رم  من  ئینسانی  تیکوشه ری  جه نگاوه رم

پاش وه ی  سه ری  سه رکوتگه رم  پان کردووه، ئه مجار  دیمه  سه رینی  تو  له خوبایی

شه رت  بی  وه ها  بتبه ستمه وه  به هاورازا  به نشیوا

وینه ی  ئه سپیکی  ده سته مو  به ده شت  و  ده را  خوش  ئازو

وابتبه م  و  بتگیرمه وه،  له  بن  هه موو   داریک  هه موو  بنچکیک دا،

چوک  دابده ی  سوجده  ببه ی  بو  دار  بو  گول  بو  گه نم  بو  ئاوه دانی،

ده ستی  ماندوو  پر  بکه ی  له  هه رزانی

له سه ر  ده رکه ی  خه یالی  زیانه خوری  و  خنکاندن  و  مال   ویرانی.............

نوشته آروين

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه چهاردهم اردیبهشت 1385 و ساعت 14:6 | 2 نظر

<<<<ميژوي ئيمه<<<<

 

1 ي خاكه ليوه………..………….له سيداره داني قازي موحه ممه د (پيشه واي نه مر)1947

29 ي خاكه ليوه………………………...كوچي دوايي ماموستا هيمن 1986

11 ي گولان ……………….………….يه كي مانگي مه ي روژي جيهاني كريكار

17 ي گولان…………………..……….كوچي دوايي قانع1695

29 ي جوزه ردان……………..………..كوچي دوايي پيره ميردي نه مر 1950

1 ي پوشپه ر …………………...……..له دايك بووني ناسري ره زازي 2655 كوردي

5 ي پوشپه ر ………………...………..كوچي دوايي ماموستا حه سه ن زيره ك 1972

27 ي خه رمانان……………...………..كوچي دوايي هونه رمه ند مه رزه ي فه ريقي 2005

17 ي ره زبه ر ………………....……..كوچي دوايي شيخ مه حموودي نه مر 1956

21 ي خه زه لو ه ر …………………….كوچي دوايي شاعير دلدار1948
11 ي به فرانبار ……………………….سه ره تاي سالي 2007 ميلادي

3 ي ريبه ندان ………………………...كوچي دوايي ماملي 1999

2 ي ره شه مه ………………….……..كوچي دوايي ماموستا هه ژار1991

25 ي ره شه مه……………………….بوردماني شيميايي هه له بچه ي شه هيد

 

 

هه ر له حه وزي شاري بوكان تا مه ياني چوار چرا

داري خنكانن چه كاوه و ، په ت له گه ردن هه لخرا

 

چي بوو ئاواتي ئه وانه ي وا له سيداره دران؟

غه يري دلسوزي ولات و دوژمني داگير كه ران

 

 

 

براكانم ئازاري زا مه كانتانم

هاوريه كانم هوده مي روژ و شه و تانم

دوورم ليتان ، به لام

كه سه كانم من هه ميشه له گه لتانم

هاو خوينتانم، هاوبيرتانم

من گيان فيداي كوردستانم

ئه گه ر چي رويي ، قه ت ناچي له يادم

ده كه م يادت ، به يادي تووه شادم

                                               هيمن

 

 

+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه هشتم اردیبهشت 1385 و ساعت 18:9 | 3 نظر

كاميارانه كه م شاري شيرينم

 

جيگاي كورداني چاك و دليرم

 

توگولستاني شه هيده كانمي

 

تو نيشتماني چاك و جوانمي

 

شاهوت به به رزي ئالاي كوردستان

 

هه مو لاوانت ئه تپه ره ستن به گيان

 

دلت دروازه ي سنه وكرماشان

 

ئازادي تويه ئاوات هه مومان

 

له ژاوه روي توهه تاكو سيروان

 

ئه خوينم بو تو ئه ي شاري كوردان

 

فه رشاد

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 19:45 | 6 نظر
ناسيوناليسم كردي و تأثير آن بر روند دمكراسي در ايران
//

ناسيوناليسم كردي و تأثير آن بر روند دمكراسي در ايران
سلام. ب
در شماره‌ي 292 مورخ 28 شهريور 83 روزنامه‌ي شرق، مقاله‌اي تحت عنوان «ناسيوناليسم مدني طرحي براي دستيابي شهروندان كرد به حقوق خويش» به قلم حميدرضا جلائي‌پور چاپ شده‌است. نامبرده نوشته‌ي خود را در چهار قسمت ارائه مي‌كند:
1. تأثير ناسيوناليسم كردي بر روند دمكراسي در ايران 2. راهبردهاي ناسيوناليست‌هاي كرد در شش‌ دهه‌ي گذشته. 3ـ مسئله‌ي جهاني‌شدن و ناسيوناليسم كردي. 4ـ ارائه‌ي راهبردي تحت عنوان ناسيوناليسم مدني براي دستيابي شهروندان كرد به حقوق خويش.
هر چند كه روي تك‌‌تك اين بندها صحبت‌هاي زيادي هست اما آن‌چه كه موضوع اين نوشتار است بند اول مقاله‌ي مذكور يعني تأثير ناسيوناليسم كردي بر روند دمكراسي در ايران مي‌باشد.
آقاي جلايي‌پور در ابتداي نوشته‌ي خود اين پرسش را طرح مي‌كند كه آيا ناسيوناليسم كردي در تاريخ معاصر خصوصاً در شش‌ دهه‌ي گذشته به تقويت‌ سازوكارهاي دمكراسي در ايران كمك كرده‌است؟ بعد خود پاسخ مي‌دهد كه ناسيوناليسم كردي نه تنها موجب تقويت دمكراسي نشده بلكه از نتايج ناخواسته‌ي ناسيوناليسم كردي تقويت «اقتدارگرايي» در ايران بوده‌است.
شكي نيست كه حكومت‌هاي اقتدارگرا همواره با سركوب جنبش‌هاي ناسيوناليستي در جهت تحكيم پايه‌هاي قدرت گام برداشته‌اند. اما اين دليل نمي‌شود كه ما چنين برداشت كنيم كه ناسيوناليسم كردي در ايران مانع روند ساز و كار دمكراسي شده‌است، بلكه بلعكس.
جامعه‌ي ايراني با انقلاب مشروطه با اصول و پايه‌هاي دمكراسي آشنا شد و مفاهيمي هم‌چون آزادي‌‌، پارلمان، تفكيك قوا و... وارد فرهنگ سياسي مردم شد و از اين تاريخ تا سال 32 (بجز دوران حكومت رضاخان) روشنفكران و طرفداران نهضت مشروطه توانستند موفقيت‌هاي چشمگيري به‌دست آورند اما در سال 32 شاه ديگر تاب نياورد و با كودتاي 28 مرداد دولت ملي را ساقط، مصدق و اطرافيانش را دستگير و روانه‌ي زندان ساخت، بسياري از روشنفكران محكوم به حبس و عده‌اي از اعضاي حزب توده اعدام شدند. كنسرسيوم نفتي بعد از كودتا به تصويب رسيد. شاه ارتش را با پول نفت و كمك‌هاي آمريكا بازسازي كرد و تعداد آن را به 200 هزار نفر رساند (1) خريدهاي كلان نظامي انجام گرفت و بدين ترتيب بخش عظيمي از بودجه براي جاه‌طلبي شاه هزينه شد.(2) همچنين در سال 1336 سازمان مخوف ساواك به كمك سيا و موساد ايجاد شد و چندي بعد به مؤثرترين ابزار سركوب تبديل گرديد و اين روند تا سال 1357 ادامه پيدا كرد. سئوال اين‌جاست كه آيا مي‌توان چنين قضاوت كرد كه چون عملكرد مشروطه‌خواهان و به‌دنبال آن‌ها طرفداران مصدق چنين بوده‌است كه موجب ظهور كودتاي 28 مرداد گرديده و در نتيجه موجب تقويت اقتدارگرايي شده‌است پس عملكرد مشروطه‌خواهان در روند شكل‌گيري دمكراسي در ايران اثرات منفي داشته‌است؟ پرواضح است كه جواب به اين پرسش منفي است چرا كه ميراث جامعه‌ي ايراني از دمكراسي ريشه در كاركرد مشروطه‌خواهان دارد و اين‌كه چرا روند سازوكار دمكراسي در ايران بهبود نيافته‌است را بايد در عواملي نظير نوع حاكميت در طول تاريخ ايران و ساختار اجتماعي جامعه‌‌ي آن بررسي كرد.
تجربه‌ي جمهوري مهاباد موجب گرديد تا مفاهيمي هم‌چون دولت مستقل، دمكراسي و... وارد فرهنگ مردم مناطق كردنشين ايران شود و كردها را ترغيب كند تا براي رسيدن دوباره به اين تجربه‌ي تاريخي تلاش مضاعفي از خود نشان دهند. ناسيوناليسم كردي چه قبل از تشكيل جمهوري و چه بعد از انحلال آن همواره با فعاليت‌هاي فرهنگي در ميان جامعه‌ي كردستان سعي داشته آگاهي سياسي كردها را تا جايي كه مي‌تواند بالا ببرد تا از اين راه بتوانند با هم ارتباط برقرار كنند. مجموع اقدامات احزاب كردي قبل و بعد از جمهوري مهاباد (قبل از جمهوري مهاباد كومله ژ.ك) موجب شد تا بينش سياسي جامعه‌ي كردي ايران تا حدود زيادي تقويت شود و اين مسئله به نوبه‌ي خود موجب شده‌است تا زمينه‌ي پذيرش يك حكومت دمكراتيك در جامعه‌ي كردي ايران به مراتب گسترش يابد. دليل راسخ بر اين ادعا حوزه‌ي فعاليت احزاب كردي است، شهرهاي كردنشيني چون ايلام و كرمانشاه كه فعاليت احزاب كردي را بسيار كمتر به خود ديده‌است از حيث آگاهي سياسي عمومي در حد بسيار پاييني قرار دارد و اين مسئله موجب گرديده تا حكومت‌هاي مركزي در طول تاريخ توجه بسيار كمتري نسبت به اين شهرها داشته‌باشند و به تبع آن دچار فقر فرهنگي مضاعفي شده‌اند. در مجموع مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه ناسيوناليسم كردي اگر هيچ دستاوردي براي ملت كرد نداشته است، حداقل زمينه‌ي پذيرش يك حكومت دمكراتيك را در كردستان فراهم ساخته‌است. اين گفته‌ي حسين بشيريه كه مي‌گويد «ايران ظرفيت بيش از يك شبه دمكراسي را ندارد» بدين معني است كه جامعه‌ي ايران نتوانسته است بستر مناسبي براي بروز و رشد حركت‌هاي دمكراتيك در خود ايجاد كند اين گفته با توجه به آن‌چه گذشت در ارتباط با كردها كمتر صدق پيدامي‌كند.
منابع:
1و 2: ابراهاميان‌، ايران بين دو انقلاب.

منبع:هفته نامه روژ هه لات شماره ۱۸

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 13:33 | نظر بدهید

توهين به دمكراسي

فرهاد امين‌پور

درگيري‌هاي هفته‌ي گذشته در شهرهاي كردنشين تركيه نشان داد كه نمايندگان ايدئولوژي شبه دمكراتيك حاكم بر اين كشور بي‌آن‌كه خود بدانند هنوز به سختي بر لبه‌ي گرداب دمكراسي ايستاده و براي فرونيفتادن به درون آن دست و پا مي‌زنند، زيرا راه رسيدن به اتحاديه‌ي اروپا از روي جنازه‌هاي كودكان كرد نمي‌گذرد.

به طور ساده نسبت دمكراسي و حكومت‌هاي جهان به سه گونه است: 1. نظام‌هايي كه دمكراتيك‌اند، 2. حكومت‌هايي كه در حال گذار به سوي دمكراسي‌اند و 3. حكومت‌هايي كه به هيچ وجه نمي‌خواهند دمكراتيك شوند و تمامي تلاش خود را براي دوري گزيدن از چنين وضعيتي به كار مي‌گيرند. تكليف گروه اول و سوم تا حد زيادي مشخص است. خصوصاً گروه سوم كه به واسطه‌ي انكار ارزشي دمكراسي اصلاً در دايره‌ي چنين بحثي نمي‌گنجد. اما در ميان دسته‌ي دوم دو رويكرد متفاوت ديده مي‌شود: رويكرد اول اجتناب‌ناپذيري دمكراسي را پذيرفته و درصدد گذار منطقي و كم هزينه به سوي آن است و رويكرد دومي نيز در اين ميان وجود دارد كه در ظاهر مي‌خواهد به سرعت دمكراتيك شود اما بخش بزرگي از كنش‌هايش در جهت نفي اين قصد‌مندي و معطوف به پاسداري از گذشته است. تركيه نمونه‌ي گويايي براي اين مبحث خاص است. البته در دنياي كنوني كه فرآيند حركت از وضعيت سوم به وضعيت اول هر روز سرعت بيشتري مي‌گيرد، وجود يك يا دو نمونه براي هر كدام از اين گزينه‌ها مي‌تواند پشتوانه‌ي خوبي براي درستي بحث باشد. ايدئولوژي حاكم بر تركيه از يك سو قصد ورود به اتحاديه‌‌اي را دارد كه امروزه بزرگ‌ترين و اصيل‌ترين كلوپ سيستم‌هاي دمكراتيك جهان است و از ديگر سو به هيچ شيوه‌اي قصد دست شستن از ايده‌ي از اعتبار ساقط شده‌ي «ملت‌سازي اجباري» را كه آتاتورك در اين كشور بنا نهاد، ندارد. غافل از اين‌كه اين امكان بيش از هر جاي ديگري در بسترهاي دمكراتيك ممكن مي‌شود، زيرا دمكراسي در ميان ديگر انواع حاكميت‌ها تاكنون براي ايجاد ملت‌هاي بزرگ و شكل يافته از اقوام و عقايد متفاوت، بيشترين موفقيت را داشته و به خوبي توانسته‌است تعين‌بخش اتحاد در حين اختيار يا وحدت در حين كثرت باشد.

دمكراسي نيرومندتر از آن است كه در اوج جهان‌گشايي‌ كنوني‌اش مجبور به پذيرش مدل‌هاي متناقض و مجعول از خويش باشد. دمكراسي در يك قرن گذشته به خوبي توانسته‌است از عهده‌ي تجلي به زور سياسي شده‌ي بسياري از ايدئولوژي‌ها برآيد كه ماركسيسم و فاشيسم نمونه‌هاي عظيم و تكرارناشدني آن‌ بوده و اينك نيز با بهره‌گيري از پويايي ليبراليسم، در حال به زانو درآوردن و در خود هضم ساختن انديشه‌هايي است كه ادعاي‌ درانداختن وضعيتي جديد و ايجاد عدالت و زيبايي داشتند كه از آن جمله مي‌توان به فمينيسم و پست‌مدرنيسم به شدت هيجان‌زده در دهه‌هاي گذشته اشاره كرد. در قياس با چنين تاريخي تقلاي ايدئولوژي‌هاي سركوبگر و به ظاهر متجددي چون پان‌تركيسم براي قبولاندن هيكل متناقض خود به دمكراسي بسيار مضحك به نظر مي‌رسد. آيا دولتي كه بدون كمترين خويشتن‌داري مردم‌اش را به گلوله ببندد و هم‌زمان اتحاديه‌ي اروپا را به دليل عدم پذيرش خود نكوهش ‌كند مي‌تواند از يك سيماي سياسي قابل دفاع برخوردار باشد؟

بحران روزهاي اخير در تركيه كه به كشته و زخمي شدن تعدادي از مردم كرد اين كشور و خصوصاً كودكان انجاميد بار ديگر هوشمندي دولت‌مردان ترك براي رسيدن به رؤياي ديرينه‌ي خود جهت عضويت در اتحاديه‌ي اروپا را با چالش و ترديد مواجه ساخت.

به راستي براي درك اين‌كه فقط دمكراسي بزرگ‌ترين و پوياترين فرآيند ملت‌سازي را در درون خويش دارد، هر روز ديرتر مي‌شود و هزينه‌ها هر لحظه بيشتر. مردم كرد تركيه اگرچه به دليل تلاش براي حفظ هويت انساني خويش همواره از سوي نمايندگان ايدئولوژي حاكم مورد آزار قرار گرفته‌ و عقب نگه داشته شده‌اند اما از شعور سياسي و تاريخي كافي براي درك مزاياي حضور در اتحاديه‌ي اروپا برخورداراند و هرگز نمي‌خواهند مانعي براي ماندن اين كشور در پشت دروازه‌هاي اين اتحاديه باشند. اين ترك‌ها هستند كه به واسطه‌ي در اختيار داشتن ابزارهاي قدرت و سركوب‌ مي‌توانند معادله‌ي پرهزينه و دردناك‌ كنوني را دگرگون ساخته و كل جامعه را براي عبور سريع‌تر از اين وضعيت مهيا نمايند. اصرار به غيرقابل تغيير بودن گذشته و قوانين نژادپرستانه‌ي كنوني تنها به معني اصرار بر تداوم بحران‌ها و برخوردهاست.

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 13:13 | نظر بدهید

 خلاصه اي از زندگی نامه هيمن

وی در روستای لاچین از توابع مهاباد در شمال غرب ایران دیده‌ به‌ جهان گشود. پس از به پایان رساندن آموختن در خانقاه شیخ برهان در شرفکند، هیمن در سال 1942 همراه با دوست خود هژار به‌ جمعیت احیای کرد (کومه‌لهٔ ژیانه‌وهٔ کورد) پیوست. در جمهوری مهاباد (ژانویه تا دسامبر ۱۹۴۶) به‌ عنوان شاعر ملی جمهوری کردستان ملقب شد و منشی حاجی بابا شیخ، نخست وزیر آن جمهوری گشت.

پس از سقوط جمهوری، هیمن به‌ شهر سلیمانیه در کردستان عراق پناهنده‌ شد و در آنجا اقامت گزید. در آنجا دستگیر شد ولی مخفیانه به لاچین بازگشت. پس از قرارداد آشتی ۱۱ مارس ۱۹۷۰ میان مبارزه‌گران کرد و حکومت عراق، هیمن به بغداد رفته و در آنجا اقامت گزید و عضو فعال فرهنگستان علوم کرد شد.

هیمن پس از سرنگونی پادشاهی پهلوی (۱۹۷۹) در ایران یک انتشاراتی کردی به نام انتشارات صلاح‌الدین ایوبی در شهر ارومیه برپا کرد. آن انتشاراتی از بهار ۱۹۸۵ یک فصلنامه فرهنگی به نام سروه (نسیم) به چاپ می‌رساند که هیمن تا زمان درگذشتش مسئول آن فصلنامه بود.

آثار و تالیفات هیمن

  • "تاریک‌ و‌ روون"، مجموعه‌ اشعار 1974
  • "نالهٔ جودایی"، مجموعه‌ اشعار 1979
  • "پاشه‌روکی ماموستا هیمن"، مجموعه‌ مقالات، مهاباد 1983
  • "چه پكيك گول و چه پكيك نيرگز"

هیمن در روزنامه‌های کوردستان، هه‌واری کورد (فریاد کرد)، هه‌واری نیشتمان (فریاد میهن)، گروگالی مندالان (قیل‌وقال کودکان)، آگر (آتش) و هه‌لاله (لاله) نیز می‌نوشت

برگرفته از سایت ویکی پدیا                                         

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه سی و یکم فروردین 1385 و ساعت 13:13 | یک نظر

ملوانكه ي شين

 

بگري

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

من گولي سه د ئاره زوي ژينم له خاكا خه وتووه

خاكي مه يداني خه بات ره نگيني خويني من بووه

 

دامه نيشه دايه گيان بو هاتني من چاوه ري

دلنيا به ،به سيه تي ، بو ده نگي ده رگا مه گره گوي

 

دايه گيان سويندم به فرميسكي گه ش و ئيشي دلت

دايه گيان سويندم به جه ور و مه ينه تي بي حاسلت

 

من ده ميكه جه رگي سوتاندوم هه ناسه ي سه ردي گه ل

دلپري كردوم خه مي ده سكورتي و ره نگ زه ردي گه ل

 

من كوري كوردي شه هيدي ري ي خه باتم دايه گيان

كوتري خوينين په ري باخي ولاتم دا يه گيان

 

هه روه كو بيگانه يي دل پر له ناكامي و گري

له م هه مو ده سته، نه بو ده ستي ،كه بي و ده ستم گري

 

من له شاري خوم غه ريب و بو هه مو بيگانه خوم

كوتري كوژراوي ريگاي لانه خوم،بي لانه خوم

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

دايه گيان ئه و كيژه وا ئه تويس به بووكي تو بيت

خوت بده نيشاني جاري با به هيواي من نه بيت

 

تاكو بت بيني كه ره ش پوشي له سه ر تا پاته وه

 

دايه گيان بگري له سه ر خاكم كه وا شينم ده وي

زور بگريه دايه گيان فرميسكي خوينينم ده وي

 

                                             

                                                    شه ريف

+ نوشته شده توسط رشاد در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 20:43 | نظر بدهید
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه يي تازه
ريي كاني قوبان مونتظيري جلوه نازه
به رده ر گه كه تان قيبله ي روي ئه هلي نيازه
ئيواره يه وا هه  لگره سا گوزه اي تازه
چه ن جوانه به رو مغريب ئه چي زه رده ئه دا ليت
پرشنگي خشل ئه بلق ئه كا دوري به ري ريت
روژي ده مي كه ل حاضره بو بو پيشكه شي به ر پيت
ئيواره يه وا هه لگره سا كوزه اي تازه
ئيواره يه وا ده ر كه وه سا جوانه كچي دي
ئه ي وردي قصه و به سته ي گشت كور گه لي سه ر ري
سوتاوي جوانيتن هه مو كي كوري كي بي
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه اي تازه
وه ك سويسكه برو ئاسكه نيگاي چاوي ره ش و مست
پر ئيشوه بچرخينه ئيتر هيچ مه به ده ربست
چه ن مال ئه رمي چه ن شل ئه بي هيزي دل و ده ست
ئيواره يه وا هه لگره سا گوزه ي تازه
وه ختي كه ئه چي چه شني نه سيم له نجه به رو مال
ئه گريجه ي ته ر پخشه له سه ر كولم و خه ت وخال
شه ريانه شه مال پنجه له سه ر ره نگي گه ش و ئال
ئيواره يه وا هه لگره سا كوزه ي تازه
گوران
+ نوشته شده توسط رشاد در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 19:50 | نظر بدهید

حه‌سه‌ن زیره‌ک، ئه‌و ده‌نگه‌ی مردن و کۆن بوونی بۆ نییه‌

 

33 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، رۆژی 5ی پووشپه‌ڕی ساڵی 1351ی هه‌تاوی، هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ی کورد، له‌ نێو خه‌م و په‌ژاره‌ی ئه‌ویندارانی ده‌نگه‌که‌یدا و له‌ نێو ماته‌می دڵسۆزانی گۆرانی کوردیدا، له‌ شاری بۆکان چاوی به‌ یه‌گجاری له‌ سه‌ر یه‌ک دانا و دڵی پڕ له‌ تاسه‌ و ئه‌وینی هیوا و هومێدی له‌ لێدان که‌وت .

ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ خۆشه‌ویسته‌ گۆرانی بێژی گه‌وره‌ی کورد حه‌سه‌ن زیره‌ک بوو. حه‌سه‌ن زیره‌ک ئه‌وه‌ کورده‌ ساکار و خاوه‌ن به‌ به‌هره‌ییه‌یه‌ که‌ به‌ درێژای ته‌مه‌نی خۆی له‌ گه‌ڵ گۆرانی کوردی ژیا و چریکه‌ به‌سۆز و هه‌ست بزوێنه‌که‌ی تا خامۆش بوونی چرای ته‌مه‌نی، خامۆش نه‌بوو. هونه‌رمه‌ندێک که‌ ژیانی پڕ له‌ مه‌ینه‌تی خۆی بۆ بووژانه‌وه‌ی گۆرانی کوردی ته‌رخان کرد و گیانێکی تازه‌ی وه‌به‌ر گۆرانی کوردی نا .

موکور یان هه‌میشه‌ زێد و مه‌وته‌نی شاعیران و هونه‌رمه‌ندانی گه‌وره‌ بووه. حه‌سه‌ن زیره‌کیش له‌و مه‌ڵبه‌نده‌ چاوی به‌ جیهان پشکوتووه‌. له‌ ساڵی 1300ی هه‌تاوی واته‌ 84 ساڵ له‌مه‌وپێش له‌ دایک بووه‌ .

دیاره‌ شوێنی له‌ دایکبوونی زۆر روونی نییه‌، هێندێک له‌و که‌سانه‌ی که‌ ئاگایان له‌ ڕابردووی ناوبراو هه‌یه‌ ده‌ڵێن له‌ بۆکان له‌ دایک بووه و زۆر که‌سیش له‌وانه‌ی که‌ له‌ نزیکه‌وه‌ دیناسن، گوندی "هه‌رمێله" که‌ له‌ نێوان شاری سه‌قز و بۆکان هه‌ڵکه‌وتووه‌ به‌ شوێنی له‌ دایکبوونی ده‌زانن. باوکی ناوی عه‌بدوڵا و دایکی ئامینی ناو بووه‌. باوکی له‌ لای خانان ئاغای گوندی هه‌رمێله‌ کاری کردووه‌، له‌ به‌ر لێهاتووی به‌ زیرک ناوی ده‌رکردووه‌. ناوبراو جگه‌ له‌ حه‌سه‌ن دوو کوڕی دیکه‌ی به‌ ناوه‌کانی حسێن و مینه‌ هه‌بووه‌. حه‌سه‌ن منداڵ ده‌بێ که‌ باوکی ده‌مرێ. به دوای مردنی باوکیدا بنه‌ماڵه‌که‌یان له‌ دێ بار ده‌کا و ده‌چنه‌ شاری سه‌قز. پاشان دایکی حه‌سه‌ن شوو ده‌کاته‌وه‌ و حه‌سه‌ن زیاتر نازی لێ ده‌شێوێ. له‌ ته‌مه‌نی 12 ساڵی را ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ هه‌رمێله‌ و له‌ لای خانان ئاغای ئه‌و دێیه‌ به‌ کارکه‌ر داده‌مه‌زرێته‌وه‌ .

هه‌ر له‌و ته‌مه‌نه‌دا ده‌نگه‌ خۆشه‌که‌ی سه‌رنجی خه‌ڵکی ئه‌و دێیه‌ بۆ لای خۆی راده‌کێشێ و هه‌موو هه‌وڵی ئه‌ویان ده‌بێ حه‌سه‌ن له‌ ده‌نگه‌ خۆشه‌که‌ی بێ به‌شیان نه‌کا. که‌ خانان ده‌بینێ حه‌سه‌ن ده‌نگی ئاوا خۆشه‌، هه‌ر چه‌ند مه‌یته‌ریشی بووه‌، ئه‌مجار پتر به‌ حه‌سه‌ن ڕاده‌گا و ڕێگا ده‌دا زیره‌ک بێته‌ دیوه‌خا و به‌ گۆرانییه‌کانی کۆڕی میوانانی خان بڕازێنێته‌وه‌. له‌و لاشه‌وه‌ حه‌سه‌نی مێرمنداڵ و ده‌نگ خۆش بۆ شه‌و داوه‌ت و ڕه‌شبه‌ڵه‌کی کوڕان و کچانی دێ، خۆ ده‌کوتێ و به‌زمی شه‌وانه‌یان خۆش ده‌کا .

دوای ساڵێک هه‌رمێله‌ و لای خانان به‌ جێ دێڵێ و روو ده‌کاته‌ شاره‌کان، به‌ شاگرد که‌بابچیه‌تی و ورده‌ کاری دیکه‌ ژیان ده‌باته‌ سه‌رێ. ساڵی 1320 دیسان دێته‌وه‌ هه‌رمێله‌ و وه‌ک تفه‌نگچی له‌ ماڵی خانان داده‌مه‌رزێ، پاشان له‌ گه‌ڵ ناوبراو تێکده‌چێ و واز له‌ تفه‌نگچیه‌تی و ئازار و ئه‌زیه‌تی خه‌ڵک له‌ پێناو ئاغادا دێنێ، ده‌چێته‌ سه‌قز و ده‌بێته‌ شاگرد شۆفیری مینه‌ خانی ئه‌رده‌ڵان و له‌ نێوان سه‌قز و بانه‌دا ده‌ست به‌ کار ده‌کا .

ڕۆژێک له‌ ڕۆژان کوڕه‌ جه‌حێڵه‌یه‌کی گوندی قوڕه‌ده‌رێ به‌ ناوی مه‌حموود نارنج، ده‌که‌وێته‌ به‌ر ماشێنه‌که‌ی و ده‌کوژرێ. له‌و ترسانه‌ سه‌ری خۆی هه‌ڵده‌گرێ و یاڵ به‌ یاڵ، گوند به‌ گوند و شار به‌ شار ده‌گه‌ڕێ تا   له‌ وڵاتی عێراق ده‌گرسێته‌وه‌. به‌ره‌ به‌ره‌ ده‌گاته‌ شاری به‌غدا و له‌وێ به‌ هۆی چه‌ند که‌سێک له‌ میوانخانه‌ی "شومال الکه‌بیر" داده‌مه‌زرێ. ئاشرایه‌ که‌ هه‌ستی هونه‌ری و ده‌نگخۆشییه‌که‌ی لێره‌شدا له‌ سینگ و گه‌روویدا به‌ند نابێ، که‌ ئه‌و به‌هره‌ هونه‌رییه‌ و ئه‌و چریکه‌ به‌ جۆشه‌ی تێدا به‌دی ده‌کرێ، ناسیاوانی ساڵی 1332ی هه‌تاوی ده‌یبه‌نه‌ به‌شی کوردی رادیۆ به‌غدا، به‌م جۆره‌ مه‌یدانێکی باش بۆ خۆ نواندنی گۆرانیبێژی لاو په‌یدا ده‌بێ و ئه‌مجار ده‌نگی زیره‌ک به‌ سه‌ر شه‌پۆله‌ رادیۆییه‌کاندا سنووره‌کان ده‌بڕێ .

حه‌سه‌ن زیره‌ک له‌ ماوه‌ی مانه‌وه‌ی له‌ به‌غدا ده‌یان گۆرانی تۆمار ده‌کا، ئه‌م گۆرانییانه‌ ناو و ئاوازه‌ی زیره‌ک به‌ کوردستاندا بڵاو ده‌که‌نه‌وه‌ و ده‌یکه‌نه‌ ناسیاو و خۆشه‌ویستی گه‌له‌که‌ی. زیره‌کی گۆرانیبێژ له‌ ماوه‌ی نزیک به‌ ده‌ساڵ مانه‌وه‌ له‌ عێراقدا ده‌بێته‌ دۆست و ئاشنای زۆر هونه‌رمه‌ند و گۆرانیبێژی به‌ناوبانگی کورد، له‌ ئه‌زموون و ڕێنوێنییه‌کانیان که‌ڵک وه‌رده‌گرێ و سرنجیان بۆ لای مایه‌ به‌هره‌ هونه‌رییه‌ که‌م وێنه‌که‌ی خۆی ڕاده‌کێشێ .

پاش سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی 1339ی هه‌تاوی ناچار ده‌بێ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئێران. هۆی ناچارییه‌که‌شی ئه‌وه‌ بوو که‌ گۆرانی بۆ جێژی هاتنه‌ سه‌ر ته‌ختی مه‌له‌ک فه‌یسه‌ڵی دووهه‌م کوتبوو. له‌ ئێران توانی خۆی بگه‌یه‌نێته‌ ڕادیۆی شاره‌کانی تاران، کرماشان و ته‌ورێز و له‌وێوه‌ ده‌نگ و گۆرانییه‌کانی به‌ گوێی ئۆگرانی ده‌نگه‌که‌ی بگه‌یه‌نێ. هه‌ر له‌و ساڵانه‌دا له‌ ڕادیۆی تاران له‌گه‌ڵ مێدیا زه‌ندی ده‌بێته‌ ناسیا و پێکه‌وه‌ ژیانی هاوبه‌ش پێک دێنن که‌ ئاکامی ئه‌و ژیانه‌ دوو منداڵ به‌ ناوه‌کانی ساکار و ئاره‌زوو ده‌بێ. ساڵی 1347ی هه‌تاوی حه‌سه‌ن زیره‌ک ماڵه‌که‌ی دێنێته‌ شاری بانه‌ و له‌وێ له‌ کانی مه‌لا ئه‌حمه‌د چایخانه‌یه‌ک داده‌مه‌زرێنێ، دیاره‌ شان به‌ شانی ئه‌وه‌ کاره‌ش له‌ گۆرانی کوتن و کاری هونه‌ری ناوه‌ستێ و له‌ به‌زم و شادی خه‌ڵکدا به‌شداری ده‌کا و به‌ بۆنه‌ی جۆراوجۆره‌وه‌ گۆرانی تۆمار ده‌کا. پاشان ده‌چێته‌ شاری مه‌هاباد و له‌ دواکاته‌کانی ژیانیشیدا ده‌چێته‌ شاری شنۆیه‌. له‌ شاری شنۆ به‌ کار و کاسپی ژیان تێپه‌ڕ ده‌کا .

حه‌سه‌ن زیره‌ک پێی وایه‌ کورد بوون گیر و گرفتی سه‌ر ڕێگای هونه‌ره‌که‌یه‌تی بۆیه‌ بۆ خۆی له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێ: "نا پێم خۆشه‌ کاسپی لێ ده‌که‌م، چونکه‌ هونه‌ر له‌ نێو کورددا قه‌دری نه‌ما، هونه‌ر بۆ من به‌هره‌یه‌کی نه‌دا، هونه‌ر بۆ من کارێکی نه‌کرد که‌ به‌ شوێندیدا بچم. چونکه‌ کوردم و به‌ زمانی کوردی قسه‌ ده‌که‌م ."

له‌ ژیانی حه‌سه‌ن زیره‌کدا چه‌ند خاڵێک به‌ دی ده‌کرێن که‌ به‌داخه‌وه‌ وه‌ک خاڵێکی کز به‌ ڕابردووی ناوبراوه‌وه‌ دیارن، حه‌سه‌ن زیره‌ک هاتووه‌ هه‌ڵبه‌ستی "نه‌ورۆز"ی پێره‌مێردی که‌ له‌ ڕاستی دا وه‌ک یه‌کێک له‌ سرووده‌ میلله‌کانی کورد چاوی لێ ده‌کرێ، به‌ خاتری پێ هه‌ڵگون به‌ شای جینایه‌تکاری ئێران، ده‌ستکاری کردووه‌. هه‌روه‌ها ناوبراو به‌ تاریفی 21ی ئازه‌ردا چووه‌ته‌ خوار، واته‌ به‌و ڕۆژیدا هه‌ڵکوتووه‌ که‌ ڕژێمی شا کۆتایی به‌ ته‌مه‌نی هه‌ردوو حکومه‌تی میللی ئازه‌ربایجان و کوردستان هێنا .

دیاره‌ به‌ دڵنیایه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک گه‌ل و نیشتمانی خۆی خۆش ویستووه‌. ئه‌وه‌ خۆشه‌ویستیه‌ی جگه‌ له‌ خزمه‌ت به‌ گۆرانی کوردی، له‌ زۆر گۆرانیشدا بۆ وێنه‌ له‌ لای لایه‌که‌یدا به‌دی ده‌کرێ. به‌ڵام وا دیاره‌ گێره‌ و کێشه‌ی ژیان و فشاری ساواکی شا، ناچاری کردووه‌ لاوازی نیشان بدا و تووشی ئه‌م جۆره‌ گۆرانیانه‌ بێ. هۆیه‌کی دیکه‌ی ئه‌و لاوازی نیشاندانه‌ ئه‌وه‌ بووه‌، که‌ زیره‌ک مرۆڤێکی نه‌خوێنده‌وار و ساویلکه‌ بووه‌ و له‌ باری تێگه‌یشتنی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسیه‌وه‌ له‌و پله‌یه‌دا نه‌بووه‌ له‌م جۆره‌ هه‌ڵانه‌ خۆی ببوێرێ .

ئێستا زیره‌ک نه‌ماوه‌ به‌ڵام ده‌بێ بۆ هه‌موو هونه‌رمه‌ندێک ئه‌وه‌ کرده‌وه‌ی زیره‌ک ببێته‌ ئه‌زموون. هونه‌ر مه‌ندانی کورد، هه‌ر ئه‌ندازه‌ له‌ ڕژیمه‌ دژ به‌ کورد و دیکتاتۆره‌کان دووری بکه‌ن، خۆیان له‌ گه‌له‌که‌یان نزیکتر ده‌که‌نه‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وه‌ دوور کردنه‌وه‌یه‌ نرخی قورس و گرانی ده‌وێ. ده‌ڵێن پاش مرددوان ڕه‌حمه‌ت باشه‌. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ که‌مته‌رخه‌مییه‌ی زیره‌ک له‌ سه‌ر دڵمان نه‌بێته‌ گرێ، بۆ ئه‌وه‌ی دڵنیا بین که‌ زیره‌ک کوردستانی هه‌ر خۆش ویستووه‌. با بڕوانینه‌ چه‌ند دێڕ له‌ هۆنراوی لایه‌ لایه‌که‌ی :

رۆڵه‌ کوردستان چاوی له‌ ڕێته‌

نیشمان هیوای دواڕۆژی پێته‌

ڕۆڵه‌ تۆش وه‌ک من داده‌ی ناڵه‌ت بێ

له‌ جه‌وری فه‌لک تۆش سکاڵات بێ

ڕۆڵه‌ تۆ پاکی له‌ ده‌رگای یه‌زدان

با ڕزگاری بکا خاکی کوردستان

به‌ ڕاشکاوی ده‌توانین بڵێین که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک، چ ئه‌وه‌ کاته‌ی که‌ زیندووه‌ بووه‌ و چ ئێستا که‌ نزیک به‌ 33 ساڵ به‌سه‌ر مه‌رگیدا تێده‌په‌ڕێ، له‌ نێو هه‌موو به‌شه‌کانی کۆمه‌ڵی کورده‌واریدا خۆشه‌ویست بووه‌ و خۆشه‌ویست ماوه‌ته‌وه‌. یه‌که‌م هۆ بۆ ئه‌وه‌ ڕاستییه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک خاوه‌نی ده‌نگی خۆش و که‌م وێنه‌ بووه‌، دیاره‌ ناکرێ پێوانه‌ی تایبه‌تی بۆ ده‌نگخۆشی په‌یدا بکه‌ین، چوونکه‌ تا ڕاده‌یه‌کی زۆر خۆش یان ناخۆش بوونی ده‌نگێک به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ سه‌لیقه‌ و زه‌وقی گوێگر، به‌و حاڵه‌ش ده‌نگی حه‌سه‌نزیره‌ک له‌ نێو سه‌لیقه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا هه‌ر وه‌ک ده‌نگێکی خۆش و دڵگیر وه‌رگیراوه‌. جگه‌ له‌مه‌ش زیره‌ک شاڕه‌زاییه‌کی تایبه‌تی له‌ گوتنی گۆرانییه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا هه‌بووه‌. جاری وایه‌ گۆرانیه‌ک ده‌ڵێ که‌ سێ هه‌وای تێدایه‌، به‌ هاسانی هه‌واکان ده‌گۆڕێ و دێته‌وه‌ سه‌ر هه‌مان هه‌وای هه‌وه‌ڵی وه‌ک (نازداری بێ به‌هانه‌) کاتێک حه‌سه‌ن ده‌نگ هه‌ڵدێنێ و تێهه‌ڵده‌کاتێ، ده‌نگێکی به‌جۆش و له‌ دڵان خۆش پڕ به‌ گه‌روو له‌ سینگیه‌وه‌ هه‌ڵده‌ستێ و شه‌پۆله‌کانی هه‌وا ده‌بڕێ. وشه‌کان گیان ده‌گرن و مانای ڕاسته‌قینه‌وه‌ خۆیان به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌ده‌ن. هه‌ستێکی ده‌روونی چ شاد و چ خه‌مین که‌ پاڵی به‌ گۆرانیبێژه‌وه‌ ناوه‌ چریکه‌ی بێ و بۆ گوێگر به‌ هاسانی ده‌ناسرێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش نیشانه‌ی ڕه‌سه‌نایه‌تی هونه‌رمه‌ند و به‌هره‌ هونه‌ریه‌که‌یه‌تی، گۆرانیبێژ ئه‌گه‌ر خۆش و شادی له‌ دڵیدا په‌نگ نه‌خواته‌وه‌ ناتوانێ گۆرانییه‌کی شاد پێشکه‌ش بکات و ئه‌گه‌ر ئۆف و ژان جه‌رگ و هه‌ناوی ئه‌نج ئه‌نج نه‌کردبێ، ناتوانێ گۆرانییه‌کی سه‌رکه‌وتووی غه‌مگین بڵێ. هونه‌رمه‌ند ئه‌گه‌ر به‌ پێچه‌وانه‌ی باره‌ ده‌روونیه‌که‌ی بجوڵێته‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ستی خۆی درۆی کردووه‌، به‌رهه‌مێکی باش و سه‌رکه‌وتووی نابێ. حه‌سه‌ن زیره‌ک ئه‌و بار و حاڵه‌ته‌ ده‌روونیه‌ی بۆ گوتن و ده‌نگ هه‌ڵبڕین پاڵی پێوه‌ناوه‌ بۆیه‌ که‌ خه‌مباره‌ گۆرانییه‌کانیشی بۆنی بۆسۆی هه‌ناوی و هه‌ڵقرچانی جه‌رگی و شێوه‌ی فرمێستکه‌کانی پێوه‌دیاره‌، که‌ شادیشه‌ و به‌ شادی و خۆشی ده‌ستی بۆ بناگوێی بردووه‌، گه‌وره‌ و چووکه‌ و ژن و پیاو، منداڵ و لاو ته‌نانه‌ت تۆبه‌کاره‌کانیش تۆبه‌یان شکاندووه‌ و تێکه‌ڵی شایی و شادی و به‌زم و هه‌ڵپه‌ڕێکه‌ی زیره‌ک بوون .

هۆیه‌کی دیکه‌ی خۆشه‌ویستی حه‌سه‌ن زیره‌ک ساده‌و ساکاربوونیه‌تی، ئه‌و له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی هه‌ژار و ده‌ست ڕه‌نگینی لادێ چاوی کراوه‌ته‌وه‌ و دایک و باوکی خۆی به‌ ڕه‌ش و رووتی دیوه‌، به‌ کارکه‌ری له‌ ماڵاندا باوی شان و پیلی خۆش بووه‌، که‌ گه‌وره‌ش بووه‌ فێر نه‌بووه‌ ڕابردووی خۆی له‌ بیر به‌رێته‌وه‌ و هه‌وایه‌کی دیکه‌ی بێته‌ که‌له‌ی، وه‌ک چۆن له‌ منداڵیدا به‌و په‌ڕی خۆشی و ڕه‌زامه‌ندی شه‌و و شه‌و داوه‌تی نێو خۆڵه‌پۆتێی نێو دێی هه‌رمێله‌ی بۆ کوڕ و کچه‌ ڕه‌نگ زه‌رده‌کانی وه‌ک خۆی گه‌رم داهێناوه‌، دواتریش که‌ ئاوازه‌ی هونه‌ریه‌که‌ی ئێران و ئێراقی داگرتووه‌، فه‌رقی به‌ دیوه‌خانی ئاخا و گوێی ته‌ندووری پاڵه‌ و سه‌پانی لادێی نه‌کردووه‌. ته‌نانه‌ت ماڵه‌ قورماویه‌کان و ده‌ست و په‌نجه‌ قڵه‌شیوه‌کانی زۆرتر به‌ خۆمانه‌ زانییه‌وه‌ و مه‌لی هونه‌ری لێره‌دا خۆشتر فڕیوه‌ .

بۆیه‌ کاتێک شادی و هه‌ڵپه‌ڕکێیه‌کی به‌ دی کردووه‌، بێ ئه‌وه‌ی ڕه‌سمه‌ن لێیان گێڕابێته‌وه‌ خۆی لێ نزیک کردووه‌ته‌وه‌ و بۆ دڵخۆشی خه‌ڵکه‌که‌ گۆرانی کوتووه‌. ڕێ نه‌که‌وه‌تووه‌ که‌سێ داوای گۆرانی لێ کردبێ دڵی شکاندبێ و ویسته‌که‌ی به‌ جێ نه‌هێنابێ. حه‌سه‌ن زیره‌ک دۆست و برا نزیکه‌کانی خۆشی زۆتر له‌ نێو خه‌ڵکی ئاساییدا هه‌ڵبژاردووه‌، با ئه‌وه‌ش بڵێین که‌ به‌شی زۆر ژیانی خۆی به‌ کار و کاسپی و ڕه‌نجدان بردووه‌ته‌ سه‌ر، شاگرد شۆفیری کردووه‌ له‌ هۆتێل و قاوه‌خانه‌کاندا به‌رده‌ستچی بووه‌، دووکان و چایخانه‌ی هه‌بووه‌، ئیدی نه‌یویستووه‌ هونه‌ره‌که‌ی ته‌نیا سه‌رچاوه‌ی داهاتی ژیانی بێ. ئه‌م کار و تێکۆشانه‌ش له‌ خه‌ڵک و ده‌رد و ژان و هه‌ست و ئازاره‌کانیان نزیکی کردووه‌ته‌وه‌ .

بێگومان یه‌کێک له‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی گۆرانییه‌کانی حه‌سه‌ن زیره‌کی نه‌مر، پشت به‌ستنی به‌ گۆرانی فۆلکلۆرییه‌. ڕه‌نگه‌ ئێمه‌ی ئاسایی و ته‌نانه‌ت گۆرانیبێژێکیش به‌ زه‌حمه‌ت بتوانێ ناوی سه‌دان گۆرانی فۆلکلۆری کوردی فێر بین، که‌چی حه‌سه‌ن زیره‌ک نه‌ک هه‌ر ناوی سه‌دان، هیچ به‌ڵکوو ناوی هه‌زاران گۆرانی کوردی ده‌زانێ و هه‌ڵبه‌ست و به‌نده‌کانیشی فێر بووه‌، هه‌روه‌ها ئاهه‌نگه‌که‌شی ده‌زانین و ده‌نگ و زه‌قی خۆی کرده‌ خوێنێکی تازه‌ بۆ بووژانه‌وه‌ و گیانی پێدان. دیاره‌ ئه‌م زانینه‌، جگه‌ له‌و ئیلاقه‌ و ئۆگرییه‌ی حه‌سه‌ن زیره‌ک به‌ گۆرانی کوردی سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ به‌رهه‌می گه‌ڕانی حه‌سه‌ن زیره‌ک به‌ سه‌دان دێ و ده‌یان شاری کوردستاندایه‌ .

زیره‌کی گۆرانیبێژ، چاوی به‌ زۆر ناوچه‌ و مه‌ڵبه‌ندی کورستان کوتووه‌، لێیان ماوه‌ته‌وه‌، له‌ خه‌ڵکه‌که‌ی میوان بووه‌ و هه‌ڵسان و دانیشتنی له‌گه‌ڵیان بووه‌ و له‌گه‌ڵ شێوه‌ی ژیانیان و جڵوبه‌رگ و هه‌ڵسوکه‌تیان ئاشنا بووه‌. ئه‌و گۆرانییانه‌ی له‌ خه‌ڵکه‌وه‌ بیستوویه‌، فیر بووه‌. ئه‌گه‌ر له‌ لایه‌ک فێربوونی ئه‌م گۆرانییانه‌ حه‌سه‌ن زیره‌کیان له‌ به‌ره‌وپێشچوون له‌ گۆرانیبێژیدا یارمه‌تی داوه‌، له‌ لایه‌کی دیکه‌ش دیتنی سروشتی دڵگر و جوانی ناوچه‌ جۆربه‌جۆره‌کانی کوردستان و دیمه‌نه‌ ڕه‌نگاو ڕه‌نگه‌کانی ژیانی خه‌ڵکه‌که‌ له‌ لای زیره‌ک بوونه‌ته‌ هه‌وێنی گۆرانی. ئه‌و دیویه‌تی که‌ خێڵ به‌ره‌وژوور بووه‌ته‌وه‌، کیژانی دیتووه‌ که‌ بۆ کارگ و ڕێواسان روویان له‌ مێرگۆڵان کردووه‌، خاڵۆی جوتیاری دیوه‌ که‌ به‌ گشت ناخی زه‌ویدا ڕۆچووه‌ و بژیوی خۆی لێ په‌یدا کردووه‌. بێری شه‌نگ و شۆخی دیوه‌ که‌ کوڵمه‌ سووره‌کانی له‌ ڕێگای بێر و هاوێردا تاوه‌سووت بووه‌. له‌ ئازاره‌کانی ژنی گوله‌ی مێردان و کچی نابه‌دڵ به‌ شوودراو تێگیشتووه‌، ده‌ردی ئه‌وه‌ لاوه‌ی بۆ ئیجبارییان بردووه‌ و ده‌زگیرانه‌که‌ی به‌جێ هێشتووه‌، زانیوه‌. مه‌رقه‌دی کاکه‌ جانی سه‌هۆڵان و پیری بورهان و کاکه‌ ئه‌حمه‌دی سولێمانی دیوه‌ که‌ ڕۆژانی جێژن لاوه‌کان ده‌ستیان له‌ کێلی وه‌رهێناوه‌ و بۆ نیازی دڵی خۆیان لێیان پاڕاونه‌ته‌وه‌، به‌ لایه‌ لایه‌ی ژنی کوردی بۆ کۆرپه‌که‌ی گوێی زرینگاوه‌ته‌وه‌. که‌وی به‌فری نیساران و دنووکی سووری که‌وێ، هاتووچووی ده‌سته‌ کچی لادێ به‌ ڕێگای کانی و کارێزێدا نم نمی بارانی به‌هاران و خۆڕه‌ی ئاوی گاده‌ر و بۆنی مێخه‌کبه‌ند و شه‌مامه‌ی چوار بێستانی هه‌موو ڕۆژێک له‌ ژیانی خۆیدا به‌ره‌ورووی بوونه‌وته‌وه‌. بۆیه‌ کاتێک گۆرانی ده‌ڵێ، هه‌موو لایه‌ک به‌ هی خۆیانی ده‌زانن، ئه‌وه‌ی غه‌ریب ماوه‌ته‌وه‌ له‌ تاران، ئه‌وه‌ی به‌ ڕێبواری عاشق بووه‌، ئه‌و پیره‌ی له‌ سه‌ره‌مه‌رگ دایه‌ و فه‌سڵی ئه‌وه‌ی هاتووه‌ بیبه‌ن بۆ سه‌ر قه‌برێ و به‌ کورتی هه‌ر که‌سێکی پێی له‌ دونیای دڵداری و ژوان و خۆشه‌ویستی و بێمورادی و ماچ و شه‌و ڕامووسان نابێ، ته‌زووی به‌ له‌شیدا دێ. چریکه‌ی زیره‌ک به‌ هاوار و ناڵه‌ی خۆی زانیوه‌. له‌ پاداشی ئه‌و خۆمانه‌ بوونه‌دا ناچار بڵێی ده‌ک هه‌زار ڕه‌حمه‌ت له‌ گۆڕت بێ .

حه‌سه‌ن زیره‌ک له‌گه‌ڵ زۆر گۆرانیبێژی کورد گۆرانی گوتووه‌، بۆ نموونه‌ ده‌توانین محه‌ممه‌دی ماملێ ، مه‌لا حسێنی عه‌بدولازاده‌، عوسمان بۆکانی و ئه‌حمه‌د شه‌ماڵ ناوبه‌رین. گۆرانی "ماڵی بابم بێ وه‌فا" یه‌کێک له‌و گۆرانییانه‌یه‌ که‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک، محه‌ممه‌دی ماملێ و مه‌لا حسێنی عه‌بدولازاده‌، ساڵی 1338ی هه‌تاوی پێکه‌وه‌ به‌ یارمه‌تی تیپی موسیقای کرماشان تۆماریان کردووه‌. "به‌رهه‌ڵبێنه‌" و "هه‌واره‌، گوڵم هه‌واره‌" دوو گۆرانی دیکه‌ن که‌ زیره‌ک و محه‌ممه‌دی ماملێ پێکه‌ویان کوتوون .

حه‌سه‌ن زیره‌ک گۆرانی فارسی و تورکیشی هه‌یه‌، له‌ جۆره‌ گۆرانییانه‌دا حه‌سه‌ن زیره‌ک هه‌ڵبه‌ستی کوردی تێکه‌ڵاو کردوون. یه‌کێک له‌و گۆرانییه‌ خۆشانه‌ که‌ به‌ زمانی ئازه‌ری کوتوویه‌تی گۆرانییه‌که‌ به‌ ناوی "گویلدر " .

زیره‌کی ده‌نگخۆش هێندێک تایبه‌تمه‌ندی دیکه‌شی هه‌بووه‌ که‌ ئه‌ویان له‌ هونه‌رمه‌ندانی دیکه‌ جیا کردووه‌ته‌وه‌. ڕاسته‌ به‌شی زۆری له‌ گۆرانییه‌کانی، گۆرانی فولکلۆرین که‌ له‌ پێشدا له‌ نێو خه‌ڵکدا باو بوون، به‌ڵام زۆر گۆرانی هه‌یه‌ که‌ هه‌م هه‌ڵبه‌سته‌که‌ی و هه‌م ئاهه‌نگه‌که‌ی هی خۆیه‌تی، واته‌ ئه‌گه‌ر چی نه‌خوێنده‌وار بووه‌ توانیوه‌یتی ده‌موده‌ست هه‌به‌ڵستی زۆر جوان بهۆنێته‌وه‌ و مه‌به‌سته‌کانی دڵی خۆی پێده‌رببڕێ و هه‌روه‌ها ئاهه‌نگیشیان بۆ دابنێ .

دیاره‌ زیره‌ک له‌ هه‌ڵبه‌ستی شاعیرانیش که‌ڵکی وه‌رگرتووه‌، نالی، وه‌فای، سه‌ید کامیل، کوردی، هێمن و پیره‌مێرد له‌و شاعیرانه‌ن که‌ زیره‌ک هه‌ڵبه‌سته‌کانی کردوون به‌ گۆرانی. به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌خوێنده‌وار بووه‌، زۆر جار پێت یان وشه‌یه‌کی له‌ بیر نه‌ماوه‌، ده‌ستکاری هه‌ڵبه‌سته‌کانی کردووه‌، به‌و حاڵه‌ش که‌ هه‌ڵبه‌ستێکی کردووه‌ به‌ گۆرانی، ڕۆحی وه‌به‌ر ناوه‌، مرۆڤ که‌ هه‌ڵبه‌ستێک به‌ نووسراوه‌ ده‌بینێ، پاشان به‌ ده‌نگێکی خۆش وه‌ک گۆرانی دیبیستێ، تام و جێژێکی تایبه‌تی لێ وه‌رده‌گرێ. هه‌ڵبه‌ستی "شه‌و"ی سه‌ید کامیل به‌ڵگه‌یه‌کی باشه‌ بۆ ئه‌م قسه‌یه‌ .

ژن و دڵداری مایه‌ی و هه‌وێنی ئه‌سڵی گۆرانییه‌کانی زیره‌ک پێک دێنن، دیاره‌ ئه‌وه‌ هه‌ر ته‌نیا تایبه‌تمه‌ندی گۆرانییه‌کانی ئه‌وه‌ گۆرانیبێژه‌ نییه‌، زۆربه‌ی گۆرانییه‌ کوردییه‌کان هه‌ر وان. وا دیاره‌ ئێستاش له‌ کوردستانی ئێمه‌دا گۆرانی هه‌ر ته‌نیا ئه‌رکی ئه‌وه‌یه‌ سۆز و هه‌وستی پیاو به‌رامبه‌ر به‌ کچ و ژن ده‌رببڕێ .

گۆرانی ده‌توانێ له‌ زۆر لایه‌نی دیکه‌ی ژیانی ئینسان وێنه‌ بگرێ و بینوێنێ، که‌چی گۆرانیبێژانی کورد زۆر بایه‌خیان به‌و مه‌سه‌له‌یه‌ نه‌داوه‌. که‌م گۆرانی حه‌سه‌ن زیره‌ک هه‌یه‌ بۆ ژن نه‌گوترابن، ئیلاقه‌یه‌ک که‌ له‌ زۆر ژن خواستن و ژن هێنان و زه‌ماوه‌نده‌ په‌یتا په‌یتاکانیشدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌ .

ساڵی 1351ی هه‌تاوی نه‌خوشییه‌ک که‌ له‌ مێژ بوو حه‌سه‌ن زیره‌کی ئازار ده‌دا، لێی تووند کرد، چه‌ند جار له‌ نه‌خۆشخانه‌کانی ورمێ و بۆکان خه‌واندیان، به‌ڵام نه‌خۆشییه‌که‌ی که‌ شێرپه‌نجه‌ بوو، ده‌ست به‌ردار نه‌بوو، لێره‌شدا زیره‌ک زواز له‌ گۆرانی گوتن ناهێناێ :

له‌ پڕدا پیریم لێ وه‌ده‌رکه‌وت

به‌ختیش وه‌کوو خۆم هات و لێی خه‌وت

فتیله‌ی عومرم هاتووه‌ته‌ گـــــــــــــــــــزی

هه‌ر بینا ئه‌ویش له‌ سووتان کــــــــــه‌وت

ئه‌سپی ته‌بیعه‌ت هه‌روا خۆش ڕۆیـــــــــه‌

به‌ بێ ئاوزه‌نگی له‌ ڕه‌وت نه‌کـــــــــــه‌وت

سه‌رئه‌نجام ڕۆژی5ی پووشپه‌ڕی ساڵی 1351ی هه‌تاوی چرای ته‌مه‌نی له‌ سووتان که‌وت و په‌پووله‌ی گیانی قه‌فه‌سه‌ی سینگی پڕ له‌ ماته‌می به‌جێ هێشت. مه‌رگی حه‌سه‌ن زیره‌ک وه‌ک بۆمبێک له‌ نێو کوردستاندا ته‌قییه‌وه‌ و شه‌پۆله‌کانی خه‌م و ماته‌می له‌ ده‌ستچوونی له‌ سنووره‌کانی کوردستان تێپه‌ڕی. له‌ سه‌ر وه‌سیه‌تی خۆی له‌ داوێنی کێوی "ناڵه‌شکێنه‌"ی بۆکان به‌ خاک سپێردرا. گۆڕه‌که‌ی بوو به‌ زیاره‌تگای لایه‌نگران و ئه‌ویندارانی. ئه‌م هه‌ڵبه‌ستانه‌ش بوونته‌ ڕازێنه‌ره‌وه‌ی کێله‌که‌ی :

بڕوانه‌ کتێبه‌که‌ی، زیاره‌تیکه‌ کێله‌که‌ی

کوردی زیندوو کرده‌وه‌ زیره‌ک به‌ هونه‌ره‌که‌ی

 

زیره‌ک زۆرت کرد خزمه‌تی هونه‌ر      ژینت له‌ پێناو هونه‌ر برده‌ سه‌ر

رۆژگارت ساتێ به‌ بێ خه‌م نه‌بوو      به‌ڵام له‌ هونه‌ر هیچت که‌م نه‌بوو

 

سه‌رچاوه‌: ئارشیوه‌ کۆلکه‌زێڕینه‌ی ڕادیۆ ده‌نگی کوردستانی ئێران .

 

 

هه‌واڵ

ستۆکهۆڵم، 25ی مانگی 6ی 2005

 

هيوا

وبلاگ جي ژوان

+ نوشته شده توسط رشاد در یکشنبه بیست و هفتم فروردین 1385 و ساعت 19:47 | یک نظر

 

 

به ده ربه ده ری یان له مالی خـــوم                           له خاکی عرب،له ئیرا ن و روم

 

کوک و پوشته بم، روت و رجال بم                           کوشکم ده قات بی، ویرانه مال بم

 

ثاز و رزگار بم شادان و خندان                                   یان زنجیر له مل له سوچی زندان

 

ساغ بم جحیل بم بگرم گوی سوانان                             یان زار زار له نخوش خانان

 

دانیشم له سر تختی خونکاری                                       یان له کولانان بکم هژاری

 

کوردم و له ریی کوردو کورد وستان                        سه ر له پیناوم گیان له سر دستان

 

به کوردی دژیم به کوردی دمرم                                  به کوردی ده یدم وه رامی قه برم

 

به کوردی دیسان زیندوه ده بمه وه                             له و دنیایش بو کورتی هل دچمه وه

 

ماموستا  هه ژار

        

 

+ نوشته شده توسط رشاد در پنجشنبه بیست و چهارم فروردین 1385 و ساعت 21:14 | یک نظر
كاربر گرامي جهت دريافت دعوتنامهGmail با اين آدرس تماس بگيريد .

لطفا عنوان مطلب را        Invite Gmail   در نمائيد.                       

Rparvizi@gmail.com

+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه یازدهم فروردین 1385 و ساعت 9:51 | یک نظر
+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه یازدهم فروردین 1385 و ساعت 1:4 | نظر بدهید
با سلام

وبلاگ روژ هه لات بلاگ را به تمام دوستداران سرزمین سبز کردستان تقدیم می کنم

تا چند روز آینده مطالب دیدنی زیادی در این سایت خواهید دید.منتظر باشید

 

                                              رشاد پرویزی

 

+ نوشته شده توسط رشاد در جمعه یازدهم فروردین 1385 و ساعت 0:46 | 2 نظر
درباره وبلاگ
روژهه لات بلاگ
طراح قالب



 طراح قالب: رضا امین زاده

Powered By
BLOGFA.COM

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 17:25  توسط کریمی  | 

نشانه

 
+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 17:18  توسط کریمی  | 

نشانه

 
+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 17:12  توسط کریمی  | 

زنان کرد سینمای ایران

نوینده  : عرفان کریمی دانشگاه کردستان ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  سسسسییییییییسسس

چهارشنبه 30 بهمن 1387
 

زنان کرد سینمای ایران

زنان کرد به عنوان بازیگر در سینمای ایران نقش چندان چشم گیری ندارند و دلایل این امر را می توان بررسی کرد اما در ادامه مطلب به معرفی مختصر  چند زن کرد سینمای ایران پرداخته می شود...

                        ثریا بهشتی                   مهناز افضلی                      فخری خوروش

   

                                            

      مریم بوبانی                   مهوش افشار پناه     

       

 


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در چهارشنبه 30 بهمن 1387 و ساعت 12:18 ق.ظ
 
 

نام های اصیل کردی برای پسران و دختران

در  کردستان با وجود تاریخ دیرینه و باستانی خود و  فرهنگ غنی از واژه ها و کلمات بسیار زیبا و در عین حال با مسماو معنی دار برای اسم گذاری اشخاص ، اماکن و محاوره استفاده می نمایند در این پست لیستی نسبتا جامع و کامل از اسامی کردی همراه با معنی فارسی آنها آورده شده است که برخی از انها را می توان برای نامگذاری اشخاص استفاده کرد. برخی از اسامی و نام های اصیل کردی در این لیست ویژه پسر یا دختر است اما برخی دیگر را بسته به محل جغرافیایی ، می توان برای دختران و پسران به کار برد...



ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در سه شنبه 15 بهمن 1387 و ساعت 03:18 ب.ظ
 
 

«عاشقانه‌های شعر کرد» به کتاب‌فروشی‌ها آمد

ترجمه فارسی دو قطعه شعر از شیرکو بی‌کس، هشت شعر از عبدالله پشیو، ۶ شعر از لطیف هلمت، دو شعر از فرهاد پیربال، هفت شعر از رفیق صابر، ۶ شعر از نوزاد رفعت، چهار شعر از فرهاد شاکلی، چهار شعر از انور قادرمحمد،‌ سه شعر از شیرین ک.، پنج شعر قباد جلی‌زاده،...


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در دوشنبه 7 بهمن 1387 و ساعت 05:13 ب.ظ
 
 

گفت‌وگوی روزنامه فرهنگ آشتی با شیرکو بی‌کس، شاعر کُرد

شیرکو بی‌کس شاعر بزرگ کردستان عراق را می‌توان در کنار نام‌هایی اسطوره‌ای شعر جهان همچون پابلو نرودا، یانیس ریتسوس، ناظم حکمت و دیگر چهره‌های برجسته شعر معاصر جهان قرار دارد.این گفت‌وگو در دفتر انتشاراتی «سه ردم» در سلیمانیه عراق انجام شده است...

 سلیمان محمدی


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در شنبه 5 بهمن 1387 و ساعت 11:56 ب.ظ
 

گفت‌وگو با  علی‌اكبر مرادی، برگزیده مجله "سانگ‌لا‌ین" به‌عنوان یكی از 50 نوازنده برتر دنیا

استاد علی‌اكبر مرادی متولد 1336< گوران> كرمانشاه از اساتید برجسته تنبور كشور است كه در مكتب استادانی همچون درویش علی میردرویشی، آقا میرزا سیدعلی كفاشیان، سیدمحمود علوی، سیدولی حسینی، الله‌مراد حمیدی و... به دانش‌اندوزی پرداخته است. در ادامه بخش‌هایی از مصاحبه‌ای كه با استاد انجام پذیرفته به استحضار مخاطبان می‌رسد...

گفتگو از محمود قاسمی


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در چهارشنبه 25 دی 1387 و ساعت 07:56 ب.ظ
 
مطالب مرتبط: راز تنبور ،
 

كنسرت كامكار ها در آمریكا و كانادا (2009)

«هوشنگ كامكار» اوایل اسفند در آمریكا و كانادا كنسرت می‌دهند. هوشنگ كامكار سرپرست و آهنگساز گروه گفت: در این كنسرت كه اوایل اسفند در 7 شهر آمریكایی و 3 شهر كانادایی برگزار می‌شود چند قطعه جدید و قدیمی را به همراه قطعات كردی اجرا خواهیم كرد... برنامه کنسرت در شهر های مختلف در ادامه  مطلب...
 



ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در سه شنبه 24 دی 1387 و ساعت 04:37 ب.ظ
 
 

پژوهشی در تاریخ و فرهنگ كُردهای چهاردولی

در فهلویات باباطاهر همدانی در بسیاری از موارد از واژه های مختص لکی- چهاردولی استفاده شده است که برای مثال به آن اشاره می کنیم...


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در دوشنبه 23 دی 1387 و ساعت 03:38 ب.ظ
 
 

عالی‌ترین درجه هنری موسیقی ایران به دو هنرمند کرد اعطا شد

این هنرمندان از سوی کمیته تخصصی موسیقی مستقر در معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جهت دریافت درجه یک هنری به شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران معرفی شدند که مورد تأیید و تصویب شورا قرار گرفته است...



ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در سه شنبه 3 دی 1387 و ساعت 02:47 ب.ظ
 
 

بزرگداشت عبدالله ابریشمی پژوهشگر تاریخ قوم كرد

دكتر عبدالله ابریشمی هم از آن چهره‌هایی است كه سال‌ها عمر خود را وقف تاریخ و فرهنگ اقوام ایرانی كرده. او متولد 1310 در شهرستان مهاباد است و در 77 سال عمر خود خدمات ارزشمندی را به قوم كرد و مردم ایران ارائه كرده‌‌ كه از جمله آنها می‌توان به تاسیس دانشگاه آزاد واحد مهاباد و نگارش كتاب‌های <مبانی فرهنگی دولت>، <نقد و بررسی ناسیونالیسم> و <هویت تاریخی و مشكلا‌ت كنونی مردم كرد> اشاره كرد.


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در دوشنبه 11 آذر 1387 و ساعت 05:00 ب.ظ
 
 

حسام الدین لرنژاد: دیگر ترانه های مذهبی نمی خوانم

حسام الدین لرنژاد ٬ پسرحشمت الله لرنژاد هنرمند مشهور کرد کرمانشاهی است. وی در سال 1977 در تهران به دنیا آمد. خانواده لرنژاد خانواده ای هنردوست و روشنفکرهستند٬ به علت اینکه  پدر حسام خواننده ای خوش صدا بود٬ بیشترهنرمندان کرمانشاهی به منزلشان می رفتند و بعضی وقتها جلسه ی هنری تشکیل می دادند٬ آنگونه که حسام می گوید ازکودکی در میان موسیقی و ترانه بزرگ شده٬ اما با گلایه ای بسیار صحبت ازاین می کند...             ترجمه : آژوان محمدیان


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در شنبه 27 مهر 1387 و ساعت 05:02 ب.ظ
 
 

ساخت جدید ترین فیلم ماهسون در استانبول و دیاربکر 

فیلم بیاض ملک ( ''Beyaz Melek'' ) که کارگردانی ، نویسندگی، بازی در یکی از نقشها و ساخت موسیقی آن را ماهسون کیرمیزی گول برعهده دارد ماهها پیش با مشارکت بویوت فیلم Böyüt Film و با تهیه کنندگی مراد توکات و لونت اؤنگؤر به مرحله ساخت رسید. این فیلم که اولین تجربه کارگردانی ماهسون به شمار می رود در روز جمعه 16 نوامبر 2007 برابر با 25 آبان 1386 به اکران در آمده و شاهکار هنری دیگری از ماهسون، که عمدتا حول موضوعات مربوط به مشکلات  اجتماعی می باشند، به ثبت رساند...


ادامه مطلب

نوشته شده توسط حمید در چهارشنبه 24 مهر 1387 و ساعت 08:02 ق.ظ
 

بیله دمیرتاش، ستاره کرد سینمای اروپا

بیله دمیرتاش(Billey Demirtas) در سال1977دراستانبول به دنیا آمد. مادر و پدرش در اصل اهل شهر میردین واقع در شمال کردستان هستند، بیله دو سال داشت که خانواده اش به آلمان مهاجرت کردند ودر شهر بوخوم سکنی گزیدند...

                                                                                                                                           

                  

                                                                   ترجمه:  آژوان محمدیان


ادامه مطلب را در اینجا بخوانید...

نوشته شده توسط حمید در شنبه 20 مهر 1387 و ساعت 05:13 ب.ظ
 
 

نویسنده نامدار-آلمانی کردتبار-شیرکو فتاح:

پدرش کرد، مادرش آلمانی و قلمش به آلمانی می نویسد. شیرکو فتاح در فاصله کوتاهی  توانست برای خودش در ادبیات آلمان جایی را پیدا کند. شیرکو فتاح تا این زمان چهار کتاب را به چاپ رسانیده که از این میان سه تای آنها رمان هستند. وی همچنین جوایز مهم ادبی را دریافت کرده است. امسال آخرین رمان وی به نام"داس دونکله شیف-کشتی تاریک "در فهرست کوتاه جوایز نمایشگاه کتاب لایبیزیگ که یکی از بزرگترین جوایز ادبی آلمان می باشد قرار گرفت.

                                               ترجمه:آژوان محمدیان

 

                


ادامه مطلب را در اینجا بخوانید...

نوشته شده توسط حمید در دوشنبه 8 مهر 1387 و ساعت 03:09 ق.ظ
 
 

گزارش كوردنیوز از موفقیت امینی : فیلمساز كردستانی

فرشتگان در خواب می‌میرند" عنوان فیلم كوتاهی است كه در31 دقیقه با بازیگری "دنیا قبادی" زندگی دختر نوجوان حلبچه‌ای را كه با پیدا و جمع‌آوری جسد رزمندگان ایرانی و تحویل دادن این اجساد امرار معاش می‌كند را روایت می‌‌كند... 


ادامه مطلب را در اینجا بخوانید...

نوشته شده توسط حمید در شنبه 23 شهریور 1387 و ساعت 06:09 ق.ظ
 
 

گزارش نیویورک تایمز درباره کیهان کلهر

آلبوم شهر خاموش برای حلبچه

كیهان كلهر را باید "نوازنده سفر" لقب داد. او طی امسال و سال گذشته یكی از پركارترین دوره‌های كاری خود را پشت‌سر گذاشته است. اوایل امسال دانشجویان و استادان دانشگاه "ییل" شاهد هنرنمایی او در تك‌نوازی كمانچه بودند و بعد هم در ژاپن با گروه موسیقی "جاده ابریشم" روی صحنه رفت. چندی بعد در لبنان برنامه اجرا كرد و بعد به مصر رفت و در كنار اهرام ثلا‌ثه كمانچه نواخت. حالا‌ هم كه قصد دارد در مجموعه برنامه‌های گروه "جاده ابریشم" در ایالت كالیفرنیای آمریكا روی صحنه برود...



ادامه مطلب را در اینجا بخوانید...

نوشته شده توسط حمید در شنبه 23 شهریور 1387 و ساعت 02:09 ق.ظ
 
 

نتایج داوری جشنواره تئاتر کردی سقز

آثار راه یافته به بخش نهایی جشنواره تئاتر کردی سقز از استانهای آذربایجان شرقی و غربی، خراسان شمالی، تهران، همدان، لرستان، خوزستان و کردستان انتخاب شده اند...

محمد علی کشاورز بازیگر شهیر تئاتر،سینما و تلویزیون به گرمی از سوی مردم سقز مورد استقبال قرار گرفت.در دیدار استاندار یک دست لباس کردی به ایشان هدیه شد.


ادامه مطلب را در اینجا بخوانید...

نوشته شده توسط حمید در پنجشنبه 7 شهریور 1387 و ساعت 10:08 ق.ظ
 
 

محمد اوزون نویسنده و رمان نویس مشهور کردستان  ترکیه: آثار و فعالیتها

محمد اوزون Mehmet uzun در سال ۱۹۵۳ میلادی در سیورک در جنوب شرقی ترکیه زاده‌ شد. اگرچه‌ زبان کردی در فاصله‌ ۱۹۲۰ تا ۱۹۹۰ در ترکیه ممنوع بود ولی او نوشتن به‌ زبان مادری خویش را آغاز نمود. از سال ۱۹۷۷ تا کنون وی به‌ عنوان یک پناهنده‌ سیاسی در کشور سوئد زندگی می‌کند...


ادامه مطلب را در اینجا بخوانید...

نوشته شده توسط حمید در شنبه 2 شهریور 1387 و ساعت 09:08 ق.ظ
 
 

معرفی صدا و سیمای کردستان

شنبه 2 شهریور 1387
 

معرفی صدا و سیمای کردستان

در پاییز سال 1327 اولین فرستنده رادیویی متعلق به ارتش در شهر سنندج آغاز به كار كرد و از طریق بلندگوهای نصب شده برسر بام خانه‌ها و ساختمانهای اداری اطراف میدان شهر این جمله شنیده شد: "اینجا ایران است. رادیو سنندج"...

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 17:10  توسط کریمی  | 

عکس

از طرف  عرفان کریمی دانشگاه کردستان
+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 17:7  توسط کریمی  | 

ادامه عکسها

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 16:27  توسط کریمی  | 

کنترل علف هرز جو دره در مزارع گندم

 
سه شنبه ، ۱ اسفند ۱۳۸۵ ، ۲۲:۱۸

نويسندگان : محمد رضا جمالي و حميرا سليمي

(كارشناسان معاونت ترويج و نظام بهره‌برداري)

پيشگفتار

هر ساله بسياري از مزارع و باغها در اثر حضور علفهاي هرز در معرض خسارت و کاهش محصول قرار مي گيرند. گندم نيز که از محصولات استراتژيک کشور ما محسوب مي شود، از ين قاعده مستثني نيست. خوشبختانه علفهاي هرز مهم گندم شناخته شده و روش کنترل آنها معرفي شده است؛ از ين رو کشاورزان قادر هستند بسياري از علفهاي هرز گندم را به روشهاي مختلفي اعم از کنترل مکانيکي، زراعي و شيميايي مهار کنند.
از آنجا که وضع طبيعت ثابت نبوده و به طور دائم در تغيير و تحول ميباشد، در برخي مواقع با پديده اي تازه رو به رو مي شويم که ناچار به قبول آنها شده و براي برخورد با آنها به چاره انديشي مي پردازيم. از جمله پديده جديد، بروز مقاومت در علفهاي هرز نسبت به علف کشها و ظهور علفهاي هرز مزارع است. چنين علفهايي که با خصوصياتي ويژه ظاهر مي شوند و زندگي و عادات آنها در کنار گياهان زراعي شکل مي گيرد، بايد مورد شناسايي کشاورزان قرار گرفته و آنها روشهاي کنترل به موقع اين گياهان را فرا بگيرند.
در اين نشريه سعي شده تا يکي از علفهاي هرز مهاجم مزارع گندم را معرفي کرده و به ذکر چند توصيه براي کنترل و جلوگيري از افزيش آلودگي آن بپردازيم.

معرفي جودره:

جودره با نام علمي Hordeum Spontaneum C.Koch گياهي يک ساله و يک پايه با گل آذين سنبله است. در زمان رسيدگي بذر، هر سنبلچه با سه گلچه که تنها گلچه مياني داراي بذر است، همراه با بخشي از محور گل آذين ريزش نموده و وارد خاک مي شود. اين گياه داري تنوعات ژنتيکي است و يکي از علفهاي هرز سمج و مهاجم مزارع گندم، خصوصاً در استانهي فارس، اصفهان و کرمانشاه به شمار ميرود.
جودره از مرحله جوانه زني تا ظهور برگهاي اوليه، نسبت به گندم مقاومت بيشتري در برابر سرما و خشکي دارد. خسارت اين علف هرز در مناطق گرمسير و معتدله به قدري شديد است که کشاورزان از آن به عنوان يکي از بلاياي طبيعي نام مي برند و گاهي براي مبارزه به آن، ناچار به انجام شخم کامل مزرعه مي شوند. اين گياه به عنوان علف هرز، تنها در کشور ما مطرح است و در نتيجه نمي توان از اطلاعات و تجربيات کشورهاي ديگر براي کنترل آن استفاده کرد. همچنين بسياري از علف کش هاي رايج بر روي آن تأثير ندارند؛ بنابرين استفاده از روشهاي زراعي که توسط برخي از محققين داخل کشور به دست آمده است، از اهميت زيادي برخوردار است.

تأثير شخم بر تراکم بذر جو دره در اعماق مختلف خاک

بذر جو دره طي فصل رشد گندم ريزش ميکند و پس از برداشت محصول، بخش قابل توجهي از بذرو آن، در قشر صفر تا 2 سانتيمتري سطح خاک مزرعه پراکنده مي شوند و در طي فصل جوانه مي زنند. اين عمل طي سالهي متوالي تکرار شده و پس از 5 تا 6 سال، مزرعه غيرقابل کشت ميشود.

شکل شماره 1- گياهچه علف هرز جو دره


بذور در اثر شخم در اعماق خاک پراکنده شده و تراکم بيشتري از آنها به درون خاک وارد ميشود. در نتيجه شخم به عنوان يکي از مهمترين عوامل توزيع بذور علفهاي هرز در عمق خاک مطرح است. در واقع شخم سبب مي شود بذور موجود در سطح خاک به صورت عمودي به لايه زيرين خاک انتقال يابند. البته بيشترين تراکم بذور تا عمق 10 سانتيمتري وجود دارد و پس از آن به ترتيب تراکم بذور در 10 تا 20 و 20 تا 30 سانتيمتري سطح خاک قرار ميگيرند.

تأثير شخم در انتشار بذور جو دره در سطح مزرعه


گياهاني که به عنوان علف هرز مهاجم، مزرعه را فرا مي گيرند، ابتدا در حاشيه مزرعه جوانه زده و رشد مي کنند و در همان جا با توليد و ريزش بذر، موجب آلودگي بيشتري مي شوند. در زمان خاک ورزي که به صورت شخم، ديسک و لولر انجام مي گيرد. بذور از حاشيه به داخل مزرعه کشيده شده و در نتيجه باعث آلودگي کل مزرعه مي شوند؛ از ين رو بايد از انتقال بذور موجود در حاشيه مزارع به داخل جلوگيري کرد که ين امر با تغيير جهت خاک ورزي از وسط مزرعه به حاشيه آن ممکن است.

 

شکل شماره 2- تراکم بالاي علف هرز جو دره در حاشيه مزارع

موارد قابل توصيه بري کنترل علف هرز جو دره:

1- آشنايي زارعين با علف هرز جودره و مشورت با کارشناسان کشاورزي در صورت مشاهده آلودگي.
2- تعيين تراکم بذر جو دره در خاک، قبل از کاشت گندم، به منظور تعيين ميزان آلودگي مزرعه و برنامه ريزي هاي لازم براي مقابله با آن با برداشتن نمونه اي از خاک و جداسازي شمارش بذور جودره و مکان آلودگي را به دست آورد. به ين ترتيب ميتوان نوع تناوب، جهت خاک ورزي و در صورت امکان، عمق خاک ورزي و نوع مبارزه را تعيين کرد.
3- بري کنترل آلودگي هاي کم مزارع گندم، بهتر است از شخم سطح در خاکهاي سبک و يا تناوبهايي که به شخم عميق نيازي ندارند (با عمق 10 سانتيمتر) استفاده کرد. زيرا شخم عميق، موجب افزيش خلل و فرج خاک، مقدار رطوبت، اکسژن و نور شده و در نتيجه بذور بيشتري رويش مي کنند. در صورتي که در شخم سطحي، بذور کمتري قادر به رويش هستند. همچنين شخم سطحي موجب قرار گرفتن بذور در برابر عوامل نابودي آنها در سطح خاک شده و به ين ترتيب بذور از بين ميروند.

 

شکل شماره 3- سنبلچه جودره

 

شکل شماره 4- گل آذين جودره

5- در اراضي که جودره به تازگي شروع تهاجم نموده و يا آلودگي لکه اي مشاهده مي شود، براي جلوگيري از پيشرفت آلودگي بايد به حذف فيزيکي آن از طريق وجين، بيل زدن و ... قبل از تشکيل بذر اقدام کرد.
6- در صورتي که مزرعه سابقه آلودگي به جودره داشته باشد بيد اقدامات زير را انجام داد:
الف- قبل از کشت گندم، زمين را آبياري کرده و پس از سبز شدن جودره، زمين را شخم زد.
ب- در فصل رشد گندم، مزرعه به صورت آيش رها شود و پس از جوانه زني جودره، با بارندگي پاييزه زمستانه و قبل از شروع گلدهي، خاکورزي انجام شود.
7- با رعايت الگوي شخم مناسب، از اهميت زيادي برخوردار است. معمولاً در خاک حاشيه مزارع، تراکم بذور بيشتر است. شخم از اطراف مزرعه به طرف مرکز مزرعه سبب انتشار بذور به داخل مي شود. حرکت تراکتور از مرکز مزرعه به اطراف آن يا انجام شخم، ابتدا در وسط مزرعه و سپس به صورت مدور در محيط مزرعه موجب جلوگيري از انتقال بذور حاشيه به درون مزرعه مي شود.
8- انجام بوجاري کامل بذور گندم.
9- رعايت قرنطينه داخلي و جلوگيري از نقل و انتقال بذور گندم از مناطق آلوده به مناطق غير آلوده توسط مسئولين اجريي.

منبع

اين نشريه با استفاده از چکيده طرح تحقيقاتي "چگونگي کنترل علف هرز جودره در مزارع استان فارس، 1381" تنظيم و نگارش يافته است.

4- به منظور پاکسازي اراضي بسيار آلوده که تراکم بالايي از بذر در عمق خاک وجود دارد، بايد از شخم عميق استفاده شود تا درصد بيشتري از بذور جودره رويش کرده و تراکم آنها در خاک کاهش يابد. در ين صورت مي توان از تناوبي استفاده کرد که امکان کنترل شيميايي جو دره توسط علفکشهاي انتخابي مقدور باشد مانند استفاده از کلزا، سير، پياز و باقلا در تناوب با گندم.
+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 16:24  توسط کریمی  | 

مقاله سن گندم

مقاله سن گندم

چكيده‌
سن‌ گندم‌، مهمترين‌ آفت‌ گندم‌ و جو در ايران‌ و كشورهاي‌ منطقه‌ است‌. اهميت‌ اين‌ آفت‌ بقدري‌ است‌ كه‌ در زمان‌هاي‌ قديم‌ باعث‌قحطي‌ و مرگ‌ و مير در مناطق‌ غربي‌ و مركزي‌ ايران‌ مي‌شد. با وجود تمام‌ پيشرفت‌هاي‌ حاصله‌ در زمينه‌ كنترل‌ آفات‌، سن‌ در اكثرمناطق‌ كشت‌ گندم‌ هنوز هم‌ يك‌ آفت‌ خطرناك‌ است‌. در اين‌ ميان‌ وضعيت‌ استان‌هاي‌ ديم‌ خيز كشور مانند همدان‌ بدتر از ساير نقاطاست‌، زيرا كشت‌ وسيع‌ ديم‌ و نابودي‌ مراتع‌ باعث‌ بيشتر شدن‌ جمعيت‌ سن‌ و خسارت‌ آن‌ شده‌ است‌. براي‌ بررسي‌ وضعيت‌ سن‌، ازجمعيت‌ حشرات‌ بالغ‌ و پوره‌هاي‌ سن‌ در زمان‌هاي‌ مختلف‌ نمونه‌برداري‌ به‌ عمل‌ آمد. براي‌ اين‌ منظور سه‌ منطقه‌ رزن‌، كبودرآهنگ‌ ولالجين‌ در استان‌ همدان‌ انتخاب‌ و از مزارع‌ تعيين‌ شده‌ براي‌ جمعيت‌ سن‌ گندم‌ و پوره‌هاي‌ آن‌ و همچنين‌ دشمنان‌ طبيعي‌نمونه‌برداري‌ بعمل‌ آمد. از مزارع‌ گندم‌ و جو همجوار نمونه‌برداري‌ مقايسه‌اي‌ بعمل‌ آمد. در اين‌ بررسي‌ ارتفاع‌ محل‌، جهت‌ شيب‌،وضعيت‌ پوشش‌ گياهي‌، فاصله‌ از كوه‌ و سابقه‌ سمپاشي‌ و نوع‌ مبارزه‌ شيميايي‌(هوايي‌ يا زميني‌) و ديم‌ يا آبي‌ بودن‌ و كرپه‌ يا هراكشت‌بودن‌ مزرعه‌ مدنظر بود. نتايج‌ بدست‌ آمده‌ نشان‌ داد تخريب‌ مراتع‌، كشت‌ وسيع‌ گندم‌ و جو ديم‌، برداشت‌ دير هنگام‌ محصول‌،سمپاشي‌هاي‌ بي‌رويه‌ و برخي‌ عوامل‌ ديگر در طغيان‌ سن‌ گندم‌ نقش‌ دارند. حاصل‌ بررسي‌هاي‌ مزبور در زير آمده‌ است‌.

مقدمه‌
اين‌ آفت‌ كه‌ بعنوان‌ Sun Pest نيز شهرت‌ يافته‌ است‌ آفت‌ اصلي‌ (Key pest) محصول‌ گندم‌ در ايران‌ مي‌باشد و علاوه‌ بر گندم‌ به‌ جو نيزخسارت‌ مي‌زند. مناطق‌ پراكنش‌ اين‌ آفت‌ شامل‌ ايران‌ و كشورهاي‌ مهم‌ مرز ايران‌ از جمله‌ افغانستان‌، تركمنستان‌، آذربايجان‌،ارمنستان‌، تركيه‌، عراق‌، سوريه‌، لبنان‌، فلسطين‌، قفقاز، جنوب‌ روسيه‌، شرق‌ اروپا، شمال‌ آفريقا و عربستان‌ مي‌باشند. نام‌ علمي‌ اين‌ آفت‌Eurygaster integriceps put مي‌باشد. جمعيت‌ اين‌ آفت‌ در مناطق‌ شمال‌ ايران‌، كشورهاي‌ قفقاز و برخي‌ ديگر از مناطق‌ داراي‌ آب‌و هواي‌ مديترانه‌اي‌، در مقايسه‌ با گونه‌ مشابه‌ و رقيب‌ به‌ نام‌ E.maura كاهش‌ يافته‌ است‌. بطوريكه‌ هرچه‌ شرايط اقليمي‌ مرطوب‌ترباشد، جمعيت‌ گونه‌ E.maura بيشتر مي‌گردد. سابقه‌ اين‌ آفت‌ در ايران‌ به‌ زمان‌هاي‌ بسيار دور باز مي‌گردد. مشهور است‌ كه‌ نادرشاه‌افشار جهت‌ كنترل‌ جمعيت‌ آفت‌ سن‌ دستور داد تا محل‌هاي‌ زمستان‌گذراني‌ سن‌ كه‌ بيشتر شامل‌ تپه‌ها و كوهپايه‌ها مي‌باشند. آتش‌زده‌شود و به‌ همين‌ جهت‌ سن‌هاي‌ سياهرنگ‌ را اصطلاحٹ سن‌ نادري‌، مي‌گفتند.

شكل‌شناسي‌ آفت‌
طول‌ بدن‌ اين‌ حشره‌ بين‌ 13ـ9 ميليمتر و عرض‌ بدن‌ آن‌ بين‌ 8ـ7 ميليمتر مي‌باشد. رنگ‌ بدن‌ از زرد خاكستري‌ تا قهوه‌اي‌ مايل‌ به‌ سياه‌متغير است‌ و گاهي‌ برنگ‌ سياه‌ ديده‌ مي‌شود. سر اين‌ آفت‌ مثلثي‌ شكل‌ و در وسط آن‌ شيار باريكي‌ وجود دارد. اين‌ آفت‌ داراي‌ دو شاخك‌نخي‌ شكل‌ در جلو سر مي‌باشد. اندازه‌ تخم‌ آفت‌ معمولا 0/7 ميليمتر است‌ و به‌ تعداد 14 عدد بطور منظم‌ در دو رديف‌ 7 عددي‌ روي‌برگ‌هاي‌ گندم‌ يا علف‌هاي‌ ديگر قرار داده‌ مي‌شود.
سن‌ گندم‌ داراي‌ پنج‌ مرحله‌ پورگي‌ است‌. پوره‌هاي‌ جوان‌ سن‌، به‌ طول‌ 1/2 ميليمتر و تقريبٹ گرد هستند. پوره‌هاي‌ سنين‌ بعدي‌ بزرگترهستند و به‌ تدريج‌ زاويه‌ بال‌ و نيز سپرچه‌ آن‌ رشد مي‌يابد. رنگ‌ پوره‌ها در سن‌ ابتدايي‌ سياه‌ و در سنين‌ بعدي‌ آجري‌ مات‌ است‌.
سن‌هاي‌ نر و ماده‌ را از روي‌ حلقه‌هاي‌ تناسلي‌ مي‌توان‌ از يكديگر تشخيص‌ داد و در سن‌هاي‌ نر حلقه‌ ششم‌ شكم‌ ذوزنقه‌اي‌ شكل‌ و لبه‌عقبي‌ آن‌ منحني‌ است‌ و سوراخ‌هاي‌ تناسلي‌ را مي‌پوشاند. در سن‌هاي‌ ماده‌ حلقه‌ ششم‌ شكم‌ مدور است‌ و از هفت‌ قسمت‌ كيتيني‌تشكيل‌ مي‌يابد كه‌ در حال‌ استراحت‌ كاملا به‌ يكديگر چسبيده‌اند. روي‌ اين‌ حلقه‌ در جهت‌ طول‌ يك‌ شكاف‌ بطور وضوح‌ نمايان‌ است‌.
سن‌ گندم‌ از نظر مورفولوژي‌ به‌ دو گروه‌ تقسيم‌ مي‌شود:
الف‌. جمعيتي‌ از اين‌ حشره‌ كه‌ در زيستگاه‌هاي‌ طبيعي‌ واقع‌ در ارتفاعات‌ زندگي‌ مي‌كند و ضمن‌ تغذيه‌ از گياهان‌ غيرزراعي‌ به‌ويژه‌گندميان‌ و بدون‌ آنكه‌ پروازهاي‌ قابل‌ ملاحظه‌اي‌ انجام‌ دهد. به‌ زاد و ولد مي‌پردازد. اين‌ گروه‌ داراي‌ اندازه‌ بدن‌ كوچك‌ بوده‌ و طول‌ وعرض‌ بدن‌ آنها به‌ ترتيب‌ 10/5ـ8 و 6/8ـ5 ميليمتر است‌.
ب‌. گروهي‌ كه‌ از گندم‌ و جو تغذيه‌ مي‌كنند، به‌ويژه‌ آنهايي‌ كه‌ به‌ مزارع‌ گندم‌ آبي‌ حمله‌ور مي‌شوند، جثه‌اي‌ بزرگتر دارند و طول‌ و عرض‌بدن‌ آنها به‌ ترتيب‌ 2/8ـ9/8 و 7/6ـ6/2 ميليمتر است‌.

زيست‌شناسي‌
سن‌ مادر در شرايط مساعد آزمايشگاهي‌ بين‌ 300 تا 556 عدد تخم‌ مي‌گذارد. اين‌ تعداد در شرايط طبيعي‌ مساعد 114 تا 329 عدد ودر شرايط نامساعد يا دوره‌ خاموشي‌ 75 عدد يا كمتر است‌.
اين‌ آفت‌ در تمام‌ مناطق‌ كشور انتشار دارد. ولي‌ در حاشيه‌ شمالي‌ كشور كه‌ مرطوب‌ است‌ جمعيت‌ آن‌ در مقابل‌ با گونه‌هاي‌ رقيب‌ آن‌يعني‌ E.maura كاهش‌ مي‌يابد و در مناطق‌ مرطوب‌ فقط گونه‌ اخير مشاهده‌ مي‌شود.
سن‌ گندم‌ هرساله‌ داراي‌ يك‌ نسل‌ است‌. در پايان‌ فصل‌ زراعي‌ و پس‌ از برداشت‌ محصول‌ سن‌هاي‌ موجود در سطح‌ مزارع‌ به‌ ارتفاعات‌ وتپه‌ها مهاجرت‌ كرده‌ و به‌ تغذيه‌ بيشتر و ذخيره‌ چربي‌ در اماكن‌ مزبور پرداخته‌ و خود را براي‌ زمستان‌گذراني‌ آماده‌ مي‌كنند. اين‌ پرواز به‌سمت‌ دامنه‌هاي‌ شمال‌ كوه‌ها و تپه‌ها، كه‌ در تابستان‌ خنك‌ بوده‌ و پوشش‌ گرامينه‌هاي‌ وحشي‌ مناسبي‌ براي‌ تغذيه‌ سن‌ دارد، صورت‌مي‌گيرد. پس‌ از تكميل‌ تغذيه‌ و بتدريج‌ با فرارسيدن‌ فصل‌ سرما اين‌ حشرات‌ خود را به‌ دامنه‌هاي‌ جنوبي‌ كوهها كه‌ به‌ سمت‌ آفتاب‌ است‌رسانيده‌ و در ارتفاع‌ كمتري‌ مستقر شده‌ و پس‌ از مدتي‌ تغذيه‌ و در زير بوته‌هاي‌ گون‌، درمنه‌ و ساير گياهان‌ بوته‌اي‌ وحشي‌ زير تخته‌سنگ‌ها و پناهگاه‌هاي‌ مختلف‌ ديگر پنهان‌ شده‌ و بتدريج‌ به‌ خواب‌ زمستاني‌ فرو مي‌روند. در اواخر زمستان‌ و اوايل‌ بهار كه‌ شيب‌هاي‌جنوبي‌ تحت‌ تابش‌ آفتاب‌ زودتر از قسمت‌هاي‌ ديگر گرم‌ مي‌شوند سن‌ از خواب‌ زمستاني‌ بيدار شده‌ و مدتي‌ در همان‌ محل‌ به‌ تغذيه‌ ازگرامينه‌هاي‌ وحشي‌ پرداخته‌ و بتدريج‌ در فروردين‌ و ارديبهشت‌ به‌ سوي‌ مزارع‌ غلات‌ در دشت‌هاي‌ مجاور پرواز مي‌كنند. پرواز يامهاجرت‌ سن‌ از كوه‌ به‌ مزارع‌ اصطلاحٹ ريزش‌ سن‌ گفته‌ مي‌شود. تاريخ‌ دقيق‌ ريزش‌ سن‌ بسته‌ به‌ سرد يا گرم‌ بودن‌ سال‌ و منطقه‌ متفاوت‌بوده‌ و در همدان‌ در نيمه‌ سوم‌ فروردين‌ ماه‌ است‌. طول‌ مسافت‌ پروازي‌ سن‌ حدود 30 تا 35 كيلومتر بوده‌ و در فاصله‌ 40 كيلومتر يابيشتر از اماكن‌ زمستان‌گذران‌ ديده‌ نمي‌شود.
علل‌ عمده‌ نوسان‌ جمعيت‌ سن‌، عوامل‌ جوي‌ است‌ كه‌ باعث‌ ايجاد دو دوره‌ طغيان‌ و خاموشي‌ به‌ شرح‌ زير مي‌شود:
الف‌. سال‌هاي‌ طغيان‌: اگر هوا در بهار ملايم‌ و در تابستان‌ بتدريج‌ گرم‌ شود و در پاييز خنك‌ و در زمستان‌ تغييرات‌ ناگهاني‌ و شديد دمايي‌ديده‌ شود، طي‌ چند سال‌ براي‌ سن‌ گندم‌ شرايط دمايي‌ و تغذيه‌اي‌ مناسبي‌ ايجاد مي‌شود كه‌ منجر به‌ طغيان‌ سن‌ گندم‌ مي‌گردد و سن‌تخم‌ بيشتري‌ توليد مي‌نمايد.
ب‌. سال‌هاي‌ خاموشي‌: اگر هوا در بهار سرد و باراني‌ و داراي‌ تغييرات‌ جوي‌ زيادي‌ شود و هواي‌ تابستان‌ معتدل‌ و داراي‌ ريزش‌ باران‌تابستانه‌ باشد، رشد و نمو گندم‌ و سن‌ با توجه‌ به‌ عوامل‌ جوي‌ هم‌آهنگ‌ نمي‌گردد، همچنين‌ اگر هواي‌ پاييز ملايم‌ و هواي‌ زمستان‌ بدون‌ريزش‌ برف‌ باشد و اواخر زمستان‌ و اوايل‌ بهار نيز حرارت‌ هوا متغير و توام‌ با وزش‌ باد گردد. طي‌ چند سال‌ ميانگين‌ تخم‌ريزي‌ سن‌ گندم‌هرسال‌ كم‌ شده‌ و جمعيت‌ بسوي‌ خاموشي‌ گرايش‌ مي‌يابد.
قبلا دوره‌ طغيان‌ سن‌ گندم‌ را هفت‌ و هشت‌ ساله‌ مي‌دانستند. ولي‌ در سال‌هاي‌ اخير و بعلل‌ مختلف‌ از جمله‌ كشت‌ وسيع‌ گندم‌ در كشور،سمپاشي‌هاي‌ گسترده‌ عليه‌ سن‌ گندم‌ و بهم‌خوردن‌ تعادل‌ جمعيت‌ آفت‌ با دشمنان‌ طبيعي‌ آن‌ باعث‌ گم‌ شدن‌ اين‌ دوره‌ شده‌ (كه‌ در واقع‌طغيان‌ و خسارت‌ سن‌ هرساله‌ مشاهده‌ مي‌شود) ولي‌ شدت‌ آن‌ توزيع‌ شده‌ است‌.

طرز خسارت‌
سن‌ گندم‌ به‌ سه‌ روش‌ خسارت‌ ايجاد مي‌كند. الف‌) خسارت‌ سن‌ مادر، كه‌ به‌ خسارت‌ حشرات‌ نر و ماده‌اي‌ كه‌ پس‌ از زمستان‌گذراني‌ دراوايل‌ بهار در مزارع‌ ريزش‌ مي‌كنند اطلاق‌ مي‌شود. سن‌ در اين‌ مرحله‌ با مكيدن‌ شيره‌ ساقه‌ و برگ‌هاي‌ جوان‌ و سبز و جوانه‌هاي‌ گندم‌باعث‌ ضعف‌ بوته‌ها، پيچيدگي‌ و خشك‌ شدن‌ برگ‌ها و سفيد شدن‌ خوشه‌ها از محل‌ تغذيه‌ يا فرو بردن‌ خرطوم‌ سن‌ مي‌شود. ب‌)خسارت‌ پوره‌هاي‌ سن‌، كه‌ براي‌ رشد و نموشان‌، از برگ‌، ساقه‌ و شيره‌ دانه‌هاي‌ نرم‌ گندم‌ تغذيه‌ مي‌كند. اوج‌ خسارت‌ سن‌ گندم‌ مربوط به‌تغذيه‌ پوره‌هاي‌ رشد يافته‌ مانند سن‌ چهارم‌ و پنجم‌ پورگي‌ است‌ كه‌ باعث‌ لاغري‌ و چروكيدگي‌ دانه‌ گندم‌ مي‌شود. ج‌) خسارت‌ حشرات‌بالغ‌ نسل‌ جديد كه‌ از كامل‌ شدن‌ رشد پوره‌ها ايجاد شده‌اند. اگر در برداشت‌ گندم‌ تاخير صورت‌ گيرد، بالاترين‌ خسارت‌ سن‌ گندم‌ در اين‌مرحله‌ خواهد بود. در اين‌ زمان‌ خوشه‌هاي‌ گندم‌ تقريبٹ رسيده‌ و محصول‌ در دست‌ برداشت‌ است‌. خسارت‌ در اين‌ مرحله‌ باعث‌ پوكي‌خوشه‌ها مي‌شود، بنابراين‌ بايد هرچه‌ سريعتر محصول‌ برداشت‌ گردد تا اين‌ نوع‌ خسارت‌ بوجود نيايد. بدين‌ منظور برداشت‌ دومرحله‌اي‌ گندم‌ پيشنهاد مي‌شود.

پيش‌بيني‌ وضعيت‌ سن‌ گندم‌
سن‌ گندم‌ از تاريخ‌ پرواز به‌ كوهستان‌ تا بازگشت‌ به‌ مزارع‌، طي‌ 9 ماه‌ از سال‌ تا حدود زيادي‌ به‌ چربي‌ بدن‌ خود وابستگي‌ دارد، بنابراين‌چربي‌، نقش‌ اساسي‌ را در بقاي‌ حشره‌ دارد. چربي‌ بدن‌ سن‌ها از نمونه‌برداري‌ و ميانگين‌گيري‌ از وزن‌ 30 تا 50 عدد سن‌ بدست‌ مي‌آيد.خصوصيات‌ جسمي‌ سن‌ برحسب‌ وزن‌ بدن‌ سن‌ ماده‌ تعيين‌ مي‌گردد. وزن‌ نر حدود 5 ميليگرم‌ كمتر از سن‌ ماده‌ است‌. سن‌هايي‌ كه‌ 125ميليگرم‌ و يا بيشتر وزن‌ دارند، خصوصيات‌ جسمي‌ مطلوب‌ و سن‌هايي‌ كه‌ 115 ميليگرم‌ وزن‌ دارند، مشخصات‌ جسمي‌ ضعيف‌ دارند.
گرايش‌ سن‌ به‌ طغيان‌ و يا دوره‌ خاموشي‌، برحسب‌ وزن‌ بدن‌ تعيين‌ مي‌شود. چنانچه‌ در موقع‌ بيداري‌ سن‌ از خواب‌ زمستانه‌، وزن‌حشرات‌ ماده‌ 130 ميليگرم‌ يا بيشتر باشد، سن‌ مادر بطور متوسط 75 عدد تخم‌ مي‌گذارد و جمعيت‌ پوره‌ها در صورت‌ مساعد بودن‌شرايط زندگي‌ بسوي‌ طغيان‌ گرايش‌ دارد. اگر وزن‌ سن‌ مادر 115ـ99 ميليگرم‌ باشد. ميانگين‌ تخم‌ سن‌ مادر حدود 44 عدد خواهد بود وجمعيت‌ پوره‌ها بسوي‌ خاموشي‌ خواهد بود.

كنترل‌
سن‌ گندم‌ داراي‌ دشمنان‌ طبيعي‌ بسيار مهم‌ و متعددي‌ مي‌باشد كه‌ بطور خودبخود و طبيعي‌ تا حدود زيادي‌ آفت‌ را كنترل‌ مي‌كنند كه‌از جمله‌ مهمترين‌ آنها مي‌توان‌ به‌ زنبورهاي‌ پارازيتوئيد جنس‌هاي‌ Trissolcus, Dissolcus, Assolcus از خانواده‌ Scelionidaeاشاره‌ كرد. گونه‌هاي‌ T.vassilieri Mayو A.semistriatus Nee. در مبارزه‌ بيولوژيك‌ عليه‌ سن‌ گندم‌ بيشترين‌ اهميت‌ را دارند. اين‌زنبورها سال‌ها بطور مصنوعي‌ در آزمايشگاه‌ پرورش‌ داده‌ مي‌شدند و در بهار مصادف‌ با تخمريزي‌ سن‌ها در مزارع‌ رها مي‌گرديدند. ولي‌پس‌ از ظهور سموم‌ پر قدرت‌ جديد و به‌ دليل‌ رقابت‌هاي‌ اقتصادي‌ آشكار و پنهان‌ و عدم‌ كنترل‌ صد در صد آفت‌ كه‌ ويژگي‌ اين‌ نوع‌مبارزه‌ است‌ و در نتيجه‌ عدم‌ رضايت‌ كامل‌ كشاورزان‌ از آن‌، تنها به‌ كاربرد سموم‌ سمپاشي‌ اكتفا گرديد. ضروري‌ است‌ كه‌ اين‌ روش‌ مبارزه‌دوباره‌ احيا گرديد.
اگر بتوانيم‌ با قرق‌ منطقي‌ كوه‌ها و تپه‌ها از چراي‌ مفرط دام‌ در آنها جلوگيري‌ كنيم‌، تا حدودي‌ از خطر حمله‌ سن‌ گندم‌ كاسته‌ايم‌. بنظرمي‌رسد اگر پوشش‌ گياهي‌ كافي‌ باشد. سن‌ به‌ گرامينه‌هاي‌ موجود در كوه‌ قناعت‌ كرده‌ و كمتر به‌ مزارع‌ هجوم‌ مي‌آورد. بعلاوه‌ سن‌ گندم‌ بابيش‌ از 50 نوع‌ گياه‌ بطور مستقيم‌ يا غيرمستقيم‌ رابطه‌ ميزباني‌ دارد. بنابراين‌ حفاظت‌ از مراتع‌ و گياهان‌ مزبور، باعث‌ حفظ جمعيت‌ درحالت‌ تعادل‌ طبيعي‌ آن‌ و در زير سطح‌ زيان‌ اقتصادي‌ (EIL) مي‌گردد.
يكي‌ از مشكلاتي‌ كه‌ در سال‌هاي‌ اخير بروز كرده‌ است‌ پديده‌ خشكسالي‌ است‌، كه‌ باعث‌ گسترش‌ خسارت‌ سن‌ گندم‌ شده‌ است‌. با توجه‌به‌ عدم‌ رعايت‌ صحيح‌ حريم‌ مراتع‌ در كشور ما كه‌ به‌ علل‌ گوناگون‌ از جمله‌ تملك‌ مراتع‌ صورت‌ مي‌گيرد، بسياري‌ از افراد كم‌ زمين‌ وبي‌زمين‌ به‌ كاشت‌ اراضي‌ شيب‌دار و مراتع‌ داراي‌ خاك‌ فقير و بسيار فقير روي‌ آورده‌اند. در شرايط نامناسب‌ بارندگي‌، جوانه‌زني‌ و رشداوليه‌ گياه‌ كه‌ لازمه‌ بوجود آمدن‌ بوته‌هاي‌ قوي‌ در بهار سال‌ بعد مي‌باشد، با اشكال‌ مواجه‌ شده‌ و محصول‌ بقدري‌ ضعيف‌ مي‌گردد، كه‌گاهي‌ برداشت‌ آن‌ مقرون‌ به‌ صرفه‌ نمي‌باشد و توسط كشاورزان‌ رها مي‌گردد. اين‌ بهترين‌ فرصت‌ براي‌ پوره‌هاي‌ سن‌ آخر و حشرات‌ تازه‌بالغ‌ است‌ كه‌ تغذيه‌ خود را كامل‌ نموده‌ و به‌ اندازه‌ كافي‌ چربي‌ ذخيره‌ كننده‌ و خود را براي‌ زمستان‌ سخت‌ مهيا كنند. بنابراين‌ بايدچاره‌اي‌ انديشيد تا از كاشت‌ اراضي‌ فقير و مراتع‌ شيب‌دار توسط كشاورزان‌ جلوگيري‌ شود. كشت‌ جو بجاي‌ گندم‌ در كانون‌هاي‌ آلودگي‌يكي‌ از اصلي‌ترين‌ گزينه‌هايي‌ است‌ كه‌ اكثر متخصصان‌ به‌ آن‌ اشاره‌ كرده‌اند. در نمونه‌گيري‌هاي‌ اينجانب‌ در مناطق‌ كبودرآهنگ‌ و رزن‌در استان‌ همدان‌، اختلاف‌ شديد در آلودگي‌ اين‌ دو محصول‌ مشاهده‌ شد. برداشت‌ دو مرحله‌اي‌ گندم‌ در مرحله‌ خميري‌ شدن‌ نيز يكي‌از توصيه‌هاي‌ اصلي‌ است‌ كه‌ نتايج‌ آن‌ در كشورهاي‌ شوروي‌ سابق‌ رضايتبخش‌ بوده‌ است‌.
دانشمندان‌ شوروي‌ سابق‌ همچنين‌ با استفاده‌ از روش‌ برداشت‌ دو مرحله‌اي‌ توفيقات‌ زيادي‌ در جهت‌ مبارزه‌ با سن‌ و كنترل‌ آن‌ بدست‌آوردند. برداشت‌ دو مرحله‌اي‌ غله‌ عبارت‌ است‌ از:
1. درو سريع‌ خوشه‌ها با ماشين‌ در مرحله‌ مومي‌ شدن‌ دانه‌ و حمل‌ خوشه‌ها به‌ خرمن‌گاه‌ در مدت‌ 3ـ2 روز (هرچه‌ سريعتربهتر) درمنطقه‌ آلوده‌ به‌ سن‌
2. خرمن‌ كوبي‌ بوسيله‌ ماشين‌ بوجاري‌ در خرمن‌گاه‌ و حمل‌ محصول‌ بوجاري‌ شده‌ به‌ انبار غله‌ در مدت‌ 3ـ2 روز.
روش‌ زراعي‌ ديگر براي‌ كنترل‌ سن‌، شامل‌ كشت‌ زود در پاييز (هراكشت‌) و برداشت‌ سريع‌ در آخر بهار است‌. بايد از كشت‌ كرپه‌ اجتناب‌كرد. كاشت‌ ارقام‌ زودرس‌ گندم‌ باعث‌ گريز محصول‌ از زمان‌ اوج‌ فعاليت‌ پوره‌هاي‌ سن‌ آخر و سن‌هاي‌ بالغ‌ نسل‌ جديد مي‌شود. ارقام‌گندم‌ مقاوم‌ به‌ سن‌ در حال‌ بررسي‌ و شايان‌ توجه‌ بسيار است‌، زيرا برخي‌ ارقام‌ گندم‌ بوسيله‌ ريشك‌هاي‌ زياد يا دارا بودن‌ سيليس‌ بيشتربافت‌ خود يا روش‌هاي‌ ديگر، تغذيه‌ آفت‌ را با مشكل‌ مواجه‌ مي‌كنند. جهت‌ كنترل‌ شيميايي‌ نيز توجه‌ به‌ سطح‌ زيان‌ اقتصادي‌ آفت‌ضروري‌ است‌. بهمين‌ منظور فرم‌ مبارزه‌ با جمعيت‌ سن‌ مادر و پوره‌ سن‌ هر سال‌ يا چند سال‌ يكبار تعيين‌ و توسط سازمان‌ حفظ نباتات‌ابلاغ‌ يا اجرا مي‌گردد. اين‌ ميزان‌ جمعيت‌ كه‌ كنترل‌ شيميايي‌ را ضروري‌ مي‌كند در گندم‌ يا جو و زراعت‌ آبي‌ و ديم‌ تفاوت‌ دارد.

منابع‌
1. احمدي‌، روح‌الله‌، 1381، سن‌ گندم‌، وضعيت‌ موجود و راهكارهاي‌ كنترل‌ آن‌ در استان‌ همدان‌. تك‌ نگاشت‌. مركز تحقيقات‌ كشاورزي‌همدان‌. بخش‌ تحقيقات‌ آفات‌ و بيماري‌هاي‌ گياهي‌. 25 صفحه‌.
2. اسماعيلي‌، مرتضي‌، اسدالله‌ ميركريمي‌ و پروانه‌ آزمايش‌ فرد، 1370. حشره‌شناسي‌ كشاروزي‌. انتشاررات‌ دانشگاه‌ تهران‌. شماره‌ انتشار2073، 550 صفحه‌.
3. بهداد، ابراهيم‌، 1368، آفات‌ گياهان‌ زراعي‌ ايران‌. نشر سپهر اصفهان‌. 618 صفحه‌.
4. رجبي‌، غلامرضا، 1379، اكولوژي‌ سن‌هاي‌ زيان‌آور گندم‌ و جو در ايران‌. سازمان‌ تحقيقات‌ آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌. چاپ‌ اول‌ 343صفحه‌.
5. صلواتيان‌، مير، 1370، لزوم‌ شناسايي‌ عوامل‌ موثر محيط در مبارزه‌ با آفات‌ گياهان‌ زراعي‌، سازمان‌ ترويج‌ كشاورزي‌. چاپ‌ اول‌، شماره‌ثبت‌ 69/239 مركز اطلاعات‌ و مدارك‌ علمي‌ كشاورزي‌. 203 صفحه‌.
6. نادريان‌، حسن‌ و علي‌ مالمير، 1376، سن‌ گندم‌ و روش‌هاي‌ كنترل‌ آن‌. نشريه‌ ترويجي‌ مديريت‌ آموزش‌ و ترويج‌ كشاورزي‌ استان‌همدان‌


+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 16:21  توسط کریمی  | 

        

توصيه هاي كاربردي در زراعت چغندرقند

 

تهيه كننده :مهندس عرفان کریمی کارشناس دانشگاه کردستان

 

اسفندماه سال ۱۳۸۸

 

 

 

مقدمـه

در اين نوشتار نتايج تحقيقات به زبان ساده، بدون تشريح دلائل، بطور خلاصه و قابل اجرا در مزرعه آورده شده است.

زراعت چغندرقند به روش سنتي و نيمه مكانيزه پرهزينه مي باشد بطوريكه عملكرد 30-25 تن ريشه در هكتار معادل هزينه هاي توليد مي باشد. از اين رو بايد كميت و كيفيت توليد بالا برده شود تا زراعت اين محصول توجيه اقتصادي داشته باشد.

اينك موارد مهم و مؤثر در افزايش كميت و كيفيت توليد در زراعت چغندرقند آمده است.

اميدوار است اين نوشته مورد استفاده زارعين و مروجين قرار گرفته و گامي در جهت افزايش بهره وري از آب و زمين و دسترنج كشاورزان باشد.

 انتخاب زمين :

خاكهايي با بافت متوسط و نسبتاً‌ عميق براي زراعت چغندرقند مناسب مي باشند. در خاكهاي با شوري كم و اصطلاحاً لب شور نيز مي توان چغندرقند كشت نمود. ولي با بالا رفتن شوري محصول كاهش مي يابد. خاكهاي خيلي سبك و خيلي سنگين مناسب رشد اين گياه نيستند.

 

  تناوب زراعي :

چغندرقند گياهي وجيني است كه ضمن كاهش تراكم علف هاي هرز حاصلخيزي خاك را بهبود مي‎بخشد. لذا براي كاهش جمعيت علف هرز، آفات و بيماريها بايد چغندرقند در تناوب زراعي مناسب قرار گيرد. در يك قطعه زمين حداكثر سه سال يك بار چغندر كشت شود. اگر كشت در يك قطعه هر پنج سال يك بار صورت گيرد مناسب تر خواهد بود. از تناوبهاي مناسب مي توان (غلات، غلات، چغندرقند) يا (چغندرقند، غلات، گياه علوفه اي) يا (چغندرقند، غلات، سيب زميني، غلات، گياه علوفه اي) و يا (چغندرقند، يونجه، يونجه، يونجه، غلات) را نام برد. غلات شامل گندم، جو، ذرت و سورگوم مي باشد. توصيه اكيد مي شود بقاياي چغندرقند و ساير محصولات زراعي به نحو مناسب به زمين برگردانده شود تا حاصلخيزي خاك افزايش يابد.

 تغذيه چغندرقند :

جهـت تعيين نيـاز كودي چغندرقند در هر قطعه بايد نمونه خاك تهيه و با توجه به تجزيه آن مقادير

كودهاي پر مصرف شامل فسفر، پتاس، ازت و كودهاي كم مصرف مشخص و در اختيار گياه قرار داده شود. از مصرف زياد كود ازت در چغندرقند بويژه پس از سپري شدن 60 روز از رشد آن جداً خودداري شود. ضرورت دارد كودهاي فسفري و پتاسي در پائيز يا بهار در عمق خاك قرار داده شود ثلث ازت مورد نياز را بلافاصله قبل از كاشت و ثلث آن پس از تنك و ثلث ديگر در زمان 8-6 برگي مصرف شود. مصرف ازت بصورت كودكاري اثر بهتري دارد.

 عمليات تهيه زمين براي زراعت چغندرقند :

     1- زير شكني :

چغندرقند نياز به خاك زراعي نسبتاً‌ عميق دارد. لايه هاي فشرده طبيعي يا مصنوعي در اثر تردد ماشين آلات از مقدار محصول مي كاهد. هر سه تا چهار سال يك بار بايد لايه هاي فشرده شده خاك با استفاده از زير شكني شكسته شود. زمان مناسب عمليات زير شكني در تابستان و بعد از برداشت محصول غلات و در رطوبت پايين خاك مي باشد.

      2- شخم :

جهت برگرداندن بقاياي محصول قبلي و آماده سازي بستر مناسب براي رشد چغندرقند، شخم ضروري است. زمان انجام شخم بسيار مهم است. شخم در رطوبت خيلي كم و خيلي زياد باعث خرابي  ساختمان خاك از نظر دانه بندي مي شود. مناسب ترين زمان براي عمليات شخم در زراعت چغندرقند پائيز سال قبل است موقعي كه رطوبت خاك در حد گاورو مي ‌باشد. يخبندان زمستان كلوخه هاي بوجود آمده را خرد خواهد كرد.

در خاك مرطوب از شخم زدن جداً بايد پرهيز نمود. توصيه اكيد مي شود كه كليه عمليات آماده سازي (شخم، ديسك، لولر و در آوردن جوي و پشته ها) در پاييز انجام شود تا در اولين فرصت در بهار پس از مصرف علف كش تماسي جهت معدوم ساختن علفهاي هرز سبز شده احتمالي، كشت با بذر كار انجام گيرد.

    3- عمليات خاك ورزي در بهار :

چنانچه عمليات شخم، ديسك و لولر در پاييز سال قبل انجام گرفته باشد. در بهار مي توان با ديسك بسيار سبك (10 – 8) سانتيمتر و يا پنجه غازي ضمن مخلوط نمودن علف كش با خاك و مسطح كردن خطوط شخم، بستر را براي كاشت آماده نمود.

چنانچه در بهار رطوبت لايه زيرين خاك بالا باشد از بكاربردن لولر و ماشين آلات سنگين شديداً جلوگيري شود. قطر مناسب دانه هاي خاك پس از عمليات آماده سازي و قبل از كاشت يك تا دو سانتيمتر خواهد بود.

بايد هر سال جهت عمليات شخم عوض شود. ضرورت دارد عمق شخم در هر سال يك تا دو سانتيمتر بيشتر گردد تا رفته رفته به ضخامت خاك زراعي افزوده شود. در زمان كاشت در بهار استفاده از تراكتورهاي جفت چرخ از فشردگي خاك مي كاهد. از ورود ماشين آلات براي عمليات اضافي و بي مورد به مزرعه جداً خودداري گردد. چنانچه با يك بار ورود تراكتور به مزرعه چند كار با هم انجام شود بهتر است.

 كاشت :

مناسبترين تراكم چغندرقند يكصد تا يكصد و بيست هزار بوته در هكتار است. فاصله رديف ها حداكثر بايد 50 سانتيمتر باشد. كشتهاي  60 × 40 و 50 × 40 مناسب تر بوده، كميت و كيفيت محصول در اين روش بالا مي رود. براي كاشت 50 × 40 بايد بذركار را بترتيب ذيل تنظيم نمود.

وسط طول بار يك عدد پايه با فاروئر قرار داده و در فاصله 25 سانتيمتري در طرفين آن دو واحد كارنده قرار مي گيرد. فاروئر هاي بعدي بفاصله 90 سانتيمتر از پايه فاروئر وسطي در دو طرف قرار مي گيرند و فاصله ها همه با هم مساوي و برابر 90 سانتيمتر خواهد بود.  بقيه واحدهاي كارنده را از واحدهاي كارنده طرفين پايه فاروي وسط به ترتيب 40 و 50 و 40 و 50 … در نظر مي گيرند. هر چه تعداد واحد كارنده بذر كار بيشتر باشد مناسبتر است. بهتر است از بذركارهاي شش رديفه و بالاتر استفاده نمود.

مناسبترين عمـق كاشـت در اكثر خاكـها دو تا سـه سانتيمتـر است. عمق كاشت يكنواخت بذر، ريشه هاي يكنواخت توليد مي كند. كليه بذرها حتي بذرهاي چند جوانه را بايد با بذر كار پنومايك كشت نمود. هرچه زودتر در اواخر زمستـان و اوائل بهار پس از يخبندان ها چغندرقند كشت گردد مناسبتر است. در اراضي با خاك لب شور بايد از روش 50 × 40 استفاده نمود و بيلچه هاي بذر كار را بزرگتر انتخاب كرد (بيلچه ذرتي) تا پس از كشت دو رديف روي يك پشته وسط پشته به حالت برجسته باقي بماند.

 مبارزه با علف هاي هرز :

چنانچه با علف هرز مبارزه نشود ممكن است بيش از 75 درصد محصول از بين برود. طرق مناسب مبارزه با علف هاي هرز چغندرقند عبارتند از استفاده از تناوب زراعي صحيح، وجين دستي، وجين ماشيني، مبارزه شيميايي و مبارزه تلفيقي.

 استفاده از تيغه هاي شمشيري و يا كولتيواتور با پره هاي خورشيدي علاوه بر از بين بردن علفهاي هرز داخل رديفها، سله را از بين برده و خاك را نيز تهويه مي كند. مناسب ترين روش مبارزه با علف هرز استفاده از سمپاش كولتيواتور تركيبي است. در اين روش فقط روي رديفهاي چغندرقند علف كش تماسي انتخابي پاشيده و علف هرزهاي بين رديف ها را توسط تيغه كولتيواتور از بين مي برند.

مبارزه شيمايي بايد در مرحله دو تا چهار  برگي علفهاي هرز باشد. جهت مبارزه با علفهاي هرز دائمي بايد مزرعه را به چند قسمت تقسيم نمود و هر سال يك قطعه را پس از آبياري و رشد علفهاي هرز دائمي با علف كش عمومي تماسي (رانداپ)  سمپاشي نمود تا علفهاي هرز دائمي از ريشه خشك شوند. خسارت علفهاي هرز در 10 هفته اول خيلي شديد است. علفهاي هرز پس از 10 هفته رشد چغندرقند نمي تواند به محصول صدمه قابل توجه بزنند.

 آبياري :

در اكثر خاكها بايد از روش آبياري نشتي يك در ميان استفاده نمود. تحقيقات نشان داده است در اين روش علاوه بر 30-20 درصد صرفه جوئي در مصرف آب، كيفيت محصول نيز بالا مي رود. استفاده از سيفون در آبياري نشتي لازم و ضروري است. با استفاده از سيفون پخش آب در تمام خطوط مزرعه يكسان خواهد شد.

يكنواختي آبياري موجب يكنواختي رشد شده و كار برداشت مكانيزه را راحت تر خواهد  نمود. با قطع متناوب آب سيفون ها و راه اندازي مجدد آنها، عمق نفوذ آب در طول مزرعه يكنواخت تر مي شود. اتصال غلطكهاي مخصوص به بذر كار بدليل صاف كردن كف نشتي ها تلفات آب را در آبياري خاك آب كاهش مي‎دهد.

 مبازره با آفات :

از افات مهم چغندرقند كك – كارادرنيا – اكروتيس (طوقه بر) – سر خرطومي دمبرگ و ريشه – ليتا و مگس چغندر و… را مي توان نام برد. جهت مبارزه با آفات تعيين زمان مبارزه از اهميت زياد برخودار است. معمولاً لاروهاي جوان و كوچكتر را براحتي مي توان از بين برد. حتي در آفت  اگروتيس اگر لاروها كوچك باشند با سمپاشي از بين مي روند ولي چنانچه بزرگتر شوند نياز به طعمه مسموم مي باشد. در زمان دو برگي  كك مي تواند كل مزرعه را از بين ببرد. كشتهاي زود از گزند بعضي آفات خصوصاً كك مصون خواهند ماند.

چغندرقند با برگهاي سالم محصول بيشتري توليد مي نمايد لذا در حفظ آنها در مقابل آفات بايد با دقت عمل نمود

 مبارزه با بيماري ها :

از بيماري هاي مهم چغندرقند رايزومانيا، لكه برگي، كرلي تاپ،  سفيدك و پوسيدگي ريشه را مي توان نام برد. در مورد سفيدك با مشاهده اولين آثار آن توسط قارچ كش ها مي توان از شيوع و شدت آن جلوگيري كرد. در مورد رايزومانيا، نماتد، كرلي تاپ از ارقام مقاوم استفاده مي كنند. تناوب زراعي را حتماً بايد رعايت نمود. زيرا يكي از راههاي مبارزه با بيماري اجراي تناوب زراعي صحيح است.

 برداشت :

در زراعت بهاره چنانكه كشت به موقع انجام شود چغندرقند در اوايل پائيز قابل برداشت مي باشد. بسته به نوع خاك 25-15 روز قبل از برداشت بايد آبياري قطع شود. رطوبت مناسب خاك در زمان برداشت مهم است. در رطوبت كم انتقال كلوخ به مخزن در برداشت مكانيزه و در رطوبت زياد انتقال گل به ماشين اتفاق مي افتد. از زخمي شدن ريشه در زمان برداشت بايد جداً جلوگيري نمود. هرچه فاصله برداشت تا تحويل به كارخانه كمتر باشد محصول داراي كيفيت بالا خواهد بود.

توصيه مي شود طوقه از محل آخرين دمبرگ سبز چسبيده به آن قطع شود. تحويل چغندرقند با طوقه گرچه موجب افزايش محصول مي شود ولي درصد قند را كاهش مي دهد. باقيمانده طوقه و اندام هوايي در خاك موجب افزايش مواد آلي خواهد شد. قطع طوقه در برداشت هاي دستي باعث افزايش وزن چغندرقند تحويلي خواهد شد. حداكثر قطع طوقه يك تا دو سانتيمتر از تاج ريشه به پايين مي باشد، بيشتر از اين مقدار باعث افت محصول مي گردد.

برداشت با كمباين موجب خرد شدن برگها و تبديل سريع آن به مواد آلي و بهبود ساختمان خاك مي شود. اندام هوايي يك هكتار چغندرقند برابر 30 – 20 تن كود حيواني مي باشد.

در برداشت با كمباين و چغندركن تنظيم فاصله بين سك چغندركن بسيار مهم است معمولاً دو تا چهار سانتيمتر توصيه مي شود. چغندركن ها با پايه هاي متحرك راندمان كار برداشت را بيشتر خواهند كرد. كندي تيغه هاي چغندركن باعث فشردگي خاك و اتلاف انرژي است.

پس از برداشت چغندرقند جمع آوري ريشه ها از سطح مزرعه ضروري است. چنانكه براي تحويل چغندر برداشت شده به كارخانه مشكل وجود دارد بايد چغندرها در كنار مزرعه در جائي كه امكان حمل و نقل بعدي باشد سيلو گردد.

برداشت زود هنگام چغندرقند در پاييز موجب افزايش محصول غلات جايگزين آن خواهد بود. براي اينكه چغندرقند بموقع برداشت شده و جاي آن زراعت ديگر كشت شود بايد چغندر ‌در بهار زودتر كاشته شود.

 توصيه مهم :

چغندركاران نمونه، چغندركاران هرا كشت هستند.

بدون مشورت با كارشناسان و صاحبنظران دست به اقدام جديد و ناشناخته نزنيد.

مراجعه به كارشناسان كشاورزي كارخانه هاي قند، ترويج و تحقيقات و گرفتن توصيه از آنها كشاورز را در افزايش محصول و درصد قند كمك مي نمايد.

با توجه كافي به دستورالعمل هاي ارائه شده و كاربرد آنها در مراحل مختلف زراعت از تلفات محصول و كاهش عملكرد جلوگيري نمائيد.      

         والسلام

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 16:17  توسط کریمی  | 

نشریه جو زراعی

نشریه مشخصات ارقام رایج گندم ، جو و تریتیکاله در خراسان

هه----
+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 16:13  توسط کریمی  | 

سوسانو

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:56  توسط کریمی  | 

سوسانو

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:48  توسط کریمی  | 

گندم

گندم پر از املاح معدني است. اگر طالب كسب ويتامين هاي گوناگون هستيد، به سراغ گندم برويد.حريره گندم با شكر و بادام براي خونريزي سينه مفيد است.گندم، جلوي سرطان روده را مي‌گيرد.

تركيبات شيميايي
هر چند مواد متشكله گندم در انواع مختلف فرق مي كند، ولي بطور متوسط

درصد قسمت گندم مواد زير ديده مي شود:

- آب 13.65 درصد
- سلولز
2.53 درصد
- نشاسته و دكسترين
66.77 درصد
- مواد قندي
1.45 درصد
-
مواد معطر 1.85 درصد
- مواد سفيده اي و گلوتن
12.58 درصد
- چربي
1.75 درصد
- ضمنا
مقدار كافي املاح معدني و ويتامين هاي گوناگون داشته و براي انسان غذاي نسبتا كاملي است. علاوه بر مصرف تغذيه ، گندم داراي اثر درماني بسيار مي باشم .

اگر آرد گندم بر روي پوست مالش دهيد، التهاب و ورم آنرا از بين مي بردو به همين منظور، از قديم گندم را در تسكين التهاب ، باد سرخ بكار مي بردند و براي اين منظور با مقداري مواد ضد عفوني كننده همراه مي نمودند تا ميكرب آنرا نيز از بين ببرد .

در صنعت از آرد گندم نشاسته مي گيرند. ضماد سوخته ي گندم با موم و روغن جهت جلاي رخسار بي نظير است - گندم چاق كننده و مقوي غرايز جنسي است و بين غذاهايي كه با گندم ساخته مي شود، سمنو از همه قوي تر است، پخته گندم با شكر و بادام به صورت حريره ، چنانكه كم كم خورده شود، درمان خونريزي سينه است .

ضماد پخته گندم با روغن زيتون جهت فروبردن ورمهاي گرم و آب پياز جهت ورمهاي سرد مفيد است ، و با آب گشنيز جهت تحليل ورمهاي گرم و خنازير و غدد مجرب است . پخته گندم  با سكنجبين جهت بثورات آبكي سودمند مي باشد. 

در گذشته وقتي سگي انسان را مي گزيد، عوام خمير گندم را بر موضع گزيدگي مي بستند و پس از باز كردن آنرا جلوي سگ مي انداختند. اگر آنرا سگ نمي خورد آنرا دليل هار بودن سگ گزنده مي دانستند.
 

روغن گندم كه از جوشاندن و پختن گندم در روغن زيتون بدست مي آيد. جهت رفع قوبا (زخم هاي جلدي كه منشاء عصبي دارد) مخصوصا قوباي اطفال و همچنين پاك شدن كك و مك و معالجه كچلي و ريزش طبقات شاخي پوست مفيد است .

جوشانده سبوس گندم درمان سرفه و زكام هاي سخت است . جوشانده ي سبوس گندم كه با عسل  شيرين شده باشد، بعد از غذا يبوست هايي را كه منشاء آنها تنبلي كبد و تحريكات روده باشد درمان مي كند.  از سبوس گندم مي توان نان سياه هم تهيه كرد، ولي سنگين بوده ترشي معده را زياد مي كند. مبتلايان به زخم معده - سرطان دستگاه هاضمه و آپانديس بايستي از سبوس گندم پرهيز نمايند. به زنان آبستن توصيه كنيد كه از سوپ گندم كه داراي املاح كلسيم - فلوئور و سيليس و ويتامين هاي ((ب و پ پ )) مي باشد حتما استفاده کنند.

 

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:45  توسط کریمی  | 

سن مائورا، سن مغربي

سن مائورا، سن مغربي                                                                 Eurygaster maura L.  

(Scutelleridae, Heteroptera)

 

 

سن مغربي يا سن مائورا تقريبآ از سرتاسر نواحي ساحلي شمال ايران به جز منطقة مغان گزارش شده است اما تراكم آن در مناطق گرگان و گنبد بيشتر از ديگر مناطق است(محقق نيشابوري،1370; مبشري،1373 ورجبي،1379). احتمالآ رطوبت و بارندگي يكي از مهم ترين عوامل تعيين كنندة انتشار اين آفت است(رجبي، 1379).

 اين سن يك نسل در سال دارد و زمستان گذراني آن به صورت حشرات كامل داراي دياپوز در پاي درختان بلوط و درختچه هاي زرشك واقع در ارتفاعات مشرف به دشت گرگان و مينودشت است(مبشري، 1373).

 هر چند كه مناطق انتشار اين آفت رو به فزوني است و تراكم جمعيت آن در سال هاي اخير افزايش يافته است، اما هيچ گاه كنترل شيميايي اين سن ضرورتي نيافته است. كارايي بسيار زياد زنبورهاي پارازيتوئيد تخم يكي از مهم ترين دلايل كنترل طبيعي اين سن در گرگان و گنبد است. ميزان پارازيتيسم تخم ها توسط اين زنبورها تا 90 درصد هم مي رسد. اين زنبورها علاوه بر كنترل جمعيت قابل توجهي از آفت، باعث عدم تطابق بين مراحل زيستي اين سن و مراحل فنولوژي گياه مي شوند به طوري كه به هنگام برداشت محصول، حدود 50 درصد جمعيت به صورت پوره ديده مي شود(محقق، 1370) و (مبشري، 1373).

 

مديريت تلفيقي سن مائورا

ــ بسياري از زنبورهاي پارازيتوئيد تخم سن گندم، تخم هاي سن E.maura را نيز پارازيته مي كنند. در بين گونه هاي جمـع آوري و شناسـايي شده در مناطـق گرگان و گنبـد  T. grandis  وT. basalis  از اهميت بيشتري برخوردار هــستند . از  مگس هاي پارازيتـوئيـد سن گندم چندين گونه شنـاسايي شده است كه در بين آنـها
 E. lateralis  و E. oblonga  اهميت بيشتري دارند (رجبي، 1379).

 ــ كنترل طبيعي اين سن توسط دشمنان طبيعي آن به خوبي صورت مي گيرد و خسارت اندك جمعيت هاي آن در مناطق آلوده قابل تحمل است و كنترل شيميايي آن ضروري نيست. در صورت انجام سمپاشي هاي بي رويه عليه سن مائورا و انهدام دشمنان طبيعي آن ، اين سن به آفت خطرناكي شبيه سن گندم تبديل خواهد شد.

 

Eurygaster testudinaria Geoff.

Heteroptera) (Scutelleridae,

 

اين گونه نخستين بار توسط Brown and Eralp (1962)از منطقة تبريز و بر اساس جمع آوري يك نمونة ماده گزارش گرديده است و محقق آن را از منطقة چمستان نور در مازندران همراه با E.maura مشاهده كرده است. اين گونه اهميت اقتصادي ندارد (محقق نيشابوري،1370 و 1372)

 

Dolycoris baccarum L.

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

اين سن در اكثر نقاط كشور فعاليت دارد و علاوه بر گندم و جو، بسياري از گياهان زراعي و درختان ميوه به عنوان ميزبان آن معرفي شده اند. طبق بررسي هاي رجبي(1379) اين گونه از نظر اكولوژيكي داراي دو شيوة زندگي متفاوت است: جمعيتي كه در زيستگاه هاي طبيعي ساكن است و جمعيتي كه به علل اكــولوژيك خــصوصآ به هــنگام كــافي نــبودن غذا در زيــســتــگاه هاي طــبيــعي، جابجـا مي شــود و خــســارت هايي به مزارع مختلف و باغ هاي ميوه وارد
مي كند. اين سن تا دو نسل در سال دارد و زمستان گذراني آن به صورت حشره كامل است.

اكثر زنبور هاي پارازيتوئيد تخم سن گندم و مگس هاي پارازيتوئيد سن گندم به عنوان عوامل كاهش دهندة جمعيت اين گونه نيز معرفي شده اند(رجبي، 1379).

 

Dolycoris penicillatus (Horvath)

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

اين گونه كم و بيش از نقاط مختلف كشور جمع آوري شده است. بر خلاف گونه D.baccarum در زيستگاه هاي طبيعي واقع در ارتفاعات وروي گياهان مرتعي وگندميان ديگر فعاليت دارد و هيچ گاه در مزارع و باغ هاي ميوه خسارت زا نبوده است. اين سن يك نسل در سال دارد و زمستان گذراني آن به صورت حشرة كامل است
(رجبي، 1379).

 

Carpocoris fuscispinus (Horvath)

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

اين سن نيز در اكثر نقاط كشور كه سن گندم فعاليت دارد، وجود داشته و از گياهان مختلف خصوصآ گندم و
جو تغذيه مي كند، اما خسارت آن  اقتصادي نيست. اين سن يك تا دو نسل در سال داشته و به صورت حشرة كامل زمستان گذراني مي كند. بسياري از دشمنان طبيعي سن گندم از روي اين گونه نيز جمع آوري
شده اند(رجبي، 1379).

 

سن آئليا                                                                                             Aelia furcula  Fieb.

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

در بين گونه هاي جنس Aelia ، اهميت اقتصادي Aelia furcula  بيشتر است. اين گونه در اكثر نقاطي كه سن گندم فعاليت دارد يافت مي شود، اما تراكم آن در استان هاي غرب كشور(كرمانشاه، كردستان و همدان) و استان مركزي بيشتر است. طبق بررسي هاي رجبي( 1366 و 1370) اين سن بر روي گندم ، جو، يولاف و چاودار خسارت زا است و در زيستگاه هاي طبيعي خود در ارتفاعات از گياهان خانواده هاي مختلف نيز تغذيه مي كند. زمستان گذراني اين سن به صورت حشرة كامل است و در بهار به گندم زار هاي ديم و آبي مجاور پناهگاه هاي زمستانه ريزش مي كند و تمايلي به مهاجرت هاي دور دست ندارد. سن آئليا مراحل تكاملي خود را به مدت 5-8 روز ديرتر از سن گندم آغاز مي كند و به پايان مي رساند و بر خلاف سن گندم دياپوز اجباري نداشته و 20 درصد از جمعيت حشرات كامل نسل اول آن،  نسل دومي را آغاز مي كنند كه به دليل در دسترس نبودن غذا و مناسب نبودن شرايط جوي، پوره هاي آن در نسل دوم با تلفات شديدي مواجه مي شوند. در برخي از زيستگاه هاي طبيعي، اين سن نسل دوم خود را كامل مي كند(رجبي، 1377 و 1379).

 

                                                                                                    Aelia melanota  Fieb.

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

اين گونه در اكثر نقاط كشور وجود دارد، اما به نظر مي رسد كه بر خلاف A.furcula در مناطق گرم تر و در مزارع آبي بيشتر يافت شود، خسارت اين گونه اقتصادي نيست. اين سن به صورت حشرة كامل زمستان گذراني مي كند و داراي يك نسل در سال است. حشرات كامل نسل اول در صورت مناسب بودن شرايط ممكن است جفت گيري كنند و پوره هاي سن اول و دوم آنها نيز به وجود آيد(رجبي،1379 ).

 

Aelia virgata  Klug

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

تقريبآ در سرتاسر كشور وجود دارد اما جمعيت آن به مراتب كمتر از دو گونة فوق است(رجبي، 1379).

 

Aelia acuminata  L.

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

اين سن از مناطقي كه A.furcula وجود دارد، جمع آوري شده است، اما تراكم آن بسيار اندك بوده و خسارت آن اقتصادي نيست(رجبي، 1379).

 

Aelia rostrata  Boh.

(Pentatomidae, Heteroptera)

 

از بعضي مناطق كشور جمع آوري شده است و اهميت اقتصادي ندارد(رجبي، 1379). 

 

مديريت تلفيقي سن هاي آئليا

ــ رجبي(1379) كاهش جمعيت دشمنان طبيعي سن هاي آئليا و تخريب مراتع و زيستگاه هاي طبيعي آنها را از عوامل كليدي افزايش جمعيت سن هاي آئليا مي داند.

 ــ بسياري از زنبور هاي پارازيتوئيد تخم سن گندم خصوصآ Trissolcus grandis تخم هاي اين سن ها را پارازيته مي كنند. علاوه بر اين مگس هاي پارازيتوئيد سن گندم نيز روي اين سن ها فعاليت مي كنند كه در بين آنها Elomyia lateralis  از اهميت بيشتري برخوردار است.

ــ خسارت سن هاي آئليا اقتصادي نبوده و كنترل شيميايي آنها ضروري نيست و سمپاشي هايي كه براي كنترل سن گندم صورت مي گيرد روي آنها نيز موثر است.

 

   جوربالان زيان آور گندم                                                                                         ابتداي صفحه

 

       شته هاي زيان آور گندم

 شته هاي زيان آور غلات از آفات درجة دوم مزارع غلات به شمار مي آيند. در بعضي سال ها جمعيت و خسارت برخي از گونه ها (خصوصآ شته روسي گندم) افزايش يافته و خسارت قابل توجهي به مزارع گندم و جو وارد مي كنند. طبق گزارش سازمان حفظ نباتات سطح مبارزة شيميايي با شته هاي غلات در سال 1379 حدود 17000 هكتار بوده است كه عمدتآ براي كنترل شته روسي گندم صورت گرفته است(اميني، 1379).

 شته هاي زيان آور غلات را از نظر محل فعاليت بر روي گياه به دو گروه تقسيم مي شوند: الف) شته هايي كه روي ريشة گندم و جو فعاليت مي كنند و اهميت اقتصادي ندارند. ب) شته هايي كه روي  اندام هاي هوايي گياه فعاليت مي كنند و اهميت اقتصادي آنها بيشتر از گروه اول است. اين شته ها علاوه بر خسارت مستقيمي كه دارند، ناقل برخي از بيماريهاي ويروسي گندم و جو نيز به شمار مي آيند. از گروه اول 2 گونه كم اهميت و از گروه دوم 6 گونه كه داراي اهميت بيشتري هستند، به شرح زير معرفي مي شوند(شكل، 6):

 

شته برگ ال                                                                          Anoecia corni (Fabricius)

(Anoecidae, Homoptera)

 

 

 

 

 

شكل6- شته هاي زيان آور غلات

Rhopalosiphum maidis (رديف بالا، سمت راست)، Diuraphis noxia (رديف بالا، سمت چپ)،

Rhopalosiphum padi (رديف وسط، سمت راست)، Sitobium avenae (رديف بالا، سمت چپ)،

Metopolophim dirhodum (رديف پائين، سمت راست) و Shizaphis graminum (رديف پائين، سمت چپ)

 

 

 

اين شته بيشتر در شمال ايران، اطراف كرج و قزوين جمع آوري شده است و فاقد اهميت اقتصادي است. ميزبان اصلي آن درخت ال (Cornus ) اسـت وروي برگ آن ايجاد گـال كرده و سپس به طرف ريشة گـندمـيان مهاجرت مي كند.اين شـته در منـاطـقي كه اين درخت وجود نداشتــه باشـد به صورت پارتـنـوژنـز دائم روي ريشة گنـدمـيان زندگي و توليـد مثـل ميكنند(رضواني،1380).

 

شته گالي نارون                                                                              Tetraneura ulmi (L.)

(Pemphigidae, Homoptera)

 

شته گالي نارون از بيشتر نقاط كشور به ويژه مناطق شمالي جمع آوري شده است و اهميت اقتصادي ندارد. اين شته روي ميزبان اصلي آن كه نارون است ايجاد گال مي كند و سپس روي ريشة گندميان از جمله گندم و جو
 مي رود(رضواني، 1380).

 

شته روسي گندم                                                              Diuraphis noxia (Mordvilko)

(Aphididae, Homoptera)

 

اين شته از سراسر ايران به غير از حاشية شمالي كشور و منطقة مغان جمع آوري شده است(رضواني، 1380).در سال هاي اخير خسارت اقتصادي آن از استان هاي فارس، همدان، اصفهان، كرمان، مركزي، خراسان، تهران، يزد، سيستان و بلوچـسـتان، كرمانـشـاه و لرسـتـان گزارش شده است. در سال 73-1372 به طور غير منـتـظره اي جمعيت آن  به همراه   Rhopalosiphum padiدر استان فارس افزايش يافته و خسارت زيادي به وجود آورده است
(رضواني، 1373). برگ هاي آلوده به اين شته در امتداد طولي خود تاخورده و قرمز تا ارغواني رنگ مي شوند. ميزبان هاي آلوده به اين شته در برابر سرما حساس مي شوند.

اين شته زمستان را روي علف هاي هرز ميزبان در حاشية مزارع به سر برده و در پائيز با سبز شدن محصول روي گندم و جو مي روند. شته روسي در مقايسه با ديگر شته هاي غلات به سرما مقاوم تر است و چنانچه درجة حرارت تا حد 5 درجة سانتيگراد هم كاهش يابد قادر به توليد مثل هست، درصورتي كه اين وضعيت در ساير
 شته هاي غلات به چشم نمي خورد. اين شته در سال هايي كه در پائيز و زمستان درجة حرارت مساعد( بالاتر از صفر) و بارندگي كم باشد توليد مثل آن افزايش يافته و طغيان مي كند(رضواني، 1373). دولتي و همكاران (1374) نيز يافته اند كه با كاهش رطوبت نسبي وبالا رفتن درجة حرارت، تراكم اين شته افزايش مي يابد.

 

شته سبز يولاف                                                               Sitobion avenae (Fabricius)

(Aphididae, Homoptera)

 

اين شته نيز در اكثر مناطق كشور از روي گندميان جمع آوري شده است و گندم، جو و يولاف از ميزبان هاي مهم آن به شمار مي آيند (رضواني، 1380). در مناطق شمالي كشور و مغان جمعيت آن هميشه چشمگير است. اين شته معمولآ با ديگر گونه هاي مهم شته هاي غلات به غير از شته روسي گندم همراه است و اهميت اقتصادي زيادي دارد. برخلاف شته روسي گندم بارندگي و رطوبت براي تكثير و افزايش جمعيت آن مناسب است. در بررسي هاي نوري و رضواني(1373) در استان تهران، مجني و رضواني(1374) در گرگان و  شكاريان و رضواني(1381) در استان لرستان،  و اين گونه در بين شته هاي غلات، يبيشترين فراواني را داشته است.

 

 

                                                                     Rhopalosiphum maidis (Fitch)

(Aphididae, Homoptera)

 

اين شته نيزدر اكثر مناطق كشور وجوددارد. ميزبان آن گندميان مختلف است و بيشترروي جو فعاليت دارد.
جمعيت هاي خسارت زايي از آن به همراه شته روسي گندم و يا ديگر شته هاي غلات مشاهده شده است
(رضواني، 1373و1380).

 

Rhopalosiphum padi L.

(Aphididae, Homoptera)

 

اين شته در اكثر مناطق ايران روي گندميان مختلف جمع آوري شده است و به همراه شته روسي گندم و يا مخلوط با ديگر شته هاي غلات جمعيت هاي خسارت زاي آن مشاهده شده است(رضواني، 1373) و(رضواني، 1380).

 

شتة گلسرخ                                                    Metopolophium  dirhodum (Walker)

(Aphididae, Homoptera)

 

اين شته در اكثر مناطق كشور وجوددارد. در شمال كشور، مغان و اطراف تهران جمعيت آن بيشتر است
(رضواني، 1380). ميزبان اصلي آن گلسرخ است و زمستان به صورت تخم روي آنها است. در بهار پس از گذراندن يك نسل به طرف گندميان مختلف مهاجرت مي نمايند و در اواخر پائيز به سمت گل سرخ باز مي گردند. در بررسي هاي اميرنظري و همكاران(1381) بيشترين جمعيت را در بين شته هاي غلات منطقة كرج داشته است.

 

 

شتة سبزگندم، شتة سمي گندم                                     Schizaphis graminum (Rondani)

(Aphididae, Homoptera)

 

اين شته از روي غلات وديگر گندميان در اكثر نقاط كشور جمع آوري گرديده است( رضواني، 1380). طبق بررسي هاي بنداني(1372) اين شته پرجمعيت ترين گونه در منطقة سيستان بوده است. در سال هاي اخير اين شته در مقايسه با ديگر شته هاي غلات از اهميت كمتري برخوردار بوده است.

 

Sipha maydis Passerini

(Aphididae, Homoptera)

 

اين شته روي گندم و برخي ديگر از گندميان از استان فارس، استان مركزي و اطراف كرج جمع آوري گرديده است (رضواني، 1373). در مقايسه با ديگر شته هاي غلات اهميت چنداني ندارد.

 

مديريت تلفيقي شته هاي زيان آور غلات

ــ در بين شكارگرهاي شته هاي غلات گونه هاي مختلفي از جنس هاي Coccinella، Scymnus ، Hippodomia ، Adalia  از خانوادة Coccinellidae  جمع آوري و شناسايي شده اند كه در كاهش جمعيت شته هاي غلات نقش موثري دارند. در بين بالتوري هاي خانوادة Chrysopidae گونه هايي از جنس Chrysoperla خصوصآ Chrysoperla carnea در كنترل طبيعي شته هاي غلات اهميت دارند. لارو گونه هاي مختلفي از مگس هاي Syrphidae  از شكارگرهاي خوب شته هاي غلات به شمار مي آيند. گونه هايي از عنكبوت هاي شكارگر اين
 شته ها نيز شناسايي شده اند(اميرنظري و همكاران، 1381).

در بين زنبورهاي پارازيتوئيد شته هاي غلات گونه هايي از جنس Aphelinus از خانوادة
   Aphelinidaeو گونه هايي از جنس هاي Aphidius ،   Diaertiella، Ephedrus  ، Lysiphlebus  و Praon جمع آوري و شناسايي شده اند (مصدق ، 1370 ; احمدي و سرافرازي، 1372; بنداني، 1372;
رضواني، 1373 و مجني و بيات اسدي، 1374).

ــ استفاده از ارقام مقاوم يكي از بهترين روش هاي كنترل شته هاي غلات خصوصاً شته روسي گندم است. در رابطه با شناسايي منابع مقاومت و تعيين مكانيسم هاي مقاومت ارقام گندم در برابر شته هايي غلات بررســي هــايــي توسط كاظمي (1368)، احمدي و سرافرازي (1372)، نعمت اللهي و احمدي(1377)، پورحاجي و احمدي(1378)، شكاريـــان و هـــمكاران(1379)، كاظمي و همكاران(1380) و موحدي و همكاران(1381) صورت گرفته است.

ــ ارزيابي دقيق ميزان خسارت و تعيين سطح زيان اقتصادي شته هاي غلات خصوصاً شته روسي گندم يكي از
 نياز هاي اساسي براي مديريت كنترل آنها است و لازم است بررسي هاي دقيقي در اين خصوص صورت بگيرد.

ــ آلودگي مزارع غلات به شته روسي گندم از حاشية مزارع شروع مي شود و شبكه هاي مراقبت مي بايست با
 بازديد هاي منظم اين مزارع را تعيين كنند. در صورت مشاهده آلودگي شديد،  مي توان حاشية اين مزارع را به صورت نواري سمپاشي كرد (رضواني، 1373).  اكسي ديمتون متيل EC 25% ( يك ليتر در هكتار)،
ديمتوات EC 40% ( 5/1 ليتر درهكتار) و پريميكارب WP 50% (يك كيلو در هكتار) و تيومتون EC 25%
( 1-5/1 ليتر درهكتار) از سمومي هستند كه در صورت تراكم شديد شته روسي گندم، توصيه مي شوند
(سازمان حفظ نباتات ،1375 ). 

شپشك ريشة گندم                                                         Porphyrophora tritici (Bod.)

(Margarodidae, Homoptera)

 

نخستين بار صفرعليزاده و بهار(1365) اين شپشك را از همدان معرفي كردند . علاوه بر اين منطقه تا كنون از استان هاي آذربايجان غربي و شرقي، كردستان و كرمانشاه جمع آوري شده است. علاوه بر گندم و جو،  برخي از
علف هاي هرز گندميان نيز به عنوان ميزبان اين شپشك معرفي شده اند. شپشك ديگري با نام علمي
Archangeleskaya  Porphyrophora cinodontisاز روي ريشة مرغ توسط اكبري نوشاد(1373) گزارش
شده است.

شپشك ريشة گندم روي ريشه و طوقة بوته هاي گندم مستقر شده و از شيرة گياهي تغذيه مي كند و فعاليت آن ضعيف شدن و كوتاه ماندن بوته ها را به همراه دارد.

حشرة ماده اين شپشك در اواسط تا اواخر خرداد در خاك تخم ريزي مي كند. دورة جنيني تخم ها طولاني است (حدود 4 ماه). در اوايل مهر ماه به تدريج تفريخ مي شوند و پوره هاي سن1 روي ريشة گندميان مي روند. زمستان گذراني شپشك ريشة گندم به صورت پوره سن 1 در روي بوته ها ويا در خاك است و يك نسل در سال دارد(واحدي و حجت، 1370 و اكبري نوشاد، 1372)

طبق بررسي هاي مردوخي و حيدري(1372) يكي از دلايل افزايش جمعيت اين آفت را در كردستان، ريزش دانه هاي گندم به هنگام برداشت و فراهم شدن امكان تغذية آفت روي تك بوته هاي گندم در اراضي آيش بوده است. در اين شرايط پوره هايي كه در اوايل مهر ماه از تخم خارج مي شوند روي ريشة گندم هاي جوانه زده مي روند و قادرند با تغذيه از آنها از سالي به سال ديگر منتقل شوند.در اين ارتباط واحدي(1374) نتايج مشابهي بدست آورده است.

 

 مديريت تلفيقي شپشك ريشة گندم

جلوگيري از ريزش محصول به هنگام برداشت، شخم پس از برداشت محصول و رعايت تناوب زراعي از بهترين روش هاي كنترل اين آفت است.

 

      بال ريشك داران زيان آور گندم                                                                   ابتداي صفحه

 

چندين گونه تريپس از مزارع گندم و جو كشور گزارش شده اند( مرتضويها و درن، 1356; علوي وكمالي، 1374; علوي، 1379  و مينايي و عاليچي، 1379 ). نام علمي برخي از اين گونه ها به شرح زير است:

 

Haplothrips tritici (Kurdjumov) (Phlaeothripidae, Thysanoptera)

 

Haplothrips aculeatus (Fabricius) (Phlaeothripidae, Thysanoptera)

 

Haplothrips reuteri Karny (Phlaeothripidae, Thysanoptera)

 

Haplothrips flavitibia Williams (Phlaeothripidae, Thysanoptera)

 

Haplothrips niger Osborn (Phlaeothripidae, Thysanoptera)

 

Haplothrips subtilissimus Haliday (Phlaeothripidae, Thysanoptera)

 

Haplothrips tolerabilis Prisner (Phlaeothripidae, Thysanoptera)

 

Frankliniella intonsa (Trybom) (Thripidae, Thysanoptera)

 

در بين گونه هاي فوق H. tritici و   H. aculeatusفراوان ترين گونه ها روي غلات هستند. گونه اول اهميت اقتصادي بيشتري

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:41  توسط کریمی  | 

سن هاي زيان آور گندم                                                                             ابتداي صفحه

بيش از 10 گونه سن زيان آور غلات در ايران جمع آوري و شناسايي شده اند. در بين آنها سن گندم(Eurygaster integriceps Put.) از اهميت اقتصادي بيشتري برخوردار است(شكل 3).

 

سن گندم                                                                        Eurygaster integriceps Put.

(Scutelleridae, Heteroptera)

 

اين گونه مهم ترين آفت كشاورزي كشور ما به شمار مي آيد. به جز مناطق خوزستان، اراضي ساحلي خليج فارس، درياي عمان ، درياي خزر و كويرهاي مركزي فلات ايران، اين آفت در ساير مناطق كشور وجود دارد
(رجبي، 1379). بر اساس ميانگين سطح مبارزة شيميايي با سن گندم طي سال هاي 79-1375  استان هاي فارس، همدان، كرمانشاه، مركزي، كردستان، اصفهان، لرستان و تهران به ترتيب با 24، 7/13، 6/13، 8 ، 9/7، 1/7، 9/4 و 5/4  درصد سهم مبارزه شيميايي با سن گندم در كشور، از مهم ترين مناطق سن خيز كشور به شمار مي آيند.

 سطح مبارزة شيميايي با سن گندم در 25 سال اخير(شكل 2) روند فزاينده اي داشته است به طوري كه اين سطح از 75000 هكتار در سال 1355 به  1200000 هكتار در سال 1380 رسيده است (هيربد، 1380). تخريب مراتع و توسعة ديم زار ها خصوصآ در غرب كشور از مهم ترين دلايل گسترش مناطق انتشار و طغيان سن گندم در سال هاي اخير بوده است(رجبي،1372). در سال هاي اخير 40 -50 درصد سهم مبارزة شيميايي با سن گندم در اراضي ديم استان هاي غربي كشور كه تخريب مراتع در آنها شديد بوده است، صورت گرفته است (بغدادچي، 1371).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


سن گندم هم به صورت كمي( خسارت به برگ، خشك كردن جوانه مركزي، سفيد كردن وخشك كردن سنبله ها و يا قسمتي از آنها توسط سن مادر) و هم به صورت كيفي ( سن زدگي دانه ها توسط پوره ها و سن هاي نسل جديد) خسارت وارد مي كند. طبق يك برآورد نظري در 3 ميليون هكتار اراضي آلوده كشور، در صورت عدم مبارزه با سن گندم حدود 90 هزار تن خسارت كمي و 900 هزار تن خسارت كيفي ايجاد خواهد شد.

طبق بررسي هاي بهرامي(1377) هر سن مادر به طور متوسط 61 جوانه مركزي  و 2/12 سنبله را در شرايط ديم خسارت مي زند و سطح زيان اقتصادي آن 6/1 سن مادر در متر مربع است. در طرح جامع سن گندم كاهش محصول به ازاي هر سن مادر در شرايط ديم 8/43 كيلوگرم و سطح زيان اقتصادي آن 8/1 عدد در متر مربع برآورد گرديده است(بي نام، 1377). طبق بررسي هاي رضابيگي(1379) هر سن مادر در مزارع آبي در شرايطي كه ترميم خسارت صورت نگيرد، 1/3 گرم(حدود 30 كيلو گرم در هكتار) خسارت مي زند و سطح زيان اقتصادي آن حدود 3 عدد در متر مربع است. نور(1381) سطح زيان اقتصادي  سن مادر را در شرايط آبي 7-8 عدد در متر مربع برآورد كرده است.

حد قابل تحمل سن زدگي دانه ها 2 درصد است و دانه هايي كه بيشتر از 2 درصد دانة سن زده داشته باشند فاقد كيفيت نانوايي هسـتند. با افزودن برخي از افزودني هـاي مجاز مي توان اين نرم را كمي افزايـش داد(عسگريان زاده، 1377). بهرام)1377) سن زدگي دانه ها به ازاي هر پوره سن 5 را در زمان برداشت گندم ديم حدود 6/0 درصد برآورد كرده و سطح زيان اقتصادي پوره ها را 3-4 پوره در متر مربع ذكر كرده است. رضابيگي(1379) سطح زيان اقتصادي پوره ها را به طور متوسط 2/8 عدد در متر مربع برآورد كرده است. اين ميزان در ارقام رشيد و سرداري به ترتيب 3/5 و 7/6 و در ارقام فلات و گلستان كه تحمل بيشتري دارند، به ترتيب 8/11 و 6/9 عدد است. نوري(1381) سطح زيان اقتصادي پوره ها را در شرايط آبي 11-12 پوره در متر مربع برآورد كرده است.  

از نظر زيست شناسي، سن گندم سرتاسر تابستان، پائيز و زمستان ( حدود 9 ماه از سال) را در پناهگاه هاي تابستانه و زمسـتانه آن در ارتـفـاعات، زير بوتـــه هاي گــون (Astragalus spp.)، درمـــنـه ( Artemisia spp.)، كــلاه مـير حــسنAcantholimon spp.)) و چوبك (Acanthophillum spp.) و در جنگل هاي بلوط غرب كشور در زير برگ هاي ريزش كرده بلوط و برخي ديگر از درختان و درختچه ها به سر مي برد. اين سن ها دياپوز داشته و در اوايل بهار به مزارع گندم و جو ريزش مي كنند. سن گندم تنها يك نسل در سال دارد(رجبي، 1379).  

 

شكل 3 - سن گندم (Eurygaster integriceps) و نحوة خسارت آن

سن مادر(رديف اول، سمت راست)، خسارت سن مادر( رديف اول، سمت چپ)، جفت گيري سن مادر(رديف دوم، سمت راست)،

تخم(رديف دوم، سمت چپ)، پوره هاي سن 4 و 5 (رديف سوم، سمت راست) و دانه هاي سالم و سن زده(رديف سوم، سمت چپ)

 

مديريت تلفيقي سن گندم

ــ مهم ترين عامل افزايش جمعيت و طغيان سن گندم در 25 سال اخير، تخريب مراتع( خصوصآ در ديم زارهاي كشور) و كشت گندم و جو در مراتع تخريب شده بوده است. اين كار در افزايش وزن، افزايش ميزان تخم ريزي و تبديل سن هاي ساكن مراتع به سن هاي مهاجر، موثر بوده است(رجبي، 1372).

 در سال هاي خشك و كم باران اراضي ديم كم بازده برداشت نمي شوند و يا به دليل كمبود آب، نداشتن تجهيزات مناسب سمپاشي و اقتصادي نبودن مبارزه، كنترل شيميايي سن گندم در آنها صورت نمي گيرد و باعث انتقال جمعيت قابل توجهي از آفت از سالي به سال ديگر مي شوند. جلوگيري از كشت گندم و جو در مراتع تخريب شده و اختصاص دادن اراضي ديم كم بازده به كشت گياهان مناسب ديگر، در كاهش جمعيت اين آفت بسيار موثر است و لازم است به عنوان يك راهكار اساسي، برنامه ريزي هاي لازم در اين خصوص صورت گيرد.

ــ سن گندم دشمنان طبيعي فراواني دارد و در بين آنها زنبورهاي پارازيتوئيد تخم و مگس هاي پارازيتوئيد سن گندم از نظر كاهش جمعيت اين آفت از اهميت بيشتري برخوردارند(شكل4).

 

شكل4- مهم ترين دشمنان طبيعي سن هاي زيان آور غلات

زنبور پارازيتوئيد تخم(Trissolcus grandis) (رديف اول، سمت راست)، تخم هاي پارازيته شده (رديف اول، سمت چپ)، مگس پارازيتوئيد سن گندمHeliozeta helluo) ) (رديف دوم، سمت چپ)، تخم مگس پارازيتوئيد روي بدن سن (رديف دوم، سمت راست)، سن تلف شده در اثر قارچ بيماري زا Beaveria(رديف سوم)

 

    مهم ترين گونه هاي زنبورهاي پارازيتوئيد تخم سن گندم به خانوادة Scelionidae  وجنس Trissolcus تعلق دارند و مهم ترين گونه هاي آن به شرح زيرمي باشند(رجبي، 1359):

Trissolcus grandis Thomson

 

Trissolcus semistriatus Nees

 

Trissolcus vassilievi Mayr

 

Trissolcus rufiventris Mayr

 

Trissolcus basalis Wollaston

 

در بين گونه هاي فوق  T. grandis گونة غالب اين زنبورها در اكثر مناطق كشور مي باشد. ميزان پارازيتيسم تخم توسط اين زنبورها از منطقه اي به منطقة ديگر متفاوت است و در اكثر مناطق كشور اين زنبورها يكي از عوامل كليدي كاهش جمعيت سن گندم به شمار مي آيند. اين زنبورها بيشتر در زير پوستك درختان ميوة سردسيري زمستان گذراني مي كنند و قبل از ورود به مزارع از شهد گل هاي اين درختان تغذيه مي كنند(رجبي، 1379). جلوگيري از سمپاشي هاي بي رويه و ايجاد تنوع در اكوسيستم هاي زراعي از طريق ايجاد باغ و يا كاشت درختاني مثل بيد و بادام و غيره در كنار نهر هاي حاشية مزارع، روشي مناسبي براي حفظ و حمايت اين زنبورها و افزايش كارايي آنها است.

 كنترل بيولوژيكي سن گندم با استفاده از پرورش انبوه زنبورهاي پارازيتوئيد تخم طي سال هاي (43-1325) در ورامين و اصفهان صورت گرفته است(زمردي،1340 و زمردي، 1371). دياپوز اجباري سن گندم و عدم امكان پرورش انبوه آن براي تكثير زنبورها، عدم اطلاع دقيق از بيواكولوژي اين زنبورها و گرايش به سمت استفاده از سموم شيميايي به دليل سهولت كاربرد و كم اطلاع بودن از اثرات جانبي مصرف اين سموم، كنترل بيولوژيكي سن گندم با استفاده از اين عوامل متوقف  شد. از آن زمان تا كنون تحقيقات وسيعي در رابطه با زنبورهاي پارازيتوئيد سن گندم صورت گرفته است. بيواكولوژي اين زنبور ها وپرورش انبوه آنها توسط صفوي(1352)، رجبي و اميرنظري(1367)، تقدسي(1370) و ايراني پور(1375) صورت گرفته و اميرمعافي (1379) سيستم ميزبان- پارازيتوئيد بينT.grandis  و تخم سن گندم را مطالعه كرده است. در رابطه با پرورش انبوه اين زنبورها با استفاده ازتخم سن(L.) Graphosoma lineatum  بررسي هاي در خور توجهي توسط عسگري(1374)، شاهرخي(1376) و عسگري(1380) صورت گرفته است. با استفاده از مجموع اطلاعات بدست آمده درخصوص اين زنبورها، مي توان پرورش انبوه و رهاسازي آنها را به عنوان يكي از روش هاي مبارزه در برنامة مديريت تلفيقي سن گندم مورد استفاده قرار داد.

دستة دوم دشمنان طبيعي سن گندم كه از اهميت زيادي برخوردارند، مگس هاي پارازيتوئيد سن گندم هستند كه به خانواده Tachinidae تعلق دارند. اين مگس ها پوره هاي سنين 4 و 5 و سن هاي بالغ را پارازيته مي كنند و ميزان پارازيتيسم آنها با توجه به شرايط منطقه از 2-25 درصد (در موارد استثنايي تا 40 درصد) گزارش شده است. اسامي علمي گونه هاي مهم مگس هاي پارازيتوئيد سن گندم در زير آمده است:

Heliozeta helluo F. 

 

Phasis subcoleoptrata L. 

 

Ectophasia crassipenis F.

 

Elomyia lateralis Meig.

 

Ectophasia oblonga Role-Desv.

 

در اكثر مناطق كشور  H. helluo گونة غالب مي باشد. در رابطه با بيواكولوژي اين مگس ها بررسي هاي جامعي توسط اميرمعافي(1370) در منطقة كرج، عبادي و جوزيان(1379) در منطقة اصفهان و پيرهادي و رجبي(1381) در لرستان صورت گرفته است.

اين مگس ها پارازيتوئيد داخلي هستند و سيستم تنفسي خود را به سيستم تنفسي ميزبان وصل مي كنند و در شرايط آزمايشگاه نيز به سختي روي بدن سن گندم تخم ريزي مي كنند و پرورش انبوه آنها در شرايط كنوني امكان پذير نيست. حشرات كامل اين مگس ها برروي گياهان شهد داري مثل ازمك ،گشنيز، برخي ديگراز گياهان مرتعي و علف هاي هرز حاشية مزارع تغذيه مي كنند و با تغذيه از اين گياهان ميزان تخم ريزي آنها افزايش مي يابد. بالا بردن كارايي اين مگس ها از طريق ايجاد تنوع در اكوسيستم هاي زراعي،  و حفظ و حمايت آنها از طريق جلوگيري از سمپاشي هاي بي رويه از مواردي است كه در برنامة مديريت كنترل سن گندم مي بايست به آنها توجه كرد.

چند جدايه از قارچ بيماري زاي Beauveria bassiana Vuill.  از سن گندم جداسازي شده است و بررسي هايي در رابطه با حساسيت مراحل مختلف رشدي سن گندم در برابر اين قارچ توسط طلايي و همكاران( 1379) صورت گرفته است.

ــ در بسياري از نوشته ها، كشت جو به جاي گندم، زود كاشت گندم و استفاده از ارقام زودرس گندم، به عنوان يكي از روش هاي موثر در كاهش جمعيت و خسارت سن گندم توصيه شده است. نتايج بررسي هاي رضابيگي(1377) نشان داده است كه زودرسي گندم و كشت جو به جاي گندم به واسطة زودرسي آن در كاهش جمعيت سن گندم چنـدان موثر نيسـت و سن گندم قادر است با ارقام جو كه در شرايط ورامين 7-10 روز زودتر مي رسند خود را تطابق دهد. كاهش وزن سن هاي نسل جديد در مزارع جو نيز نمي تواند عامل چندان موثري در كاهش جمعيت سن گندم باشد زيرا كه با برداشت جو احتمال پرواز سن ها به مزارع گندم بسيار زياد است و اين سن ها قادر اند ضمن وارد كردن خسارت، تغذية خود را نيز كامل كنند.

ــ برداشت سريع گندم يكي ديگر از روش هاي توصيه شده براي كاهش جمعيت و خسارت سن گندم است. طبق بررسي هاي رجبي(1372) سن هاي نسل جديد به هنگام ظهور حدود 70 ميلي گرم وزن دارند و در زمان رسيدن محصول، وزن آنها به 113 ميلي گرم و در زمان مهاجرت آنها به پناهگاه هاي زمستانه وزن آنها به 130-150
ميلي گرم مي رسد. از طرفي قسمت اعظم سن زدگي دانه ها توسط سن هاي نسل جديد ايجاد مي شود و بيشترچربي ذخيره شده در بدن سن ها، حاصل تغذية آنها در اين دوره است. برداشت سريع گندم ضمن ايجاد تلفات در جمعيت پوره هايي كه در مرحلة رسيدن گندم  كامل نشده اند، كاهش سن زدگي، كاهش وزن سن ها و در نتيجه تلفات بيشتر آنها در پناهگاه هاي زمستانه را به همراه خواهد داشت. طبق بررسي هاي حق شناس و همكاران(1377) در منطقة چهار محال و بختياري، در سال هاي اخير سن هاي نسل جديد قبل از رسيدن و برداشت محصول، به سمت پناهگاه هاي تابستانه پرواز  مي كنند. در چنين مناطقي، اين روش كارايي لازم را نخواهد داشت.  

ــ در رابطه با مقاومت ارقام گندم به سن گندم تـحـقـيـقـات زيادي در كشور صورت گرفته است. عبـدالـلهي(1367)، طلايي(1369)، حيدري و همكاران(1376)، رضابيگي(1373)، نجفي(1376)، آينه(1377)،
فتحي پور (1377)، رضابيگي(1379)، زماني(1381)، غديري(1381) و بهرامي نژاد و همكاران(1381) بررسي هايي در اين ارتباط انجام داده اند وتفاوت هايي در مقاومت ژنوتيپ هاي بررسي شده در برابر اين آفت يافته اند. طبق
بررسي هاي رضابيگي(1379) ارقام حساس به سن گندم خصوصيات مرفولوژيكي و زراعي مشتركي دارند و اكثر ارقام  گندم ديم خصوصآ رقم سرداري كه در سطوح وسيعي از ديم زارهاي غرب كشور كشت مي گردد، داراي چنين خصوصياتي مي باشند. بررسي هاي رضابيگي(1379) و زماني و همكاران(1381) نشان داده است كه سن گندم ازگرانول هاي ريز نشاستة اندوسپرم دانه بيشتر تغذيه مي كند و ارقام گندمي كه در اندوسپرم دانة خود گرانول درشت نشاستة بيشتري داشته باشند و به هنگام تغذية سن گندم گرانول ريز كمتري از دست بدهند، مقاوم تر هستند. رضابيگي(1379) براي ارزيابي و انتخاب ارقام مقاوم به سن گندم مدل مناسبي را ارايه نموده است. معرفي ارقام پر محصول و مقاومي كه با شرايط اقليمي مناطق مختلف كشور سازگار باشند، در كاهش جمعيت سن گندم و افزايش سطح زيان اقتصادي اين آفت موثر است.

ــ استفاده از سموم شيميايي در حال حاضر به عنوان موثرترين روش كنترل سن گندم در ايران و ديگر كشورهاي سن خيز دنيا عموميت دارد. آستانة زيان اقتصادي يا نرم مبارزه با سن گندم در شرايط ديم و آبي در جدول(1) آمده است.براي تصميم گيري در خصوص ضرورت يا عدم ضرورت سمپاشي، تعيين تراكم جمعيت سن گندم و روش نمونه برداري اهميت زيادي دارد. معين نميني و همكاران(1379) روش نمونه برداري دنباله اي را براي اين كار ارزيابي كرده اند. سمومي كه پس از برآورد دقيق جمعيت آفت و تشخيص ضرورت مبارزه توصيه مي گردد فنيتروتيون EC 50% (1 ليتر درهكتار)، فنتيون EC 50% (1 ليتر درهكتار)، تري كلرفون 80% SP (2/1 كيلو درهكتار)، دلتامترين EC 2.5% (300 ميلي ليتر درهكتار) مي باشند. طبق بررسي هاي شيخي(1379) در بين سموم فوق فنيتروتيون غير انتخابي عمل مي كند و انتخابي ترين حشره كش براي كنترل سن مادر و پوره ها تري كلرفن است كه اثرات چندان نامطلوبي روي دشمنان طبيعي ندارد. سموم پايرتروئيدي مثل دلتامترين براي زنبورهاي پارازيتوئيد تخم خاصيت دوركنندگي دارند و در مرحلة سن مادر توصيه نمي شوند اما اين سم اثرات كنترل كنندگي خوبي روي پوره ها دارد.

ــ بدنبال نتايج بدست آمده از اجراي طرح جامع سن گندم كه توسط بخش تحقيقات سن گندم و با همكاري سازمان حفظ نباتات در 8 پايلوت كشور اجرا گرديد، سن گندم از يك آفت عمومي به يك آفت همگاني تبديل شد. آفات عمومي آن دسته از آفاتي به شمار مي آيند كه تمام عمليات مبارزه و هزينه هاي انجام آن به عهدة دولت است، اما در خصوص آفات همگاني دولت نقش حامي و هدايت كنندگي را داراست و انجام عمليات مبارزه و پرداخت هزينه هاي آن به عهدة كشاورز است. اين طرح در ارتقاي دانش و آگاهي كشاورزان و افزايش مشاركت آنها در نمونه برداري ها و تصميم گيري ها براي انجام مبارزه، موثر بوده و طي مدت زمان انجام آن، كاهش سمپاشي هاي هوايي و افزايش سمپاشي هاي زميني در مناطق آلوده به اين آفت را به همراه داشته است.     

 

    جدول 1- سطح زيان اقتصادي يا نرم مبارزه با سن گندم در مزارع گندم كشور

 

نرم مبارزه با پوره
(تعداد در متر مربع)

نرم مبارزه با سن مادر
(تعداد در متر مربع)

شرايط مزرعه

عملكرد

نوع كشت

3-4

1

كمتر از 2 تن

ديم

4-5

3

بيشتر از 2 تن

4-5

3

كمتر از 3 تن

آبي

6-7

4-5

بيشتر از 3 تن

 

8-9

6-7

گندم فلات، آزادي، گلستان و نويد

 

 

 

به جز سن (E.integriceps ) ساير سن هاي زيان آور غلات، كه در درجة دوم اهميت قرار دارند به شرح زير
 مي باشند(شكل 5):

 

شكل5- برخي از سن هاي زيان آور غلات(Pentatomidae)

سن آئليا (Aelia furcula ) (بالا)، سن ( Carpocoris fuscispinus) (وسط)، سن (Dolycoris sp. ) (پائين).

 

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:40  توسط کریمی  | 

مقـدمـه                                                                                                 ابتداي صفحه

گندم عمده ترين محصول زراعي كشور است. سطح زير كشت گندم آبي و ديم كشور در سال 1380 به ترتيب27/2 و51/3 ميليون هكتار و متوسط عملكرد آن در شرايط آبي و ديم به ترتيب 3 و 7/0 تن در هكتار بوده است. نرخ خودكفايي گندم در سال هاي مختلف بين 60-80 درصد نوسان داشته است. در صورتي كه متوسط عملكرد در شرايط آبي و ديم به ترتيب تا سطح 8/4 و16/1 تن در هكتار افزايش يابد، خودكفايي در توليد اين محصول تحقق خواهد يافت(كشاورز و همكاران، 1380).

مهم ترين عوامل تآثيرگذار در كاهش عملكرد گندم كشور به شرح زير مي باشند(آهون منش،1371):

      ×        پايين بودن آگاهي و دانش علمي و عملي كشاورزان

      ×        نارسايي در تآمين و توزيع به موقع نهاده هاي كشاورزي(بذر، كود، سم و  …)

      ×        بالا بودن ميزان ضايعات در مراحل مختلف توليد

      ×        محدود بودن منابع آب و يا عدم وجود نظام صحيح آبياري در اغلب مناطق كشور

      ×        خسارت آفات، بيماريهاي گياهي، علف هاي هرز و عدم مديريت صحيح كنترل آنها

      ×        عدم مصرف صحيح و بهينة كودهاي شيميايي و يا كمبود و عدم توزيع به موقع آنها

      ×        كاربرد غير اصولي و نامنظم ماشين آلات و ادوات كشاورزي

      ×        عدم توسعة مكانيزاسيون كشاورزي در بسياري از نظام هاي بهره برداري

      ×        كمبود وسايل، ابزار و اعتبار در زمينه هاي مختلف تحقيق، ترويج و آموزش كشاورزي

      ×        كمبود سرمايه گزاري در توليد محصولات كشاورزي

      ×        نارسايي سياست ها و برنامه هاي كشور براي توليد محصولات كشاورزي

 

 آفات گندم  و اهميت اقتصادي آنها                                                               ابتداي صفحه

در اكوسيستم هاي زراعي كشور كه گندم و جو بستر زيست را تشكيل مي دهند، عوامل زنده و غير زنده اي در توليد محصول تآثيرگذار هستند كه انسان براي بدست آوردن محصول بيشتر مدام آنها را تغيير مي دهد. شناخت اين عوامل و روابط متقابل بين آنها در حفظ تعادل كمي و كيفي گونه هاي تشكيل دهندة يك اكوسيستم اهميت بسيار زيادي دارد. در ايران بيش از 70 گونه حشرة گياه خوار شناسايي شده اند كه به عنوان مصرف كنندگان اوليه از گندم و جو تغذيه مي كنند. اين حشرات گياه خوار، خود مورد تغذيه حشره خواران (حشرات انگل، انگل هاي بالقوه و شكارگران) كه مصرف كنندگان ثانوية هستند، قرار مي گيرند. اتلاق واژة آفت به گونه هايي كه زيان اقتصادي ندارند جايز نيست و تلاش براي حذف اين گونه ها، نابودي دشمنان طبيعي آنها، طغيان احتمالي آفات بالقوه و كاهش تنوع زيستي در اكوسيستم هاي زراعي را به همراه خواهد داشت.

گسترش و طغيان سن گندم در اثر تخريب مراتع به عنوان زيستگاه هاي دائمي اين حشره و تبديل آنها به اراضي ديم كم بازده و فراهم آوردن بستر زيست مناسب تر براي تغذيه و توليد مثل آن، مثال خوبي براي نشان دادن چگونگي ايجاد يك آفت در اثر تغيير اكوسيستم توسط انسان است. 

 محدود بودن دامنة ميزباني آفات غلات و مكان زمســـتان گذراني تعداد زيادي از آنها كه در خاك و بقــاياي محصول صورت مي گيرد،  موجب مي شود كه جمعيت اكثر اين آفات، با تناوب زراعي و انجام عمليات زراعي پس از برداشت، به مقدار قابل توجهي كاهش يابند. عليرغم اين مسئله، حدود 15 گونه از حشرات زيان آور گندم و جو را مي توان نام برد كه به عنوان آفات درجة اول و دوم، زيان اقتصادي قابل توجهي به اين محصولات وارد مي كنند.

خسارت ناشي از آفات، بيماريها و علف هاي هرز در كشور ما حدود 30-35 درصد برآورد گرديده است كه
10-12 درصد آن به حشرات زيان آور اختصاص دارد. بدين معني كه با مديريت كنترل اين عوامل، مي توان
10-12 درصد عملكرد واقعي گندم را افزايش داد و آن را به حداكثر عملكرد قابل دسترس كه در شرايط ديم و آبي به ترتيب 4 و 14 تن در هكتار ذكر شده است، نزديك تر ساخت.

راهكارهاي توصيه شده براي مديريت منطقي كنترل آفات در مزارع گندم و جو كشور، مبتني بر استفاده از
 روش هاي غير شيميايي است. كنترل شيميايي سن گندم به عنوان مهم ترين حشرة زيان آور مزارع گندم و جو كشور كه به تفصيل به آن پرداخته خواهد شد، از اين قاعده مستثني است. طبق استنتاجي از  گزارش عملكرد فعاليت هاي سازمان حفظ نباتات  در سال 1378، سالانه در سطحي معادل 22-25 درصد كل اراضي گندم كشور، براي كنترل حشرات زيان آور مبارزة شيميايي صورت مي گيرد(1200000 هكتار براي كنترل سن گندم و حدود 75000 هكتار براي كنترل ساير حشرات زيان آورگندم). ميانگين مصرف آفت كش ها در اين محصول حدود
4/0- 5/0 كيلوگرم در هكتار است كه2/0-25/0 كيلوگرم آن به حشره كش ها اختصاص دارد و اين ميزان در مقايسه با ميانگين مصرف آفت كش ها در درختان ميوه(5/9 ليتر درهكتار)، برنج (7/18 ليتر در هكتار)، پنبه(9 ليتر در هكتار) و چغندر قند(1/8 ليتر در هكتار) مقدار قابل توجهي نيست(سازمان حفظ نباتات، 1378).

 عليرغم اين مسئله سياست جاري وزارت جهاد كشاورزي و ديگر سياست گزاران توليد گندم كشور، رسيدن به كشاورزي پايدار(توليد بهينه و مستمر محصولات كشاورزي با حفظ و يا حداقل زيان وارده به محيط زيست) است وخودكفايي در توليد گندم و كاهش ســطوح مبارزة شــيمــيايي با آفات گندم، از مهم ترين برنامه هاي بخش كشاورزي و زير بخش هاي تابع آن( سازمان حفظ نباتات و موسسة تحقيقات آفات و بيماريهاي گياهي) مي باشد.

در اين مجموعه نكات مهم و كليدي در رابطه با مناطق انتشار، خسارت، زيست شناسي و مديريت كنترل آفات مهم گندم و جو كشور، به اختصار بيان شده است و تصاويري در رابطه مهم ترين آفات گندم و جو ارايه شده است. براي كسب اطلاعات بيشتر و جزئيات دقيق تري در خصوص اين آفات مي توان به منابع و مراجع علمي مورد استفاده در اين نوشته، مراجعه كرد.

 

راست بالان زيان آور گندم                                                                             ابتداي صفحه

      تا كنون چندين گونه ملخ كه ميزبان آنها گندم ذكرگرديده است، جمع آوري و شناسايي شده اند. در بين اين ملخ ها گونه هاي زيرحائز اهميت مي باشند(شكل 1):

 

 

ملخ مراكشي                                                  Dociostaurus maroccanus (Thunb.)

                                                                                               (Acrididae, Orthoptera)

 

 

مناطق زيست اين ملخ در ايران، دامنه هاي كوه هاي البرز و زاكرس در شمال غربي ، شمال شرقي، غرب، جنوب و جنوب غربي كشور مي باشد و در مناطق مركزي ايران بندرت ديده مي شود. گياهان زراعي مختلف خصوصآ غلات به عنوان ميزبان آن ذكر شده است و بيشتر از ساير ملخ هاي بومي ايران كه ميزبان آنها گندم و جو ذكر شده است، خسارت زا است(غزوي، 1379).

 اين ملخ در خاك هاي رسي سفت و عاري از پوشش گياهي تخم ريزي مي كند و قسمتي از تابستان، پائيز و زمستان (حدود 9 ماه از سال) را به صورت تخم سپري مي كند و يك نسل در سال دارد. خاك نرم و پوشش گياهي انبوه از تخم گذاري، افزايش جمعيت و تبديل حالت انفرادي به گله اي آن جلوگيري مي كند(غزوي، 1379). در بعضي از سال ها جمعيت هاي قابل توجهي از اين ملخ در كانون هاي دائمي آن مشاهده مي شود اما به محض مشاهدة افزايش جمعيت و ايجاد گله در كانون ها، توسط عوامل اجرايي سازمان حفظ نباتات كنترل مي شوند.

 

ملخ صحرايي                                                            Schistocerca gregaria  (Forsk.)                                                                                                   (Acrididae, Orthoptera)

 

كانون هاي دائمي اين ملخ در افريقا، عربستان، هندوستان و پاكستان قرار دارد و تحت شرايط خاصي از فاز انفرادي به فاز گله اي تبديل شده و به مناطق ديگر از جمله ايران حمله مي كنند. اين ملخ دامنة ميزباني وسيعي داشته و گندم و جو نيز از گياهان ميزبان آن به شمار مي آيد.

اين ملخ در سال هايي كه حالت گله اي آن به ايران حمله كرده است تا دو نسل در سال ايجاد كرده است (بهداد،1375). درسال هاي اخير شاهد حملة دسته هاي مهاجر اين ملخ به ايران نبوده ايم. فاز انفرادي اين آفت در سيستان و بلوچستان و حاشيه درياي عمان و خليج فارس نيز وجود دارد كه در صورت مساعد بودن شرايط محيطي افزايش جمعيت داده و به زراعت هاي هم جوار محل زيست خود خسارت وارد مي سازند (رفيعي، 1372 و غزوي و جمسي، 1373).

 

ملخ آسيايي                                                                                   Locusta migratoria L.

                                                                                                  (Acrididae, Orthoptera)

 

 

فاز انفرادي اين ملخ در اكثر نقاط ايران وجود دارد و گندم و جو نيز به عنوان ميزبان هاي اين ملخ چند ميزبانه ذكر شده است. اولين گزارش حمله آن به ايران در سال 1325 بوده كه از خاك روسيه به نواحي شمالي ايران حمله كرده است (بهداد، 1375 ). در سال هاي اخير اين ملخ خسارت هاي شديدي به مزارع نيشكر و برنج خوزستان وارد نموده است. زمستان گذراني اين ملخ به صورت تخم است و در شرايط خوزستان تا 3 نسل در سال ايجاد مي كند(خواجه زاده،1381) .

برخي ديگر از ملخ هاي بومي در ايران وجود دارند كه گندم و جو ميزبان آنها ذكر شده است و در برخي
سال ها خسارت هاي قابل توجهي به غلات وارد مي كنند. اسامي علمي مهم ترين آنها به شرح زير مي باشد:

 

Dociostaurus  crassiusculus (Pantel) (Acrididae, Orthoptera)

 

Dociostaurus  hauensteini Bolivar (Acrididae, Orthoptera)

 

Ramburiella turcomana (F.W.) (Acrididae, Orthoptera)

 

Calliptamus barbarus Costa (Acrididae, Orthoptera)

 

Calliptamus turanicus (L.) (Acrididae, Orthoptera)

 

Oediopoda miniata (Pall) (Acrididae, Orthoptera)

 

Ailopus talassinus (Acrididae, Orthoptera)  

 

Pyrgodera armata (F.W.) (Acrididae, Orthoptera)

 

Tettigonia viridissma (L.) (Tettigonidae, Orthoptera)

 

Decticus albifrons (F) (Tettigonidae, Orthoptera)

 

 

شكل 1- مهم ترين ملخ هاي زيان آور غلات

ملخ آسيايي(Locusta migratoria ) (بالا)

ملخ صحرايي(Schistocerca gregaria ) (پائين)

 

 

   مديريت تلفيقي ملخ هاي زيان آور گندم

ــ پرندگان مخـتلف از شـكارگران عمومي ملـخ ها به شمار مي آيند. لارو چند گونه از سوسك هاي جنس
 Meloe و چند گونه از سوسك هاي جنس Mylabris گزارش شده اند كه از تخم ملخ ها تغذيه مي كنند. زنبور
Scelio flavibabis M.  از پارازيتوئيد هاي مهم تخم ملخ ها به شمار مي آيد(خواجه زاده، 1381) و گونه هايي از مگس هاي Tachinidae نيز گزارش شده اند كه پارازيتوئيد پوره ها و حشرات كامل ملخ ها هستند.

ــ ملخ مراكشي زمين هاي عاري از پوشش گياهي و خاك سخت و كوبيده شده را براي تخم گذاري انتخاب
مي كند و چراي بي روية دام در مراتع باعث از بين رفتن پوشش گياهي و كوبيده شدن زمين مي شود و نقاط مناسبي را براي به وجود آمدن حالت گله اي ملخ فراهم مي كند (سلطاني، 1362 و غزوي، 1379). كشت زمين هاي لخت و بالا بردن ميزان پوشش گياهي در مناطق زيست ملخ مراكشي، در جلوگيري از افزايش جمعيت آن موثر است(غزوي، 1379). 

ـــ در مديريت تلفيقي ملخ هاي بومي زيان آور كشور شناسايي كانون ها و مناطق نشو و نماي اين ملخ ها اهميت فراواني دارد. در سال 1378 عمليات ديده باني و مبارزه با ملخ هاي بومي و ملخ صحرايي در سطح 118000 هكتار توسط عوامل اجرايي سازمان حفظ نباتات صورت گرفته است (سازمان حفظ نباتات، 1378).

براي كنترل شيميايي ملخ هاي زيان آور،  سموم فنيتروتيون ULV 96% ( 4/0- 5/0 كيلودر هكتار)، مالاتيون ULV 96%  (7/0- 5/1 كيلو در هكتار)، فنيتروتيون EC 50% (1 ليتر درهكتار) و ديفلوبنزورون ULV 95% (300 ميلي ليتر در هكتار) و طعمة مسموم ( ليندين WP 25% + 100 كيلو سبوس گندم ، برنج يا ذرت+ آب به اندازة مرطوب شدن) به مقدار 25-50 كيلو گرم در هكتار به محض خروج پوره ها تا زمان ظهور ملخ هاي كامل، مورد استفاده قرار مي گيرند( سازمان حفظ نباتات، 1375).

ــ در كشورهاي توسعه يافته، از عوامل بيماري زاي حشرات ( قارچ ها و پروتوزوئرها) براي كنترل ملخ هاي زيان آور استفاده مي كنند. در ايران نيز تحقيقاتي براي جداسازي، شناسايي و بررسي كارايي آزمايشگاهي اين عوامل صورت گرفته است

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:39  توسط کریمی  | 

سوسانو

 

برای دیدن سایر عکس ها به ادامه ی مطلب بروید ....... 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:17  توسط کریمی  | 

سوسانو

 

برای دیدن سایر عکس ها به ادامه ی مطلب بروید ....... 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:17  توسط کریمی  | 

دختری به نام... سوسانو

حلوای تن تنانی ...
۲باره سلام

عیدتونم مبارک

فک نمی کردم دیگه اینجا رو باپم

ولی۳تا دلیل خوب داشتم

۱.به  خاطر اینگه دلم خیلی براتون تنگ شده بود

۲. امروز اخرین قسمت سریال مورد علاقم بود

و سومین و اخرین دلیلمم این بود که دلم نیومد تنها یی با این سریاله به حالم و چون لینک درست حسابیم واسه دانلودش نه تو اینترنت نه تو اونترنت وجود خارجی نداشت

اینو واسه عیدی می زارم

Boys Over Flowers 꽃보다 남자 (Vietsub ep 25 (End)+ MV - ratings 34.8 )

لینکای دانلودی توی ادامس

من خودم با این لینکا دانلودیدیم خوب بود فقط باید برنامه ۷ زیپ داشته باشین

ادامه...

پی اس:

مرسی از همه دوستانی که سر زدن

۱۳به در به همتون خوش بگذره

من خیلی وقت نمی کنم اینجا سر بزنم ولی اگه مطلب خواستی می خواین توی نظرا بگین

راستی از همه کسایی که خواستن تبادل لینک داشته باشن تشکر میکنم

در اولین فرصت همتونم می لینکم

بهتون خوش بگذره برین ادامه

اینم یه عکس متحرک از ۲ تا شخصیت مورد علاقم

جاندی و جونپیو

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  88/01/13ساعت 1:6 قبل از ظهر  توسط انی  |  5 نظر

سلام

خوبین دوست جونا

مرسی که سر زدین

من هنوزم نمی تونم بیام بلاگفا

دیگه فک نکنم اینجا رو هم باپم

خیلی خوشحال شدم دوستای خوبی مثه شما پیدا کردم

راستی ملیکا ای دیه منو داره

این سریالرو هم کا بی اس ۲ دو شنبه و سه شنبه ساعت ۱۰ می زاره

راستی بلاگ من قالب خیلی خوشلی داشت

یه مدت بهش نرسیدم این طوری شده

بهتون خوش بگذره عیدتونم از حالا مبارک

راستی من گهگاه اینجا می اپم البته خیلی کم نه مثه گذشته

 

http://susano.mihanblog.com

خوش باشین و واسه همیشه بای

+ نوشته شده در  87/12/17ساعت 3:29 بعد از ظهر  توسط انی  |  11 نظر

سلام

ببخشید من نمی تونم بلاگفاو وبلاگاشو با دی اس الم باز کنم

الانم دارم با دیل اپ براتون اپ می کنم

از همه کسایی که نظر دادن واقعا تشکر می کنم

به محض اینکه سیستمم درست شد خبرتون می کنم

اینا رو هم قبلا اپیده بودم

راستی اگه باهام کار داشتین به ایدیم میل بزنین

من فقط وبلاگ اناهیتا رو میتونمم باز کنم

فعلا بای

امروز یه سری عکس متحرک از سوسانو می زارم ماله جدید ترین سریالشه

۶تا هستش

۱.

سوسانو 1

سوسانو 1

بخیش تو ادامه...

پی اس: اینو واسه سارا  جونم می زارم

 همه کسایی که سوسانو رو دوست دارن

 اگه پی سیم درست شه کلی عکس خوشل براتون می زارم

نظر یادتون نره

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/11/24ساعت 5:35 بعد از ظهر  توسط انی  |  36 نظر

سلام

اول منم مثله همه ی ایرانیا و دوست جونای خوبم پرتاب ماهواره امیدو به همه تبریک می گم

برای دیدن موقیت کنونی ماهواره امید روی لینک زیر کلیک کنین

موقعیت ماهواره امید

 

و بعد...

 قبل از اینکه کلیپو بزارم یه خبر دست اول بهتون بدم...

رین بی بعد از بازیش توی فیلم مسابقه سرعت در حال بازی در یه فیلمه جدید به اسم نینجای قاتله عکساشو بعدا می زارم

فعلا اینو داشته باشین

رین در نینجای قاتل

رین در نینجای قاتل

فعلا یه کلیپ از رین می زارم

خیلی باحاله اسمشم sad tango هستش

حجمش کمه 1.42 MB فرمتش FLV هست اگه ازش خوشتون اومد بگین حجم بالاتراشم بزارم

ادامه...

پی اس : چون ۳ نفری که گفته بودن چی بزارم ۳ تا نظر متفاوت داشتن

به ترتیب با کلیپ رین که میترا جون اول گفته بود شروع می کنم 

بقیشم واسه پستای بعدی

راستی تیترو داشتین

نظر یادتون نره...

راستی از همه کسایی که نظر دادن تشکر میکنم


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/11/20ساعت 10:30 بعد از ظهر  توسط انی  |  26 نظر

یه خبری یه خبری ...

کلی عکس از سوسانو(هان های جین) پیدا کردم محشرن

امروز چند تاشو براتون می زارم

بخیشم بعدا...

 ۱.اینجا لباسش خوشکله

سوسانو1

۲.اینجام عروس شده

سوسانو

سوسانو 2

بخیش توی ادامس...

بنظرینا

پی اس:پست بعدی رو از سوسانو بزارم یا boys before flowers یا عکسای متحرک سوسانو(عکسا مال اخرین سریالشه اگه بدونین چخده ...) البته یه کلیپ باحال از رینم هستا اگه بخواین واسه دانلود میزارم؟

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/11/19ساعت 1:50 بعد از ظهر  توسط انی  |  21 نظر

سلام دوستای گلم

خوبین که ایشاالله؟

می رم سر اصل مطلب این روزا اسم سریال Boys Over Flowers  حسابی سر زبوناس

خوب حالا ...

براتون یه کلیپ از این سریال میزارم ...

فقط اگه می خواین عاشقش نشیش دانلودش نکیکن(این یه وارنینگ بود)

یه سری عکسم ازش میزارم...

۱. این عکسش بزرگه از لینک زیر برید ببینین (صحنه هایی از همین کلیپس)

Boys Over Flowers

۲.

Boys Over Flowers2

۳.

عشق

Boys Over Flowers3

برا لینک دانلود برین بهههههههههههههههههههههه ادامه...

نظر یادتون نره

پی اس: اینم یه عکس متحرک واسه اناهیتا جونم

فکر کنم از این پسره خوشت میومد

(امیدوارم اشتباه نکرده باشم)

مخصوص اناهیتا جونم

عکس


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/11/18ساعت 1:9 قبل از ظهر  توسط انی  |  16 نظر

سلام

وای یه سری خبر توپه توپ دارم

در مورد نامزدای ۴۵ امین جوایز بایک سانگه

اوه مای گاد

معرکس

مراسم ۲۷ فبریه تو المپیک پارک سیول برگزار میشه(۲۲ فوریه هم مراسمه اسکاره)

جوایز بایک سانگ

خوب یه توضیح مختصر واسه اونایی که حوصله ی  رفتن به ادامه رو ندارن

اونایی هم که مفصل خبر می خوان برن ادامه(عکسا تو ادامه هستا)

خوب توی بخش درامای تی وی

نامزدهای بهترین بازیگر مرد:(مهشاد جون سونگیم هست)

Kim Myung Min, Song Seung Hun, Lee Joon Ki, Park Yong Ha and Song Il Gook

نامزدهای بهترین بازیگر زن:

Kim Hye  Ja, Moon Geun Young, Kim Ji Soo, Han Ye Seul and Han Ji Hye

توی بخش فیلمای سینمایی

نامزدهای بهترین بازیگر مرد:

Ha Jung Woo, Kim Joo Hyuk, Song Kang Ho, Joo Jin Mo and Sol Kyung Gu

نامزدهای بهترین بازیگر زن:

 Kong Hyo Jin, Kim Hae Sook, Son Ye Jin, Kim Min Sun and Soo Ae

خوب حالا مفصلا برین تو ادامه...

بنظرین

پی اس : تا حالا طبق اخرین نظر سنجی ها محبوب ترین کاراکتر توی سریال پسران قبل از گلها ( Boys Before Flowers) گو جون پیو  با بازیه لی مین هو(Lee Min Ho) هستش


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/11/17ساعت 1:17 قبل از ظهر  توسط انی  |  16 نظر

سلام این هفته همه جا تولد یانگوم بود

اول از همه کسایی که منو دعوت کردن تشکر می کنم فکر کنم همه جا سر زده باشم ولی اگه جایی یادم رفته باشه برم از همین جا روی گلشونو می ماچم

و بعد...

من از قبل یه پست اماده کرده بودم

ولی به دلایلی که قبلا گفتم نتونستم به موقع بزارم 

به جاش امروز میزارم امیدوارم خوشتون بیاد

چند تا عکس از یانگوم جونم

۱.

یانگوم جون تولدت مبارک

یانگوم1

http://xs.to/xs.php?h=xs136&d=09063&f=gjxf583.png

۲.

یانگوم جون تولدت مبارک

یانکوم

نظر یادتون نره 

بخیش تو ادامه...

پی اس: راستی من رفتم بلاگ نوید اینا اپ کنم ولی وارد نشد


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/11/16ساعت 1:44 بعد از ظهر  توسط انی  |  11 نظر

سلام

اول برای شادی روح همه رفتگان از جمله هه موسو شب جمعه ای یه فاتحه بفرستین

خب برای شادی روحش یه چند تا عکس از پشت صحنه میزارم

خب می دونین چرا اینقدر غم انگیزانه دارم می اپم

به ۱۰۰۲ دلیل :اولینش اینه که اینترنتم از یه حلزونه پا به ماهم یواش تر کار میکنه

دومیش اینه که سایت اپلود عکسا باز نمی کنه

سومیش اینه که می خوام برم اون یکی وبلاگ پیش نوید اینا اپ کنم ولی با این سرعت چشمم اب نمی خوره

چهارمیش اینه که با این سرعت عمرا بتونم برم وبلاگ بچه ها سر بزنم

پنجمیش اینه که اگه نرم وبلاگ برو بچس بهشون خبر ندم اونا نمی فهمن من اپم که

ششمیش اینه که وای روم به تیفال یادم نبود باید پیش فرناز اینام اپ کنم(فرناز جون اگه صدای منو میشنوفی بدون می خوام بیام نمیشه)

پیام بازرگانی: هنوز به سایت اپلود وارد نشدیم

هفتمیش اینه که اگه اوضاع همین طوری پیش بره میرم موهتاد میشم (حالا همه گریه)بعد پوست صورتم خراب میشه نمی تونم تو هیچ مجلسی شرکت کنم(های های های )

پیام بازرگانی: اخه ما که مواد بی کلاس استفاده نمی کنیم که باید یه چیز تاثیر گزاری باشی

هشتمیش اینه که شنبه تولد یانگوم جونه منم تولد دعوتم ولی با اوصاف نمیتو(من مامانمو می خوام)

.

.

.

پیام بازرگانی: اگه می خواستم همشو بگم پهنای باندمون می گرفت باید از لوله باز کن استفاده میکردم

و بالاخره هزارو دومین دلیل و مهمترینشم اینه که هواشناسی گفته داریم به دهه ی زجر نزدیک میشیم

اونوختشم تی وی ایران مثه همیشه قراره هنگ کنه

یعنی میشه برنامه کودک : سرندی پیتی و می تی کومانو...

سریالای تی وی: کلید اسرار (که همون نقش سرندی پیتی رو واسه بزرگ سالان اجرا می کنه)و...

وای اگه این سایت اپلود باز میشد این همه دری وری نمی نوشتم

ساعت ۳:۵۳ دقیقه تعد از ظهره میرم بعد میام ببینم کی میشه اپید

خب بالا خره شد

اول همون طور که گفتم از هموسو میزارم

هموسو و یوها

هموسو1

 هموسو تو اب

هموسو2

بخیش تو ادامه ...

کمه ولی ارزش دیدنو داره

بنظرین

پی اس:این ارنجیفات بولین امشب مسابقه سرعتو ازشبکه ۱دیدین

رین بی توش بازی میکرد

رین بی توامشب تو مسابقه بزرگ بازی کرده بود ماله 2008

رین بی


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  87/11/11ساعت 0:23 قبل از ظهر  توسط انی  |  25 نظر

خب دوباره سلام

اول امشب نودو دیدین ۲ میلیون نفر اس ام اسیده بودن ایول مرامو من خودت با ۴ تا شمارم ۲ تا ایرانسل ۲ تا همراه اول رای دادم(دیگه همین یه عادلو که ما بیشتر نداریم که )

و بعد ...

داشتم تو پی سی وول می زدم ۲ تا عکس از چیریانگ دیدم براتون میزارم

۱.موهای شلال بهش میاد رنگ ماتیکشم خوبه

چیریانگ

چیریانگ1

۲.اینجام داره تبلیغ لوازم ارایشی می کنه

چیریانگ

چیریانگ 2

امار سریالای به در بخور کره که به شدت طرفدار داشته رو در اوردم(۳ تا بیشتر نبود)

تو اپ بعدی یا اینجا یا http://love-korea.blogfa.com پیش نوید اینا میزارم

خب بنظرین  

فعلا بای

پی.اس :پریا جون در مورد اون سریال تو وبلاگای ایرانی چیز خاصی ندیدم

ولی باز پیگیرم اخه اسمه خارجکیشو در اووردم

اینجوری راحت تره باز خبرشو بت میدم

 

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 15:1  توسط کریمی  | 

بيمه درختان و ادوات كشاورزي از اهداف برنامه چهارم است واجراي پروژ ه هاي آرماني مديريت جامع مزارع ارا

مركز پژوهشهاي مجلس:
بيمه درختان و ادوات كشاورزي از اهداف برنامه چهارم است
جام جم آنلاين: مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي بيمه‌كردن درختان و ادوات كشاورزي را در راستاي اهداف برنامه چهارم دانست.

به گزارش جام جم آنلاين به نقل از روابط عمومي مركز پژوهشها ، دفاتر مطالعات زيربنايي و اقتصادي اين مركز در اظهارنظر كارشناسي مشترك خود پيرامون «لايحه اصلاح قانون بيمه محصولات كشاورزي مصوب 1362» خاطرنشان ساختند كه تاكنون به دليل اينكه طبق قانون صندوق بيمه – صرفا - مجاز به بيمه محصولات بود، عملا وارد عرصه بيمه درختان نشده و در پوشش بيمه‌اي باغات كشور ، تنها محصول درختان، مورد نظر بوده است، مضاف بر اينكه بيمه درخت از نظر شناخت عوامل خطر و چگونگي تاثير آن در كاهش محصول به دليل عدم وجود اطلاعات كافي علمي و فني با مشكلاتي روبه رو بوده است بنابراين گسترش پوشش بيمه به درختان اثر مثبتي در ايجاد پايداري مطلوب در بخش كشاورزي خواهد داشت.

در مورد بند دوم لايحه اصلاح قانون بيمه محصولات كشاورزي يعني بيمه عوامل توليد نظير ماشين آلات، ابزار و ادوات كشاورزي وچوب درختان در قالب حوادث بيمه‌پذير نيز بايد متذكر شد كه با توجه به اهميت نقش ماشين آلات و ادوات در امر توليد كشاورزي و چوب درختان، لايحه مذكور مي‌تواند به عنوان عامل ضريب اطمينان در توليد مطرح شود زيرا كليه عوامل توليد به عنوان گامي در جهت خودكفايي به حساب مي‌آيند، بنابراين در مجموع لايحه اصلاح قانون بيمه محصولات كشاورزي مبني بر بيمه‌شدن درختان و عوامل توليد نظير ماشين‌آلات و ادوات كشاورزي ، در راستاي اهداف برنامه توسعه چهارم قرار دارد.

از سوي ديگر گسترش عوامل بيمه شونده - كه به نحوي جزء عوامل توليد هم باشند- باعث افزايش اعتبار صندوق بيمه و عملكرد آن و حركت در جهت خودكفايي مي‌شود و تنها بايد متذكر شد كه عوامل مطرح شده در متن لايحه كه دلالت بر بيمه‌پذيري درختان و عوامل توليد نظير ماشين‌آلات و ادوات كشاورزي دارد در برگيرنده طيف وسيعي است كه لايحه مذكور هيچ‌گونه محدوديتي در مورد نوع درخت و عوامل توليد قائل نشده است و اين امر وسعت تعهدات صندوق بيمه را به شكل غيرمنطقي افزايش خواهد داد.

بنابراين به دليل اين كه گسترش پوشش بيمه درختان مثمر اثر مثبتي در ايجاد پايداري مطلوب در زير بخش باغداري خواهد داشت، نظر كارشناسي اين است كه درختان مثمر در قانون منظور شود.

بحث عوامل توليد نيز بحثي گسترده است كه شامل ابعاد مختلف توليد محصول كشاورزي مي‌شود و از اين رو ذكر عوامل توليد به شكل عام مي‌تواند شبهه پوشش دادن مواردي مانند زمين و خاك زراعي را هم مطرح كند و لذا ضروري است عوامل توليد به شكل صريح، يعني ماشين‌آلات و ادوات كشاورزي و سازه‌هاي مرتبط به توليد عنوان شوند تا جاي هيچ شك و شبهه‌اي باقي نماند.
 

کردستان - خبرنگار آفرينش
مهندس دادور سهرابي مدير جهاد کشاورزي شهرستان دهگلان گفت رشد توسعه کشاورزي از نمودهاي بارز توسعه اقتصادي و اقتدار ملي هر کشور مي باشد و بهره گيري از منابع توليد و استفاده از تکنولوژي متناسب جز راهکارهاي اساسي جهت دسترسي به اهداف اين طرح دانست.
سهرابي در ادامه افزود با بکارگيري عوامل مطلوب موثر توليد و با بهره گيري از دانش هاي تحقيقاتي و يافته هاي جديد و دانش بومي هر منطقه در قالب يک واحد زراعي سازماندهي ميشود تا اثرات سهم افزايي هر يک از عوامل توليد را به نحو مطلوب در راستاي کشاورزي پايدار اجرا مي شود و در اين راستا با تشکيل نه اکيپ از کارشناسان جهاد کشاورزي و چهار اکيپ از کارشناسان ناظر گندم شرکت نسيم گستر کشاورزي بلبات آباد اين طرح را در پنج روستاي سرينجانه - سورهال- سيس - تازآباد - چراغ آباد و بهمن آباد اجرا کرده و هدف عمده از اجراي پروژه مديريت جامع مزرعه را بکارگيري کليه عوامل تاثير گذار بر توليد ، اعمال مديريت واحد در بکارگيري از منابع توليد و استفاده بهينه در زمان تعيين شده و استفاده از تمامي توصيه هاي فني و تحقيقاتي براي هر يک از عوامل توليد ذکر کرد.
آموزش هفت هزار نفر از کشاورزان وزنان و مردان روستايي استان کردستان
 عيسي آذرگر مشاور رئيس سازمان و مسئول هماهنگي ترويج و نظام و بهره برداري سازمان جهاد کشاورزي استان کردستان گفت: اين حوزه در راستاي انتقال يافته هاي علمي و آموزشهاي رودررو به کشاورزان و زنان و مردان روستايي استان کردستان اقدامات و فعاليتهايي را به شرح ذيل به مرجله انجام رسانيده است :
1-  برگزاري دوره هاي ترويجي در زمينه هاي مختلف کشاورزي و منابع طبيعي و بهداشت و محيط زيست با شرکت سه هزار و صد نفر از بهره برداران  2- برگزاري سه دوره فني حرفه اي در زمينه فراوري محصولات باغي و پرورش قارچ خوراکي با شرکت هفتاد نفر  3- برگزاري بازديد هاي ترويجي داخل و خارج از استان از مزارع و باغات و دامداريهاي الگويي با شرکت صدو بيست نفر  4- طراحي و چاپ پوستر آموزشي ترويجي در زمينه نهال اصلاح شده در تيراژ سه هزار برگ 5-  آموزش انفرادي به کشاورزان در زمينه هاي مختلف سه هزار و هشصد نفر 6- احداث مزارع نمايشي گندم ديم و آبي و نخود ديم در سطح پانزده هکتار     7-مشارکت دوهزار و شصت و پنج نفر در کلاسهاي آموزشي و طبخ آبزيان در هفت ماهه اول سالجاري .
مهندس کريم ذوالفقاري مدير کل شيلات استان کردستان گفت در راستاي اهداف ، برنامه ها و سياستهاي سازمان جهاد کشاورزي استان کردستان اين اداره کل در طول هفت ماهه اول سالجاري دوره هاي آموزشي ترويجي و روشهاي طبخ آبزيان براي پرورش دهندگان و علاقه مندان به سرمايه گذاري در طرحهاي پرورش ماهي و همچنين خانمهاي علاقه مند به فراگيري روشهاي طبخ آبزيان در صحت سلامتي افراد جامعه اقدام نموده که از تعداد دوهزار و شصت و پنج نفر هزارو سيصد و يازده نفر از دانش آموزان و دانشجويان دختر و خانمهاي علاقه مند به طبخ آبزيان پرورشي و هفتصد وپنجاه وچهار نفر از پرورش دهندگان ماهي و علاقمندان به آبزي پروري نيز در دوره هاي آموزشي ترويجي تکثير و پرورش آبزيان شرکت نموده اند.  

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 14:57  توسط کریمی  | 

داستان عروسی دکتر زهرا ،نقدها و ابهام ها

داستان عروسی دکتر زهرا ،نقدها و ابهام ها

دو شنبه 31 تیر 1387

نویسنده :  عرفان کریمی کارشناس دانشگاه کردستان  

کانون زنان ایرانی به تازگی داستانی را با عنوان جشن عروسی دکتر زهرا ،نوشته دکتر محمد صابر منتشر کرده است .این داستان با این توضیح منتشر شد که نویسنده ی مطلب مقیم خارج از کشور است و در این روایت در برخی از مواقع واقعیت را با خیال پیوند زده است،بنابراین برخی از بخش های این داستان خیالی است ،هرچند که به قول نویسنده اش این داستان هرچند تخیلی اما برمبنای روایت های مستند و واقعی زندگی زهرا و با توجه به اطلاعاتی که از دوستان و اشنایان زهرا بنی یعقوب کسب شده ، تدوین شده است. برخی از مطالب این داستان با استفاده از مصاحبه های خانواده و نزدیکانش در این چند ماه نگاشته شده است و بعضی از اسامی و صحنه ها نیز کاملا خیالی است و فقط برای ارائه توصیفی ملموس از زندگی زهراها تدوین شده است.

انتشار این داستان واکنش هایی را برانگیخت ،برخی از آن خشمگین شدند و گفتند که غیر واقعی است و کسانی نیز با خواندن آن داستان همدلی هایشان برانگیخته شد و ار انتشار آن تشکر کردند.کانون زنان ایرانی ضمن تشکر از هر دو گروه که به این داستان واکنش نشان دادند،نقد یکی از مخالفان این مطلب را به همراه پاسخ دکتر محمد صابر منتشر می کند.

نقدی بر داستان جشن عروسی دکتر زهرا

 این مطلب "داستان عروسی دکتر زهرا" کانون زنان ایرانی رو خونده اید؟

راستش من با ایمیل محسن و لینکی که نیما گذاشته بود سراغ این نوشته رفتم و برای سایت جوابی فرستادم و خواستم منتشر بشه.به این صورت:

"برادر" دکتر محمد صابر داستان شما را خواندم و به شدت متاثر شدم. متاثر از سکوت نه ماهه ی من و سایر دوستان نزدیک و همکلاسی های زهرا که علت آن، حفظ آرامش در بررسی پرونده بوده است؛ لیکن منجر به سوء استفاده شما از فاجعه ی مرگ زهرا جهت انتشار و پرخواننده کردن داستانتان شده است.

زهرا در طول هفت سال و نیم تحصیل در دانشگاه با هیچ یک از آقایان همکلاسی، همدوره ای و هم‌دانشکده ای هیچ نوع ارتباط تلفنی و اینترنتی اعم از ایمیل و... نداشت. اصلاً تا ماه‌ها بعد از فارغ‌التحصیل شدن موبایل نداشت که بخواهد با شما صحبت کند یا با حمید قصه ی شما آشنا شود. (زمان توزیع موبایل های با کد 09124 اثبات این مدعاست.) زهرا جز روابط مربوط به همکاری دانشجویان پزشکی در بخش و بیمارستان و اورژانس و جزوه نویسی و.. . به هیچ وجه با هیچ کدام از پسر‌ها رابطه ی نزدیک و صمیمانه ای نداشته است که به دنبال آن حرف‌هایی را که برای زهرا جنبه ی بسیار خصوصی و حکم "راز" داشته است برایش مطرح کند و حتی بخواهد تصور برادر گونه از او داشته باشد. آشنایی زهرا با نامزدش برای آنها حکم رازی را داشته است که همیشه با تاکید بر اینکه "خیلی دلم میخواد تعریف کنم ولی به هم قول داده ایم که فقط برای خودمان بماند"، هیچ جا مطرح نشد تا اینکه پس از مرگش از دفتر خاطراتش جمله ای مبهم با اشاره ای کوچک به نحوه ی آشنایی شان خوانده شد. (مگر اینکه شما دوست صمیمی حمید قصه تان باشید و از زبان او شنیده باشید!!!!). علت تاکید فراوان شما برای پاک و آسمانی کردن رابطه ی راوی قصه با زهرا چیست؟ چرا تاکید بر وجود احساسی عمیق آمیخته از عشق انسانی به انسان دیگر، صرف نظر از جنسیت و برادر و خواهر گونه بودن رابطه ای دارید که او اساساً با هیچ همکلاسی اش نداشته است؟

آشنایی شما از محیط دانشگاه تا چه حد است؟ آیا اساساً راهتان به جمع های دانشجویی افتاده است؟ که اگر افتاده بود می دانستید روابط دانشجویان به گونه ای نیست که شما برای موجه جلوه دادن آن نیازی به تاکید بر اینکه فقط آقایان روی صحنه دست میدادند داشته باشید؛ یا تاکید کنید که موقع خداحافظی با حمید "روبوسی" کرده اید و با زهرا خداحافظی رسمی و صمیمانه داشته اید!!!

شما حتی نمیدانید که دانشگاه علوم پزشکی تهران (و اکثر دانشگاه های علوم پزشکی در کشور) اصلاً جشن فارغ التحصیلی برگزار نمیکنند که بخواهد در جوی نه چندان گرم به اتمام برسد و شما و سایر دانشجویان تصمیم بگیرید موافقت مسئولین دانشگاه را بدست بیاورید و مجدداً یک جشن دیگر بر پا کنید! در تمام دوره ها جشن صرفاً با همت و برنامه ریزی و مدیریت خود دانشجویان فارغ التحصیل برگزار میشود. خالی از لطف نیست بدانید که زمان برگزاری جشن در تمام دوره ها پس از اتمام بخش های بیمارستان است و ربطی به پایانِ پایان نامه هایتان که در شروع داستان ذکر کردید ندارد. همان طور که در زمان جشن فارغ التحصیلی دوره ی ما، همکلاسی های زهرا، دراردیبهشت 85 تعداد افرادی که دفاع کرده بودند از تعداد انگشتان دست کمتر بود و جلسه ی دفاع زهرا دقیقاً یازده روز بعد از جشن برگزارشد.

در خصوص روند آشنایی و دوستی خیالی و داستان‌سرایی شما وزمانبندی آن باید این نکات هم ذکرشود که

زهرا اصلاً موظف به طرح پزشکان نبود و به طرح نرفت. به دنبال سابقه اسارت پدرش در دوران رژیم شاه، ایشان عنوان آزاده داشته و زهرا به عنوان فرزند آزاده از رفتن به طرح معاف بوده است. (خوب است بدانید این قانون خطاب آزاده بعد از قبولی دانشگاه تصویب شد و زهرا برای قبولی از هیچ سهمیه ای استفاده نکرده بود). و بر خلاف ادعای نویسنده در زمان برگزاری جشن، زهرا هیچ برنامه ای جز درس خواندن برای امتحان ورودی دوره ی رزیدنتی نداشته است. زهرا قبل از جشن و تا یازده ماه پس از جشن هیچ نوع سفری به همدان نداشته است که به دنبال آن یک شب به یک برنامه‌ی رادیویی محلی درباره ی عرفان و این‌گونه مسائل گوش دهد و جریان مسابقه و برنده شدن و بی همگان بسر شود و.... هدیه و اس ام اس و تماس تلفنی و قرار پارک و... پیش بیاید. بلکه پس از برگزاری امتحان در اسفند 85، با تمایل شخصی به قصد کار و خدمت رسانی ، کسب تجربه، و کسب امتیاز کار در مناطق محروم و پس انداز مالی برای برنامه های شخصی زندگی اش، تصمیم به کار در مناطق محروم به عنوان پزشک خانواده گرفت و از فروردین 86 (حدود 11 ماه بعد از فارغ التحصیلی) در روستای دمق از توابع شهرستان رزن در استان همدان شروع به کار کرد. و البته نامزد زهرا نه مجری برنامه ی محلی که مجری و نویسنده ی یکی از برنامه های رادیو فرهنگ بوده است. آشنایی زهرا و نامزدش ماه ها پس از فارغ التحصیلی و قبل از سفر به همدان اتفاق افتاد. زهرا نه با نامزدش، که به همراه مادر، برادر و همسر برادرش در جشن فارغ التحصیلی شرکت کرد؛ پس نیازی به تعریف جشن برای خانواده اش نداشت!همان طور که در جشن بین دو آقا که یکی نامزد و یکی دوست برادرگونه اش باشد ننشسته بود! (فیلم جشن فارغ التحصیلی در آلبوم سی دی تک تک همدوره ای های ما موجود است.) نیازی به نقد جریان روی صحنه و شعر خواندن نیست، که آن نیز بر همین منوال است.

بر اساس زمانبندی داستان شما و با احتساب اینکه یکی دو ماه پس از جشن فارغ التحصیلی از کشورخارج شدید و یک ماه بعد از اقامت از اخبار در مورد زهرا شنیده اید، مرگ زهرای داستان شما سه ماه بعد از فارغ التحصیلی رخ داده؛ در حالی که این فاجعه، مهرماه سال 86 دقیقاً یک سال و چهار ماه بعد از فارغ التحصیلی زهرا اتفاق افتاد. و البته این اختلاف فاحش در داستان شما که حتی ساعت کار دفتر خانم عبادی را هم ذکر میکنید، قابل اغماض نیست. در خصوص تماس شما با دفتر خانم عبادی هنگام انتشار خبر باید متذکر شوم که در آن زمان وکیل پرونده خانم نجفی بوده است. خانم شیرین عبادی از حدود چهلم مرگ زهرا پس از انصراف وکیل اول وکالت پرونده را پذیرفت. در مورد کنجکاوی شما نسبت به تشابه فامیلی زهرا با خانم ژیلا بنی یعقوب باید گفت که سال ها قبل این سوال را از زهرا پرسیده بودم. نه، هیچ نسبتی با هم نداشتند.

نکته ای که هیچ جوابی برایش نیافتم این است که کدام یک از مدعوین جشن فارغ التحصیلی ما، که لوح تقدیر را از دست ایشان گرفتیم، به چشم شما یکسری آدم بودند که بعضی هاشان اصلاً جایشان در دانشگاه و روی صحنه نبود؟؟ آقای دکتر قارونی، استاد قلب، که شهرت ایشان در علم و اخلاق پزشکی زبانزد گروه پزشکی و بیماران است و این روزها عکس گروهی دانشجویان که زهرا هم در بینشان دیده میشود، روی میز کارش در مطب است؟ آقای دکتر قدیمی، استاد گوارش، که بسیار بسیار محبوب بیمارانش است؟ یا دکتر جهانگیری، استاد فارماکولوژی؟ این توصیفات خیالی شرم آور نیست؟

در پایان داستانتان ذکر شده است: "نویسنده ی مطلب در برخی از مواقع واقعیت را با خیال پیوند زده است، بنابراین برخی از بخش های این داستان خیالی است، هرچند که به قول نویسنده داستان هرچند تخیلی اما بر مبنای روایت های مستند و واقعی تدوین شده است."

هرچه داستان شما را میخوانم نمیفهمم کدام قسمت داستان شما واقعیت است؟ غیر از اسم دکتر زهرا و اسم حمید کدام جمله را بر اساس واقعیت نوشته اید ؟ باید به جای تاکید بر خیالی بودن "برخی" از داستان، گفته میشد "تمام" داستان خیالی است که آن هم نقص کار شما را توجیه نمیکند. چرا باید از اسم زهرا و پرونده ای که این همه حساسیت روی آن وجود دارد برای قصه پردازی تخیلی استفاده کرد، وقتی هنوز دوستدارانش با اخبار و روایات ضد و نقیض بیشتر داغدار میشوند؟ حتی نمیتوان با این خیال خوش بود که برای زهرا های این مرز و بوم نوشته اید؛ چرا که به صراحت در نوشته تان گفته اید: شنیدن اینجور خبرها از ایران برایتان یک عادت شده است!!

تاکید شما بر جملاتی مقدس مآبانه و تکرار آن، نظیر: فرشتگان خدا اسکورتشان میکردند، خنده ای که فقط در چهره ی برگزیدگان خدا بود، همراهی فرشتگان وقتی به روی صحنه میرفت، جواب دادن با خنده ای خداگونه، برابر دانستن دیدن زهرا در لباس عروسی با دیدن خدا... برای چیست؟ این همه تلاش برای مقدس جلوه دادن زهرا؟

از سایت وزین کانون زنان ایرانی در عجبم که به چه علت چنین داستانی را با این همه ضعف فاحش در روایت و این چنین خیال گونه در صفحه ی اول سایت، به عنوان تیتر یک انتشار داده اند؟ داستانی که حتی صفحه ی بر سر دوراهی مجلات زرد ایرانی هم حاضر به چاپ آن نخواهد شد! تکرار مثلث عاشقانه این بار با واژه ی سه تفنگدار و برای پرخواننده شدن داستان، سوء استفاده از اسم زهرا؟! و چه طور لینک اخبار مربوط به زهرا را در پایین این داستان با عنوان "در همین بخش" درج کرده اند؟

داستانی که هر خواننده ای که زهرا را بر اساس اخبار این نه ماه شناخته باشد تصور خواهد کرد که واقعیت زندگی زهراست!؟ و این همه لینک در پایان داستان برایش حکم تایید داستان را خواهد داشت؟ کدام واقعیت؟ کدام روایت مستند؟

اگر میخواستید با تیتر یک کردن این داستان دوباره تاکیدی بر پاک بودن و متفاوت بودن زهرا داشته باشید که با جملات ذکرشده (خنده ی خدا گونه و.. ) تنها روایت را لوث کرده اید.

پس..

بگذارید از مسئولیت پذیری، تعهد اخلاقی، دقت در حرفه و قانونمند بودن زهرا برایتان این را بگویم که از محل بازداشتگاه امر به معروف و نهی از منکر همدان، در شرایطی که چنان اضطراب و استرسی را تجربه میکرده، با من تماس گرفت و خواست همان موقع با ریاست مرکز بهداشت تماس بگیرم و برای دو سه روز آینده زهرا مرخصی بگذارم. (لازم است بگویم زهرا از ابتدای مرداد از محل کار خود در استان همدان با لغو قرارداد جدا شد و در روستای سیس از توابع بخش دهگلان از شهرستان قروه در استان کردستان مشغول به کارشد، تا زمان وقوع ماجرا. در زمانی که در همدان بازداشت شد نه پزشک همدان نه پزشک همدانی و نه دانشجوی پزشکی همدان بوده است! در آن زمان هر دو تحت نظارت شبکه بهداشت قروه بودیم و یک رییس مشترک برای اجازه مرخصی داشتیم.) باز از تعهد، وسواس و دقت زهرا این که در ادامه تلفن خواست که به سرایدار درمانگاه سیس اطلاع بدهم که به علت بیماری مادر، روز بعد سر کار نخواهد آمد تا بیماران مراجعه کننده در انتظار پزشک، سرگردان نباشند. کدام پزشک،نه... اصلاًچه کسی را میشناسید که هنگام بازداشت به جرم رابطه ی نامشروع در منکرات، نه... هنگام گرفتاری در هر شرایط اضطراری دیگر به فکر مراجعه کنندگان و سرگردانی آنها باشد؟ البته پیدا کردن دوستان و همکارانش و پرسیدن راجع به زهرا بسیار سخت تر و وقت گیرتر است از انتشار یک داستان بی اساس که به راحتی برای سایت ارسال شده است! وگرنه چه کسی است که در یکی از بخش ها یا حتی یکی ازکشیک های دوران انترنی با زهرا بوده باشد و از تعهد و دلسوزی و وظیفه شناسی زهرا نگوید با دهها مثال عینی و دقیق، شکی نیست انتشار یک جمله که "شدیم سه تفنگدار که تفنگهایمان ابزار پزشکی بود و قلم مان و قلبی برای تسکین آلام هموطنانمان"، بسیار ساده تر است و البته به همان اندازه سخیف تر.. این است رسالت خبرنگاری و سایت های خبری در ایران!

اما اگر با انتشار این داستان قصد برانگیختن دوباره ی احساسات خوانندگان را در جهت همراهی و پیگیری پرونده داشته اید که تنها طرح مضحکی از احساس دوستان زهرا را به تصویر کشیده اید، که حال دوستانش با "دو قرص آرامبخش خوردن هنگام شنیدن خبر" وصف نمیشود...

پس..

بگذارید برایتان از دوستی بگویم که ساعت 3 نیمه شب با زنگ تلفن از خواب پرید وخبر کشته شدن زهرا را از میان گریه های بی امان برادر شنید... هنوز کابوس شبانه شنیدن خبرمرگ زهرا را دارد. هنوز هم در تب و لرز های بدون علت به یاد جمله هایی از شعر سهراب که زهرا میخواند "مرا گرم کن و یک بار هم در بیابان کاشان هوا سرد شد و باران تندی گرفت و سردم شد... " به هذیان میگوید که زهرا سردش است، گرمش کنید. بگذارید برایتان از دوستی بگویم که که روز تشییع پیکر زهرا کنار غسالخانه، وقتی همدوره ای ها جمع میشدند، دنبال زهرا می گشت که بیاید و بی اختیار گفت پس زهرا کو،چرا هنوز نیامده... ؟ - مرگ زهرا کی باورمان میشود؟ - برایتان از دوستی بگویم که در خانه ی پدری زهرا 24 ساعت پس از انتشار گزارش پزشکی قانونی آن را در دست گرفته بود و ناباورانه میخواند؟ (چطور میتوانم لحظاتی را به نگارش بیاورم که تو آنسوی خط تلفن گزارش را میخواندی و من 500 کیلومتر دور از تو در میان چشم های حیران و نگران بیماران درمانگاه پشت میز کارم گوش میدادم، چه کسی از این فشار روانی که از عصر عید فطر گذشته با تماس زهرا بر من و تو آغاز شد خواهد فهمید؟ ... تویی که داغ مرگ زهرا بر دلت شدید تر و ماندگار تر از داغ مرگ برادر جوانت شده است... و این همه حرف نگفته ی من و تو... )

بگذریم...

بگذریم که یأسمان از صبوری روحمان وسیعتر شده است.

و اگر هدف سایت، انتشار حرف های تازه از این واقعه بوده است، پس باید در پایان از سایت کانون زنان ایرانی خواستار شد:

با توجه به اینکه نوشته ی دکتر محمد صابر با عنوان "داستان عروسی دکتر زهرا"، به هیچ عنوان ارزش خبری ندارد و حتی در یک جمله منطبق با مستندات نیست و در بسیاری از قسمت ها تحریف واقعیت ماجرا و فاجعه ی هولناک مرگ زهرا است، و با توجه به حساسیتی که پرونده ی زهرا دارد نوشته ی مذکور را از این سایت وزین حذف کرده و این جوابیه ی جهت بر طرف کردن هر نوع شائبه در مورد مورد صحت و سقم داستان انتشار یابد.

با تشکر.

****

پاسخ دکتر محمد صابر

1.ناقد نوشته اند که من " از فاجعهء مرگ "زهرا" جهت انتشار و پر خواننده کردن داستان سوء استفاده کرده ام." نمیدانم چه سوء استفاده ای میشود از این فاجعه کرد؟ من از نوشتن این داستان و از پر خواننده یا کم خواننده بودنش هیچگونه منفعتی نمیبرم و از طرفی این مرگ و یا هر مرگ دیگری، سودی برای من به ارمغان نمی آورد. منتقد داستان لابد خوب میدانند که چه قشری از جامعه آب و نانشان در مرگ و میر دیگران است.

2.منتقد ذکر کرده اند که "زهرا هیچ نوع ارتباطی با آقایان نداشت."

من نه هرگز "دکتر زهرا" را دیده بودم و نتیجتاً نمیدانم با چه کسانی دوست بوده است.اما به فرض که با همکلاسهای مذکر خود روابط دوستانه داشته، آیا این جرم است؟ آیا این از پاکی شخصیت "زهرا" چیزی کم میکند؟

منتقد - به نظرم - چنان اسیر جو حاکم در ایران هستند که همصدا با حاکمان، "دوستی" را جرم میدانند. آیا نمی شود با آقا یا خانمی از جنس مخالف دوست بود؟ آیا پزشکان مرد و زن ما در ایران با یکدیگر ارتباط دوستانه ندارند؟ منتقد طوری از "دوستی" یک جنس با جنس مخالف صحبت می کنند که انگار خود از عوامل "گشت های ارشاد" هستند!

3."اصرار بر آسمانی بودن رابطهء راوی با زهرا و اصرار احساس عمیق رابطه خواهر و برادری راوی با زهرا". بیان ارتباط "آسمانی" و "برادر و خواهری" با "زهرا" برای عدم ایجاد شبهه در ذهن خواننده است که این "دوستی" از چه نوعی بوده و از نوع روابط کوچه بازاری نبوده.هر چند که در عالم واقعیت، اساساً هیچگونه دوستی یی وجود نداشته است. منتقد از "پاپ هم کاتولیک تر هستند."

4."دست دادن فقط با آقایان".

منتقد این "کنایه" رانیز متوجه نشده اند مگر اینکه خودشان هم "از دست دادن با آقایان"، براساس اعتقاد پرهیز داشته باشند.بیان این مسئله، صرفاً کنایه ای است بر جو حاکم.

5."ساعت کار دفتر خانم عبادی".

این عین واقعیت است و هیچگونه خیال پردازیی نیست.

6."آدم هایی که اصلاً جایشان روی صحنه نبود".

این هم کنایه ای دیگر که یک طبقهء خاص از جامعه در همه جا حاضرند و حضورشان در رژهء نظامی تا افتتاح یک کارخانه یا پست برق در یک روستای دور افتاده به چشم میخورد. از آنجایی که این "داستان"، برداشتی رویایی است بر اساس یک واقعیت، بنا براین میتوان قشری خاص از جامعه که عملاً در همه جا حاضر است را، در این داستان نیز وارد کرد.من قصد اهانت به اساتید را نداشته ام. همانطور که ذکر کردم، چون این نوشته یک رویا است، بنابراین جای آدمها را میتوان عوض کرد بدون آنکه به شخصیت آنان لطمه ای وارد شود.

7."چرا قصه پردازی؟"

"دکتر زهرا" با زندگی کوتاهی که داشت و اینگونه ناجوانمردانه از دنیا رفت، خود بخود - دیر یا زود - به دنیای قصه ها وارد شده یا می شود. آیا روایتی خیالی و رویایی از یک شخصیت واقعی و یا یک واقعه تاریخی جرم است؟ منتقد را رجوع میدهم به کتاب "تبریز مه آلود" نوشتهء "محمد سعید اردوبادی" که روایتی خیالی از یک واقعیت تاریخی است. در این داستان(کتاب ذکر شده) هیچ اهانت یا وارونه جلوه دادن از شخصیت های واقعی همچون "ستار خان" وجود ندارد.

8."مقدس جلوه دادن زهرا".

کجای این کار اشکال دارد؟

منتقد محترم

شما داستانی بودن این روایت را متوجه نشده اید.در این داستان، "زهرا" نمونه ای است از یک "دختر ایرانی" که در محیط ایران زندگی میکند. . شاید زخمی که از این فاجعه نصیب من شده هم پای شما و سایر دوستان و همکلاس های "دکتر زهرا" نباشد، اما من نیز نه بعنوان یک همکار، که بعنوان یک انسان از این فاجعه ضربه خورده ام و وارد کردن "دکتر زهرا" به دنیای رویاها به هیچ عنوان از شخصیتِ وی چیزی کم نمی کند و از طرفی در انتهای داستان هم ذکر شده است که این روایت تلفیق رویا و واقعیت است. حالا شما آنرا اساساً خیالپردازی سخیف.

و آزرده کردن دوستان"دکتر زهرا" میدانید، برایم قابل درک نیست.

من هرگز "دکتر زهرا" را ندیدم اما نه شما نه قاتلانش و نه هیچ کسی میتواند حق دوست داشتنش را از من بگیرد. شاید در باور شما، دوستی دو جنس مخالف، مفهومی تعریف نشده باشد، اصراری بر تغییر دادن عقیده تان ندارم اما در باور من انسانیت و دوستی در محدوده ی جنسیت خلاصه نمی شود. همانطور که "خدا" از جنسیت فارغ است، "دوستی" نیز چنین است.

آنچه من نوشته ام، نه برای کسب نام است و نه آب. بیان نوعی نزدیکی معنوی با شخصیتی است که هرگز ندیمش اما دوستش دارم.

اگر شما در سوگ او گریستید، من نیز چنین کردم، آیا اشکهای من هم سوء استفاده از فاجعهء مرگ "دکتر زهرا" است؟ "در شهری که مردمانش عصا از کور می دزدند، من از خوش باوری اینجا محبت آرزو کردم"!!!

منتقد محترم،پرونده "دکتر زهرا" یک پرونده ملی است و مختص شما و دوستانش نیست. به هیچ عنوان نمیخواهم وارد جدال کلامی با شما یا کسی از دوستانتان شوم که ادامهء این بحث را "جنگ زرگری" میدانم. در پایان اجازه بدهید مطلبی را خدمتتان عرض کنم؛ آیا ترانه Imagine از John Lennon را شنیده اید؟(که روایت فارسی آنرا نیز بشکلی زیبا سیاوش قمیشی اجرا کرده است با سروده ای از یغما گلرویی)

آیا ترانه "شقایق" از سروده های "اردلان سرفراز" با اجرای "داریوش اقبالی" را شنیده اید؟ آیا میدانید که این ترانه برای چه کسی سروده شده است؟ برای "خسرو گلسرخی" . و برای اجرا با ساواک مشکل داشته است و به همین دلیل چند واژه ای تغییر پیدا کرده است. شما نیز مانند ماموران ساواک که امروزه لباس اطلاعات پوشیده اند، مرا بجرم نوشتن یک رویا محکوم می کنید.

هر دوی این ترانه ها، شکلی رویایی به واقعیت داده اند و یا برداشتی رویایی از واقعیت هستند.

آیا جو جاکم در ایران بجایی رسیده است که حتی "رویا" جرم است؟

اگر شما با "رویا" و "خیال" مشکل دارید، مشکل تان فقط با من نیست، با حافط و سعدی و مولوی و خیام و همه ترانه سرایان نیز مشکل دارید.

پاینده باشید.

دکتر

+ نوشته شده در  27 Apr 2009ساعت 14:47  توسط کریمی  | 

مطالب قدیمی‌تر